Duits Euro-dilemma bedreigt Europa

2 Connecties

Onderwerpen

Eurocrisis

Locaties

Duitsland
9 Bijdragen

In Duitsland groeit de weerstand tegen de offers voor Europese integratie en ook het onbegrip over de Europese lidstaten, die zich vooral concentreren op nationale agenda’s en maximaal willen profiteren van Europa.

Het toonaangevende Duitse dagblad Die Welt wijdt op 11 juli een voorpagina artikel aan het conflict tussen de Europese Commissie en de lidstaten over het aanpakken van failliete banken. Vervolgens staat op de volgende pagina een essay van de Duitse politicologe en schrijfster Cora Stephan, auteur van ondermeer een boek over Angela Merkel. Het essay draagt de titel Gefesselter Riese – Geknevelde Reus - waarin Stephan de zorgwekkende gemoedstoestand van de Duitse bevolking omschrijft met betrekking tot Europa. Dit terwijl het nieuws in lidstaat Nederland word gedomineerd door een - al of niet - stalkende Heleen Mees en een mysterieuze dode wolf in Luttelgeest. In Duitsland - waar de verkiezingen voor de deur staan - groeit het gevoel dat de lidstaten de voorkeur geven aan hun eigen nationale agenda en dat Duitsland Europa moet dragen. De roep om herinvoering van de goede oude D-Mark wordt luider. 

 

Terug naar Maastricht

Terug naar het ontstaan van de Europese Unie en de Euro; het verdrag van Maastricht. De ondertekening van dit verdrag in februari 1992 door de, toen nog, twaalf landen van de Europese Economische Gemeenschap was in de eerste plaats een politieke keuze. De Duitse hereniging in 1990 had de vrees in West Europa aangewakkerd voor een machtig en op termijn mogelijk weer bedreigend Centraal Europees Duitsland. De Franse President Mitterand dacht dit gevaar te beteugelen door een verdere integratie van het herenigde Duitsland in een Europese Unie. Bondskanselier Kohl wilde vanuit een sterk historisch bewustzijn de unieke Duits-Franse samenwerking niet in gevaar brengen en was bereid tegemoet te komen aan deze Franse zorg. Het resultaat was het verdrag van Maastricht, waar tot de invoering van een gemeenschappelijke munt, de Euro, werd besloten. De invoering van de Euro was voor Duitsland politiek wenselijk, maar zeker geen economische noodzaak.

 

Groeiend Duits zelfbewustzijn                                                                                  

In de 20 jaar na de ondertekening van het verdrag van Maastricht heeft de Duitse economie een sterke groei gekend. Een belangrijke bijdrage is afkomstig van de zeer competitieve en op de export gerichte maakindustrie, die een vierde van het Bruto Nationaal Product  bedraagt. Het Duitse zelfbewustzijn is gegroeid in die mate dat en het land nu door de EU lidstatenlanden als arrogant en bevoogdend wordt ervaren. Duitsland speelt een onverbiddelijke rol bij het bepalen van een mogelijke oplossing van de huidige Europese schuldencrisis. Geen hernieuwde economische groei ‘op de pof’, maar vermindering van de staatsschulden door overheidsdiscipline en bezuinigingen. Geen steun aan landen en banken als inlossing van een historische schuld, als ‘Wiedergutmachung’, wel steun met duidelijke afspraken vooraf met controle naderhand. De wens van Mitterand om Duitsland te integreren in West Europa is voorlopig vervuld maar wel in de door hem zo gevreesde dominante positie.

 

Onbehagen en isolement

De Duitse rol heeft binnen Europa niet geleid tot onverdeelde waardering, integendeel Duitsland is geïsoleerd geraakt. Cora Stephan omschrijft in haar essay deze gevoelens  van onbehagen en isolement. Duits leiderschap wordt nog steeds als ongepast ervaren, alsof het oorlogsverleden nog steeds niet verwerkt is. Bondskanselier Angela Merkel is nog recentelijk in Griekse en Portugese kranten afgebeeld met bekende snor en Swastika. Een beeltenis, die de Europese integratiebehoefte bij het Duitse Volk zeker niet aanwakkert. Bij het Duitse volk leeft sterk de gedachte dat Duitsland de Europese integratie moet dragen, soevereiniteit moet overdragen, terwijl de bereidheid hiertoe van de grote Europese lidstaten Groot Brittannië en Frankrijk tot een nulpunt is gedaald. De Duits-Franse as is niet meer op de historische Kohl - Mitterand sterkte. Dit alles voedt het onbehagen onder de Duitse bevolking. Cora Stephan doet dan ook een klemmende oproep in Die Welt om leiderschap te tonen door de Euro te verlaten; de zo gevreesde Alleingang

 

Alleingang is einde Europese Integratie

De Alleingang van Duitsland is de grootste bedreiging voor de Europese integratie, groter dan het faillissement van ongeacht welke Zuid-Europese EU lidstaat. In de juli/augustus editie van het gezaghebbende blad Foreign Affairs schetst Nicolas Berggruen - president van de invloedrijke Governance Council for  the Future of Europe - de volstrekte teloorgang van Duitsland bij uittreding uit de Euro. De nieuwe D-Mark wordt te sterk, de Duitse concurrentiepositie verdwijnt en de export stort in. Daarnaast riskeren Duitse banken en spaarders de uitstaande leningen niet of gedeeltelijk terug te krijgen. De instorting van Duitsland is volgens Berggruen dan nabij. Het tijdstip van publicatie en de gebruikte argumentatie lijken vooral als doel te hebben de Duitse politieke leiders onder druk te zetten om in de eurozone te blijven.  

 

Dilemma

De Duitse bevolking ziet zich geplaatst voor een groot dilemma; een emotionele terugkeer naar de D-Mark of een rationeel behoud van de Euro. De Duitse democratie is zo sterk, dat de wil van de bevolking gehonoreerd zal worden. Een terugkeer naar de D-Mark betekent de terugkeer naar de situatie van een eeuw geleden met een machtig onafhankelijk Centraal Europees Duitsland.  Dit was niet alleen het schrikbeeld van Mitterand in 1992, maar is dat nog steeds van veel Europeanen. 

 

Rochus van der Weg
Rochus van der Weg heeft systeemtheorie gestudeerd in Groningen en in Toulouse en is vervolgens 20 jaar werkzaam geweest bij...