© EPA/CARSTEN KOALL

Een Duitse ECB-baas maakt van de ECB nog geen Bundesbank

    Wanneer ECB-president Mario Draghi in november vertrekt, maakt de huidige president van de Duitse Bundesbank Jens Weidmann grote kans om hem op te volgen. Wat betekent dit voor het monetaire beleid van de Europese Centrale Bank?

    Eind november loopt de aanstelling van Mario Draghi als president van de Europese Centrale Bank (ECB) af. Aangezien ieder bestuurslid van de ECB maar eenmaal benoemd mag worden, betekent het dat de eurozone een nieuw monetair opperhoofd zal krijgen. Jens Weidmann, momenteel de hoogste baas van de Duitse Bundesbank, is de grootste kanshebber om Draghi op te volgen.  

    Duitsland is erop gebrand nu eindelijk de hoogste monetaire man van Europa te leveren. De eerste bankpresident kon geen Duitser zijn;te dat zou de Fransen en de Italianen te ver zijn gegaan, de ECB in Frankfurt en een Duitser als baas ervan. Het zou continuïteit hebben gesuggereerd van de door die landen verguisde monetaire praktijk sinds de jaren ’80, waarbij de Duitse Bundesbank de facto de Europese centrale bank was. Het hoogst haalbare voor Duitsland was dat er iemand werd benoemd die  een uitgesproken ‘Duits’ beleid zou voeren. Het werd onze landgenoot Wim Duisenberg: de Nederlandse centrale bankiers neigen naar een vergelijkbaar monetair beleid.

    Om het anti-EU en anti-ECB sentiment te keren, wil Merkel dat een Duitser Draghi opvolgt

    Maar niet alleen Duitsland was gebrand op die post, ook Frankrijk was dat. Parijs wilde dolgraag dat een Fransman op monetair gebied de lakens uitdeelde in Europa. Het land wilde niet wachten totdat Duisenberg zijn volle 8 jaar had gediend; in overleg vertrok Duisenberg al na 5 jaar. Jean-Claude Trichet nam in 2003 het roer over.

    Ontevredenheid over koers ECB

    Na Trichets presidentschap was een Duitse baas lang niet zo controversieel meer. Alles wees erop dat de president van de Bundesbank, Axel Weber, zijn intrek zou nemen in het kantoor van de ECB. Ook Frankrijk legde zich daarbij neer. Vriend en vijand waren met stomheid geslagen toen Weber uit onvrede met het ECB-beleid opstapte als Bundesbankpresident. De Duitse regering was van haar à propos gebracht. Frankrijk en Italië zagen hun kans schoon en zetten Mario Draghi in de zo begeerde zetel. Het was een soort coup d’etat in de eurozone, omdat  de twee hoogste posten ineens in handen van zuidelijke eurolanden waren: de tweede man van de ECB was Vitor Constâncio, een Portugees (hij is recent vertrokken). De impliciete afspraak was altijd dat wanneer de president uit het noorden van de eurozone komt, de vice-president uit een zuidelijk land zou komen, en andersom.

    Inmiddels is de ontevredenheid over het ECB-beleid in Duitsland wijdverbreid. De gevolgen daarvan strekken zich uit tot in de nationale politiek, waar het anti-euro- en anti-ECB-geluid stemmen oplevert. Om het tij te keren, wil Merkel dat een Duitser Draghi opvolgt. Jens Weidmann lijkt zich al warm te lopen voor de baan.

    In Duitsland en daarbuiten zorgt dat voor optimisme. Met Weidmann aan het roer zal de ECB een heel andere centrale bank worden dan de afgelopen jaren, klinkt het regelmatig: de ECB zal minder op Banca d’Italia en weer meer op de Bundesbank lijken. De wetenschap dat de Bundesbank staat voor monetaire saaiheid en prudent beleid zonder experimenten, is geruststellend. De ECB zal minder een duivenhok zijn nu een monetaire havik aan het roer komt.

    ‘Duiven’ zijn in die beeldspraak centrale bankiers die oplopende inflatie minder erg vinden en graag de rente langdurig laag willen houden worden; ‘haviken’ zijn de centrale bankiers die geld lenen juist duurder willen maken zodra de inflatie lijkt op te lopen. Als monetaire havik begrijp ik dat optimisme wel. Maar tegelijkertijd vrees ik  dat zulk optimisme wishful thinking is. Er is gerede kans dat de ECB onder Weidmann juist meer duifachtig wordt dan nu! Hoe dat zo?

    Milde Weidmann

    Om te beginnen is het Weidmann bepaald geen klassieke havik. Sinds hij wordt genoemd als mogelijke opvolger van Draghi, stelt Weidmann zich monetair opvallend mild op. Tekenend is dat hij de verwachting onder beleggers dat de ECB de officiële rente, die nu op 0 procent staat, mogelijk vanaf medio volgend jaar zal verhogen, ‘niet geheel onrealistisch’ noemde. Dat is geen taal die je van een monetaire havik verwacht.

    Dat brengt me bij de tweede reden waarom de ECB onder een Duitse president niet per se meer op de Bundesbank zal gaan lijken. Als Weidmann Draghi opvolgt, ontstaat er een vacature bij de Bundesbank. De president daarvan wordt door de regering benoemd en is automatisch lid van het bestuur van de ECB. Gezien de samenstelling van de Duitse coalitie, de grote macht en invloed daarin van de SPD (we zagen dat duidelijk aan de verdeling van de ministersposten eerder dit jaar), én de inmiddels danig verzwakte positie van Merkel, zou het me niet verbazen wanneer de volgende Bundesbank-president een linkse econoom is. Bijvoorbeeld Marcel Fratzscher of Peter Bofinger; beiden behoren tot de meest vooraanstaande economen. En vergeleken met hen is zelfs Draghi – of zowat elke andere Italiaanse centrale bankier – een hard-core havik.

    Het bestuur van de ECB zou vanuit Duitsland een duif én een superduif krijgen

    Bofinger is hoogleraar monetaire economie en onder meer lid van de invloedrijke Raad van Economisch Adviseurs. Hij staat bekend als criticus van de ECB. In zijn ogen voert de bank al jarenlang een te krap monetair beleid. Van hem had quantitative easing veel eerder moeten starten, omvangrijker en langduriger moeten zijn dan de ECB nu wil. Ook vindt hij dat prijsstabiliteit geen doel van de ECB moet zijn, keerde hij zich tegen de hervormingen van de arbeidsmarkt in Duitsland in de jaren voor de crisis, en acht hij  een sterke euro ongewenst, evenals de Europese begrotingsregels.

    Fratzscher leidt momenteel het toonaangevende Deutsche Institut für Wirtschaftsforschung en doceert macro-economie en monetaire economie aan de prestigieuze Berlijnse Humboldt Universiteit. Fratzscher, die onder meer aan Harvard heeft gestudeerd, heeft jarenlang  als afdelingshoofd bij de ECB gewerkt. Net als Bofinger bekritiseert hij de ECB geregeld, omdat die in zijn ogen te weinig doet om de economie in de eurozone aan te jagen. Een renteverhoging ergens volgend jaar vindt hij aan de vroege kant. Fratzscher omschrijft zichzelf als 'een Europeaan'.

    Aangezien ze beiden monetair econoom zijn en in Duitsland tot de absolute top worden gerekend, zou het niet verbazen dat, als Weidmann inderdaad de volgende ECB-president wordt, één van hen zijn huidige positie overneemt. Het bestuur van de ECB zou dan vanuit Duitsland een duif én een superduif krijgen. Het zou een monetair-historisch unicum zou zijn en, relevanter, de ECB niet meer maar nóg minder op de oude Bundesbank doen lijken.

    Gezien de verhoudingen binnen de eurozone, zou ik echter ook niet raar opkijken als Frankrijk straks voor de tweede keer sinds de oprichting de baas van de ECB levert.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Edin Mujagic

    Gevolgd door 784 leden

    Een onafhankelijke macro-econoom, spreker en publicist. Zijn nieuwste boek gaat over de Nederlandse monetaire geschiedenis.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Edin Mujagic
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren