Engelen-gate: potten verwijten ketels

    Ewald Engelen wordt onterecht aan de schandpaal genageld. Ewalds hoofdzonde is volgens de medialogica niet dat hij er naast zat, maar dat hij toegaf dat hij er naast zat.

    Meervoudig collega Ewald Engelen heeft, om maar in Engeliaans proza te spreken, een kutweek achter de rug. In zijn boek ‘De Schaduwelite’ had hij een lijst van prominenten opgesteld die schuld hadden aan de crisis, een soort fout-voor-de-crisis lijst. Ewald kwam tot de conclusie dat de lijst toch wat wild was. ‘Het was een gimmick,’ erkende Ewald in een interview met Altijd Wat. ‘Hoogleraar biecht gimmick op’; ‘Engelen zuigt daders crisis uit zijn duim’; ‘Engelen: ‘Spijt van namenlijst crisis’ – een shitstorm van artikelen en commentaar volgde. Ik tel in krantendatabank LexisNexis maar liefst 25 artikelen over de ‘Val van Engelen’ deze week. Peter de Waard maakte in de Volkskrant weinig charmerende vergelijkingen met Diederik Stapel en ‘Pim Fortuyn. Het NRC schrijft in haar hoofdredactioneel commentaar dat Engelen 'ontmaskerd' is en verbant hem uit het publieke debat.

    Pot verwijt ketel

    Maar hoe groot is zijn zonde nu werkelijk? Ik heb sterk de indruk dat er hier sprake is van een dubbele standaard. Veel van Engelen's criticasters hebben zelf veel grotere fouten begaan zonder dat een storm aan artikelen volgde. Neem Sylvester Eijffinger, al negen jaar op rij de meest in de media aangehaalde wetenschapper van de Universiteit van Tilburg, die de kwestie Engelen in het BNR economenpanel 'een demasqué' en 'een beschamende vertoning' noemde. Volgens Eijffinger is het fenomeen Engelen te wijten aan 'de media' die 'niet genoeg discrimineren naar expertise'. Hij stoorde zich al tijden aan ‘de schare van (financieel) geografen [lees: Ewald Engelen]... die niet gehinderd door enige kennis van zaken in de media boute uitspraken doen over economie’. Eijff heeft zelf echter een trackrecord waar de honden geen brood van lusten. Over de bankencrisis maakte hij zich in 2008 weinig zorgen. ‘De Nederlandse banken worden goed geleid,’ zei Eijffinger indertijd tegen het Brabants Dagblad. ‘Ze zullen ongetwijfeld wat slechte leningen in hun portefeuille hebben zitten, maar die zullen beperkt zijn. Dat komt ook door het strenge toezicht van De Nederlandsche Bank.’ Als beloning voor zijn grote inzicht werd hij uitgenodigd in de commissie Maas, belast met het hervormen van de financiële sector. Eijff heeft een vreemde tic: hij waarschuwt altijd en overal voor inflatie. ‘De Europese Centrale Bank moet natuurlijk de rente verhogen,’ zei Eijffinger in augustus 2008. Eijffinger vreesde anders dat de inflatie in 2009 misschien wel zou oplopen naar 4 procent. In 2010 vreesde hij dat 'de markt zich straks bewust wordt van de grote hoeveelheid geld die klaarstaat om de economie in te stromen, dan kan de inflatie zo oplopen naar vier procent.' In 2011 riep de Eijff dat ‘de ECB nu op de rem moet trappen’, omdat je ‘nu al ziet dat prijsverhogingen worden afgewenteld op de consument.’ In 2012 vond de hooggeleerde professor dat ‘de ECB met een volledig onbeheersbare balans zit’ en dat ‘de inflatie sterk dreigt op te lopen’. In 2013 zei hij dat, nu ja, u weet het denk ik wel. We zitten inmiddels bijna met deflatie en van de voorspelde inflatie is in al die jaren geen spoor te bekennen geweest. Maar dat heeft geen enkel effect gehad op de Eijff-dichtheid in de media. Ewald zat vaak ook juist goed waar prominente commentatoren er glashard naast zaten. Marike Stellinga adjunct-hoofdredactrice van de NRC schreef in 2008 als redacteur van Elsevier nog dat er in ‘Nederland op de huizenmarkt niks aan de hand is.' Gaat u rustig slapen, want ‘het is onwaarschijnlijk dat de huizenprijzen dalen, omdat er een structureel tekort is aan woningen.’ Ewald was er vroeg bij om te stellen dat er wel degelijk een zeepbel was op de woningmarkt. En terwijl FD columnist Mathijs Bouman beweerde dat bezuinigingen de groei zouden aanjagen (‘een verjongingskuur’ die ‘het startpunt’ zou vormen voor ‘een periode van relatief hoge groei’), kwam er uit kamp Engelen een crescendo van columns over de onzin van lastenverzwaringen en bezuinigingen in het midst van een crisis als deze. Inmiddels geven zelfs de conservatieve houthakkers van het IMF Ewald gelijk. En hoe je ook staat in het debat, het idee dat bezuinigingen de groei zouden aanjagen is zo dood als een pier.

    De logica van retorica

    Ewalds kracht en zijn probleem in deze is zijn stijl. Overtuiging in het publieke debat is geen kwestie van pure argumentatie. ‘Woorden behoren een beetje wild te zijn, want ze proberen gedachten over te brengen op de ondenkenden,’ aldus de befaamde econoom John Maynard Keynes.  Je kan, zoals Bas Jacobs, in taal taaier dan een dartbord uitleggen waarom je in een liquiditeitsval niet moet bezuinigen of je kan zoals Ewald met proza van de verschroeide aarde beschrijven hoe we ons langzaamaan richting de afgrond bewegen. Ja, Jacobs voert gedegere argumentatie aan, maar dat is helaas niet altijd voldoende. Je moet ook gelezen worden. En Ewald wordt gelezen. Dat is zijn grote verdienste.
    Je kan, zoals Bas Jacobs, in taal taaier dan een dartbord uitleggen waarom je in een liquiditeitsval niet moet bezuinigen
    Zulke verschillende retorische strategieën verrijken het debat, omdat argumenten in verschillende vormen gepresenteerd een veel groter publiek kunnen bereiken. De kunst is echter om de juiste balans te vinden, om aantrekkelijk te schrijven zonder de waarheid te verkrachten. Ewald balanceert met zijn hyperbolische stijl altijd op die grens en viel dit keer - en het is niet de enige keer - aan de verkeerde kant van die grens. Blunders worden echter constant gemaakt. Dat Ewald zo hard wordt afgestraft is onterecht. Ja, Ewalds fout-vóór-de-crisis lijst was stupide, een overbodige retorische ‘gimmick’. Maar het bezuinigingsevangelie prediken als dat ongepast is, het probleem op de huizenmarkt ontkennen en onnodig restrictief monetair beleid bepleiten omdat je inflatiespoken ziet – ik vind het persoonlijk even schadelijk als niet schadelijker.
    Of je kan zoals Ewald in hyperbolisch proza van de verschroeide aarde beschrijven hoe we ons langzaamaan richting de afgrond bewegen
    En hoeveel economen durven eigenlijk ruiterlijk toe te geven dat ze een fout hebben gemaakt? Eigenlijk is Ewalds hoofdzonde niet zozeer dat hij er naast zat, maar dat hij toegaf dat hij er naast zat. Zo is de absurde medialogica Volledige disclosure: Ewald is een meervoudig collega, die mij gedurende de afgelopen jaren meerdere malen heeft geholpen.  
    Ewald Engelen. De Schaduwelite.  

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jesse Frederik

    In de zomer van 2011 ontvingen we per email een open sollicitatie van de 22-jarige Jesse Frederik uit Nijmegen die zichzelf o...

    Volg Jesse Frederik
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren