Woningmarkt

In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geval is Vestia, dat door gerommel met derivaten voor bijna 2 miljard euro moest afboeken. De overige corporaties draaiden op voor de schade en berekenden de kosten door aan de huurders. Ook het Rotterdamse Woonbron en het Amsterdamse Rochdale kwamen in het nieuws door schandalen omtrent risicovolle investeringen en graaiende bestuurders. Peter Hendriks volgt het dossier en doet op FTM regelmatig verslag van de ontwikkelingen in deze sector.

171 Artikelen

Enquête woningcorporaties kanaliseert opgekropte volkswoede

5 Connecties

Woensdag beginnen de openbare verhoren van de enquêtecommissie over de woningcorporaties. Welke ‘schurken’ uit de sector zullen op de grill worden gelegd?

De leden van de parlementaire enquêtecommissie zagen er tijdens de eerste persconferentie van 27 mei nog uit als een clubje schuchtere backbenchers. Maar over zes weken zullen ze een sterrenstatus hebben. De schurken van de corporatiesector zijn dan voor het oog van het volk hard onder handen genomen. De commissieleden kunnen dan een paar maanden met de borst fier vooruit lopen, zowel over het Binnenhof als door de supermarkt. 

Commissievoorzitter Roland van Vliet – voorheen PVV-fractielid, maar sinds het ‘minder-minder’-incident onafhankelijk kamerlid – benadrukte het belang van het onderzoek. Hij betoogde tijdens de persconferentie dat alle affaires en blunders in de corporatiesector hebben geleid tot grote verspilling van maatschappelijk vermogen. Dit heeft volgens de commissie tot op de dag van vandaag  serieuze gevolgen voor het vertrouwen in de sector, het huurniveau en de bouwproductie. 

Het onderzoek bestrijkt een periode van 20 jaar en de commissie wil drie zaken boven water krijgen: wat is er fout gegaan, hoe heeft dat kunnen gebeuren en wie zijn ervoor verantwoordelijk? Het volledige pallet aan betrokkenen komt aan bod tijdens de verhoren: corporatiebestuurders, interne toezichthouders, kenners van de sector, mensen verbonden aan de sectorinstituten, politici en ambtenaren. De voorzitter wilde niet antwoorden op de vraag of voormalig Vestia-topman Erik Staal ook zal worden verhoord. ‘Per week maken we bekend wie er zijn opgeroepen.’

Een grote winst van deze enquête is dat nu ook de regering en de ambtenarij op het rooster worden gelegd

Casussen

Wat er met de uitkomsten van de enquête gaat gebeuren kon van Van Vliet niet zeggen. Hij wees erop dat het aan de regering en het parlement is, om te bepalen wat ze met het eindrapport willen. 

Een grote winst van deze enquête is dat nu ook de regering en de ambtenarij op het rooster worden gelegd. Normaal is het de minister die de sector tot de orde roept en met sancties komt. Daarmee blijft de regering zelf buiten schot. In werkelijkheid was het ministerie de afgelopen 20 jaar een van de belangrijkste actoren in de sociale huursector. Verder zal het functioneren van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW), de financiële toezichthouder het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV ) en belangenbehartiger Aedes onder de loep worden genomen. Ook de rol die de interne toezichthouders hebben gespeeld bij de vele affaires zal zeker een belangrijk punt van aandacht vormen van de commissie. 

Van Vliet kondigde aan dat tijdens de verhoren zeven casussen nader worden bekeken: Vestia, Woonbron, Rochdale, Rentree, WSG, Servatius en Laurentius. Dit zijn allemaal zaken waarbij vele miljoenen aan maatschappelijk kapitaal is weggelekt. Het zijn gevallen waarin soms sprake is van mismanagement en soms van malversaties. In weer andere gevallen vloeien die twee geleidelijk in elkaar over.  

Brutering

Op woensdag 4 juni beginnen de openbare verhoren. Voor deze fase van het onderzoek trekt de commissie zes weken uit. Per week wordt bekendgemaakt wie er op de rol staan voor een verhoor. In die eerste halve week staan twee casussen centraal. De Woonbron-zaak rond het cruiseschip de SS Rotterdam en de malversaties bij de Amsterdamse corporatie Rochdale. Voor de liefhebbers worden het boeiende dagen. 

Die eerste dag zijn het vooral inleidende beschietingen. Het begint in de ochtend met Jan van der Schaar, een weloverwogen wetenschapper met verstand van toezicht. Hij was lid van de  commissie-Hoekstra, die in 2012 het toezicht in de sector onder de loep nam.

De tweede die zal worden verhoord is Arnoud Vlak. Hij is directeur van MSCI-IPD, een commerciële organisatie die onder meer een benchmark-index voor woningcorporaties beheert. Vlak is sinds jaar en dag actief in de sector en staat bekend als een groot kenner van de sociale volkshuisvesting. Vlak kan interessante televisie opleveren. Hij heeft veel geldingsdrang en zal vermoedelijk geen blad voor de mond nemen.

Nummer drie van de dag is Arnold Moerkamp. Tot 2000 was hij als topambtenaar bij Volkshuisvesting nauw betrokken bij de verzelfstandiging van de sector, de zogeheten bruteringsoperatie. Bij deze brutering werd de sector, volgens het toen gebruikelijke neoliberale recept, losgemaakt van de staat. 

Tot slot wordt Dick Tommel ondervraagd. Hij was staatssecretaris van Volkshuisvesting van 1994 tot 1998 en heeft zich tijdens die jaren actief beziggehouden met de uitvoering van de bruteringsoperatie.

Cruiseschip

Donderdag draait alles om de SS Rotterdam. Dan worden de verantwoordelijken voor de verliezen van dit project ondervraagd. Martien Kromwijk was als bestuursvoorzitter van Woonbron verantwoordelijk voor de beslissing, om als sociale huisvester een uitgerangeerd cruiseschip over te nemen en het om te bouwen tot hotel- en congrescentrum. Het schip werd aangeschaft voor 1,8 miljoen euro en het was de bedoeling om het voor maximaal 30 miljoen euro te verbouwen. Uiteindelijk werd dat 256 miljoen euro. Het schip werd verkocht voor slechts 29,9 miljoen euro. Kromwijk zit donderdag vast niet lekker op zijn stoel.

Hetzelfde geldt voor André Thomsen, deze Delftse emeritus hoogleraar Woningverbetering en Woningbeheer was commissaris toen de beslissingen over het SS Rotterdam-project werden genomen. Ondanks zijn kennis over renovatieprojecten, kwam het niet bij hem op dat dergelijke grote verbouwingsklussen notoir moeilijk zijn te calculeren. Het schip bleek onder meer veel meer asbest te bevatten dan verwacht. 

Hoenderdos staat symbool voor het falende interne toezicht

Voormalig Randstad-ceo Hans Zwarts werd in 2009 door de het ministerie aangesteld om de afhandeling van de SS Rotterdam-verbouwing in goede banen te leiden. Hij zal waarschijnlijk ondervraagd worden over de oorzaak van de voortdurend oplopende kosten van het cruiseschipproject.    

Maserati

Op vrijdag belooft met name het verhoor van Hubert Möllenkamp interessant te worden. Deze voormalige bestuursvoorzitter van Rochdale woont tegenwoordig in Spanje, maar is blijkbaar gesommeerd naar Den Haag te komen. Möllenkamp was betrokken bij verdachte vastgoedtransacties en had de neiging om ook aan zijn eigen belangen te denken. Hij reed in een Maserati van de zaak met blauwe nummerborden. Daarmee scheurde hij volgens de mythe over de trambanen van Amsterdam. Zijn rechterhand, voormalig directeur-bestuurder John van Nimwegen, zit na hem in de hot seat.

Voormalig Rochdale commissaris Ans Hoederdos is als laatste aan de beurt. Zij staat symbool voor het falende interne toezicht. Hoenderdos was in het begin van haar zittingstermijn bij Rochdale directeur financieel-economische zaken bij het Ministerie van OCW. In 2008 stapte ze over naar de Randstedelijke Rekenkamer, waar ze bestuurder/directeur werd. Op gebrek aan toezichthoudende ervaring of rekenkundige vaardigheid zal ze zich niet kunnen beroepen. In het Rochdale-rapport uit 2009, van adviesbureau Vlug, staat een interessante conclusie: ‘De Raad van Commissarissen had een ongezond vertrouwen in de bestuursvoorzitter.’ Dat is een pijnlijke formulering voor de topvrouw van een grote rekenkamer.

Vanaf donderdag houd ik u op  Follow the Money dagelijks op de hoogte over de verhoren van de dag ervoor.


Peter Hendriks is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com 

Peter Hendriks
Peter Hendriks
Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.
Gevolgd door 1677 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren