Het Erik Staal-dossier van de enquêtecommissie heeft een enorme omvang. Hoewel Staal niets toegaf, knaagt die opeenstapeling van vreemde gebeurtenissen aan zijn geloofwaardigheid.

    Het openbare verhoor van Erik Staal duurde lang, maar werd nooit het spektakelstuk waar iedereen naar uitkeek. In het boksen heet zo iets een mooie tactische partij. Staal kwam niet tot een werkelijke punch, maar was zeer moeilijk te raken en als de commissie toch een mooie stoot plaatste, leek die hem niet te deren. De enquêtecommissie won overtuigend, maar Staal ging niet naar het canvas. De voormalige Vestia-bestuurder maakte een wat nukkige indruk, maar was er duidelijk klaar voor. Bij het uitspreken van de gelofte deed hij iets onderscheidends. Hij zei niet alleen ‘dat beloof ik’, zoals voorzitter Roland van Vliet iedereen altijd verzoekt, maar: ‘De gehele waarheid en niets dan de waarheid. Dat beloof ik.’ Daar was over nagedacht. Hij leek zo duidelijk te willen maken dat hier voor hem geen sprake was van een formaliteit.

    Margin calls

    Wat betreft Vestia’s derivaten-echec kwam Staals verhaal er in het kort op neer dat het gebruik van derivaten bij Vestia altijd geheel volgens de regels was verlopen. De corporatie kocht volgens hem alleen derivaten die door het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) waren goedgekeurd en uitsluitend bij banken die op het lijstje van deze organisatie stonden. Staal beweerde dat Vestia er altijd voor zorgde dat er genoeg liquiditeiten beschikbaar waren om aan alle margins calls – de beruchte met derivaten samenhangende tussentijdse stortingen – te kunnen voldoen. Zelfs als de rente tot nul zou zakken, moest de corporatie nog aan zijn verplichtingen kunnen voldoen. Staal benadrukte dat alle belangrijke partijen blij waren met het derivatenbeleid van Vestia. Het WSW, het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV) en twee verschillende accountants hadden zich erover gebogen en er hun volle tevredenheid over geuit. Hij stelde nadrukkelijk dat derivaten uitsluitend werden ingezet om de rentevoet van de corporatie te drukken. Staal: ‘Onze rente lag ongeveer 1 procentpunt onder het gemiddelde van de sector. Die lage rente paste bij ons streven om zo goed mogelijk aan onze volkshuisvestelijke opdracht te voldoen.’

    Ziekenhuis

    In 2011 ging het mis, volgens Staal. De portefeuille explodeerde. De contractwaarde liep opeens op tot meer dan 20 miljard euro. Een jaar eerder was dat nog 10 miljard euro geweest. De onderliggende leningen bleven min of meer stabiel op 1 miljard euro. Omdat er net voor 700 miljoen euro aan bankleningen was afgelost, waren er niet genoeg liquide middelen om aan de margin calls te voldoen. Het WSW wilde de voor de margin calls noodzakelijke leningen niet langer borgen en de Vestia-crisis was een feit.
    Staal is mogelijk al heel lang gewend aan mensen die vooral naar hem luisteren en ja knikken
    Staal benadrukte meerdere keren tijdens het verhoor dat hij van medio februari tot eind juni 2011 ernstig ziek was geweest en meerdere keren in het ziekenhuis had gelegen. Hij beweert ook dat ergens in 2011 de waarde van de derivatenportefeuille opeens enorm toenam. Hij legde nooit een direct verband tussen de twee, maar suggereert zo wel dat er mogelijk rare dingen zijn gebeurd tijdens zijn afwezigheid. Wat precies wist hij niet, ‘maar dat wordt nu uitgezocht.’ Wat Staal betreft had hij een verhaal met deze strekking kunnen oplezen, om vervolgens in een taxi naar Schiphol te stappen, en dan richting Bonaire te vliegen. Naar huis. Maar de commissieleden hadden nog een aantal vragen en dat beviel Staal, blijkens zijn weinig meegaande houding, niet zo. De man is mogelijk al heel lang gewend aan mensen die vooral naar hem luisteren en ja knikken.

    'Ich habe es nicht gewusst'

    Gaande het verhoor werd duidelijk dat Staal zich terdege had voorbereid. De volgend tactische uitgangspunten vielen uit zijn optreden te destilleren: 1) zeg nooit ja of nee, 2) wees breedsprakig en blijft zo lang mogelijk aan het woord, 3) vertroebel je antwoorden door in de techniek te duiken, 4) concentreer je op feiten en laat je niet verleiden tot meningen en oordelen, 5) blijf altijd doodkalm en laat stiltes vallen, 6) laat de commissie een verband leggen tussen je ziekteperiode en het exploderen van de derivatenportefeuille, 7) speel op een indirecte manier je voormalige treasurer Marcel de Vries de zwartepiet toe, 8) accepteer je formele verantwoordelijkheid, maar speel ondertussen de ‘Ich habe es nicht gewusst’-kaart.
    Hij duikt voortdurend weg en legt rookgordijnen, maar liegen doet hij liever niet, want hij staat immers onder ede
    Het ondervragen van iemand die zich consequent zo opstelt heeft iets onbevredigends. Hij duikt voortdurend weg en legt rookgordijnen, maar liegen doet hij liever niet, want hij staat immers onder ede. Voorzitter Van Vliet hield Staal zo veel mogelijk onder druk, in de hoop hem te breken. Van Vliet: ‘Wanneer hoorde u van de negatieve marktwaarde van 2 miljard euro?’ Staal: ‘Ik was nog maar kort terug van mijn ziekte. Op 15 augustus 2011 vertelde treasurer De Vries me dat er nog steeds problemen waren met de faciliteringsruimte bij het WSW, maar hij noemde toen niet de omvang van de negatieve marktwaarde. Kort daarna kwam alles in een stroomversnelling en werd het duidelijk.’ Van Vliet: ‘Was u op de hoogte van de clausules in de derivatencontracten die het in feite onmogelijk maakt voor de minister om in te grijpen, omdat dan de contracten meteen konden worden ontbonden en alle gelden in een keer worden opgeëist door de banken.’ Staal: ‘Het waren standaardcontracten van banken die goedgekeurd waren door het WSW en het ging over producten die goedgekeurd waren door het WSW. Pas later heb ik begrepen dat je die toezicht-beperkende bepaling kunt clausuleren. De reikwijdte van die bepaling heb ik nooit overzien.’ Van Vliet: ’Wist u dat De Vries gebruikmaakte van een tussenpersoon en kunt u zich de brief van Deutsche Bank herinneren waarin wordt gerefereerd aan zo’n tussenpersoon?’ Staal: ‘Ik wist daar niets van en die brief kan ik me niet herinneren. Zulke brieven gingen meteen door naar De Vries. Dat was zijn afdeling.’ Van Vliet: ‘U heeft alle 400 contracten ondertekend, neem ik aan?’ Staal: ‘Ja, maar dat waren formaliteiten. Er was al een pre confirmation en die is eigenlijk al bindend.’ Van Vliet: ‘In 2009 zei de accountant dat De Vries te veel beleggingsvrijheid had. Dat vloeide voort uit het beleggingsstatuut uit 2002.’ Staal: ‘Er is toen in 2011 ook een nieuws statuut gekomen.’ Van Vliet: ‘Zeker, maar daarin kreeg De Vries juist meer vrijheid. De zogeheten twee handtekeningenregel werd geschrapt; hij mocht open posities innemen en er werd niet langer geëist dat een derivaat voor iedereen te begrijpen moet zijn. Als je het statuut zo aanpast geeft je hem carte blanche.’ Staal: ‘Hij opereerde binnen het mandaat en kocht alleen goedgekeurde derivaten. En iedereen was tevreden over het hoe het bij ons verliep.’ Van Vliet: ‘Het treasury committee bestond uit drie man. De Vries, de financiële man Kees Wevers en u. Waar zijn de verslagen van die bijeenkomsten. We hebben ze opgevraagd, maar niemand kan ze vinden.’ Staal: ‘Ze moeten bij Vestia liggen. Ik heb ze gezien, maar ik weet niet waar ze liggen.’

    Salaris Staal

    En zo ging het door. De opeenstapeling van verdachte en vreemde zaken maakten Staal steeds minder geloofwaardig. Maar hij boog het hoofd niet en gaf zeker niet toe dat hij grote fouten had gemaakt met zijn derivaten-beleid. Hij nam de houding aan van een strijdbare generaal van een in ongenade gevallen ancient regime, die best weet dat er voor hem geen gerechtigheid meer zal zijn. En het salaris? Dat was een non-event. Staals verklaring is simpel: Het waren andere tijden en het is me allemaal aangeboden. Afspraak is afspraak. En daarvoor kan bijna iedereen wel enig begrip opbrengen. Weinig mensen staan op als hun werkgever vraagt wie bereid is een flinke korting op zijn salaris te aanvaarden. Zo zal Staal er ook in staan. Het hele verhoor is hier te bekijken

    Peter Hendriks is gastauteur van Follow the Money. Hij is als zelfstandig consultant gespecialiseerd in het doorlichten van woningcorporaties in opdracht van Raden van Toezicht. De komende maanden zal hij voor Follow the Money de parlementaire enquete naar de woningcorporaties volgen en van commentaar voorzien.

    Email: P.Hendriks.Senior@Gmail.com 

           

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Peter Hendriks

    Gevolgd door 1155 leden

    Redacteur Woningmarkt. Signaleert en analyseert problemen waarmee Nederlanders op zoek naar woonruimte worden geconfronteerd.

    Volg Peter Hendriks
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Woningmarkt

    Gevolgd door 1334 leden

    In de afgelopen jaren kwam bij verschillende woningcorporaties het ene schandaal na het andere naar boven. Het bekendste geva...

    Volg dossier