Eurobedrog

    Het spijt gastauteur Hans-Olaf Henkel dat hij ooit voorstander was van de invoering van de euro. De munt blijkt een keurslijf dat geen eenheid schept, maar de eurozone splijt in geldgevers en geldleners. Hollande ligt dwars, Merkel volgt. Maar let op, waarschuwt Henkel. Als de Duitse kiezers het willen, kan dat in no time veranderen.

    Als vroege ondersteuner van de euro beschouw ik thans mijn engagement met de eenheidsmunt als de grootste professionele fout uit mijn loopbaan. Hier zijn de redenen. Ten eerste, politici hebben alle beloften van het Verdrag van Maastricht gebroken. Niet alleen werd Griekenland uitsluitend vanwege politieke redenen tot de Europese Unie toegelaten; een fundamentele afspraak als -’geen lidstaat mag een begrotingstekort hebben van meer dan 3 procent van haar BBP- werd meer dan honderd keer gebroken. Gemandateerde boeteregelingen dienaangaande werden nooit toegepast. Met als dieptepunt: de negering van de  'no bail out' clausule tijdens de eerste Griekse reddingsoperatie. Ten tweede, de one-size-fits-all euro bleek een one-size-fits-none munt te zijn. De euro veroorzaakte zelf enkele van de problemen, die politici nu proberen op te lossen. Door toegang tot de veel lagere 'Duitse' rentes konden Griekse politici enorme schulden opbouwen. De Spaanse centrale bank keek machteloos toe hoe in haar land een vastgoedbubbel werd gecreëerd, niet bij machte om de rente te verhogen; zo ook in Ierland en eerder in Nederland. Beroofd van de mogelijkheid om hun munt te devalueren verloren de zuidelijke landen hun concurrentiekracht.
    in plaats van eenheid te scheppen, heeft de euro Europa gespleten
    Ten derde, in plaats van eenheid te scheppen, heeft de euro Europa gespleten. Atheense studenten, werklozen in Lissabon en protesten in Madrid klagen niet alleen over de nationale bezuinigingsmaatregelen, zij protesteren ook tegen bondskanselier Merkel. Daar komt bij dat de euro de kloof tussen de eurozonelanden en de overige EU-lidstaten heeft vergroot.

    Drie ziektes

    Natuurlijk, een land als Roemenië staat te trappelen om toe te treden om van de Duitse, en ook Nederlandse, garantstellingen te genieten, maar zou iemand geloven dat landen als Groot-Brittannië of Zweden het aantrekkelijk zouden vinden om ooit tot een transferunie toe te treden? Ondertussen ondermijnt de onvrede over de euro de acceptatie van de EU zelf, voor zowel noord als zuid. In plaats van de echte oorzaken van de eurocrisis aan te pakken, schrijven politici pijnstillers voor zodra er weer een nieuw Griekenland, Portugal of Ierland zich aandient. De euromunt lijdt aan drie verschillende ziektes. Door de financiële crisis zijn veel banken nog altijd instabiel; heeft de overwaardering van de euro negatieve consequenties voor de concurrentiekracht van het zuiden, evenals voor België en Frankrijk; en blijven er enorme schulden bestaan in sommige eurozone landen. Een patiënt behandelen die aan drie verschillende ziektes lijdt is moeilijk en het zou misleidend zijn om te stellen dat er een gemakkelijke oplossing is. Maar het getuigt ook van gebrek aan verantwoordelijkheidsgevoel om net te doen alsof er geen alternatief is. Dat is er wèl. Er kunnen drie verschillende marsroutes worden bewandeld. U treft ze hieronder aan - van die routes is de laatste het meest realistisch.

    Drie geneesmiddelen

    Route A: het plan om 'de euro te verdedigen tegen elke prijs', zoals uitgesproken door president Barroso. Hij zou daar aan hebben kunnen toevoegen '... voor de Duitsers, de Nederlanders en de Finnen'. Het eindresultaat zal echter schadelijk zijn voor iedereen. De verschillende reddingspakketten hebben de eurozone naar het glibberige pad van een onverantwoorde transferunie geleid. Als iedereen verantwoordelijk is voor elkaars schulden, dan is niemand verantwoordelijk. Concurrentie tussen politici van eurozonelanden focust op wie het meest ontvangt ten koste van de anderen.  Harmonisatie zal in de plaats komen van diversiteit. Het gevolg laat zich raden: meer schulden, hogere inflatie, lagere levensstandaarden.  Maar - en dit zal veel politici goed doen - wat er van overblijft zal nog verder worden herverdeeld. De concurrentiekracht van de eurozone is gedoemd om achter te blijven bij andere regio's in de wereld, alsook bij die Europese landen die weigeren daarvan deel uit te maken. Route 2: George Soros’s Plan B - een Grieks faillissement of vertrek uit de eurozone - vormt een te groot risico. Zodra dat bekend zou worden gemaakt, zou eerst in Athene, dan in Lissabon, Madrid en wellicht Rome, een bankrun ontstaan. Maar een 'haircut' zou de concurrentiekracht van een land evenmin verbeteren.  Weldra zouden de Grieken opnieuw naar de kapper moeten. Hoe dan ook, we praten nu ook al over Portugal, Spanje, Italië en binnenkort ook over Frankrijk ben ik bang. Daarom hebben we een Plan C nodig, Route 3 dus, waarin Oostenrijk, Finland, Duitsland en Nederland uit de eurozone treden, een nieuwe munt vormen en de euro laten waar die is. Indien dit goed en zorgvuldig gepland en uitgevoerd wordt, zou het kunnen lukken: een zwakkere euro zou de concurrentiekracht van de overblijvende landen kunnen verbeteren en voor groei zorgen. De export uit de noordelijke landen zou moeilijker worden, maar de inflatie zou lager zijn en hun blijft de eeuwigdurende zorg voor de zuidelijke bespaard.
    Het is zelfs aannemelijk dat een aantal niet-euro landen zich aansluiten bij deze tweede muntunie
    Het is zelfs aannemelijk dat een aantal niet-euro landen zich aansluiten bij deze tweede muntunie. Afhankelijk van de prestaties zou ook een flexibel lidmaatschap tussen de twee mogelijk moeten zijn.

    Onderliggende problemen

    De implementatie van Plan C vereist dat elk van de hierna genoemde onderliggende problemen op een juiste manier geadresseerd worden.
    1. We moeten banken redden, geen landen. Stabilisatie van banken op een nationaal niveau dient de huidige Europese paraplu te vervangen. In veel gevallen zal dit een tijdelijke nationalisatie van banken met zich meebrengen.
     
    1. Duitsland en zijn partners in de nieuwe munteenheid zullen afstand moeten doen van een significant deel van hun gestelde garanties om landen als Griekenland, Portugal en anderen te helpen bij de herfinanciering van hun schulden. Aangezien het meeste toch al verloren is zal er een acceptabele prijs voor een exit ticket moeten zijn.
     
    1. Er dient een nieuwe centrale bank te worden opgericht, naar voorbeeld van de Bundesbank, maar bij voorkeur niet onder Duitse leiding. De naam van de nieuwe munt moet ook niet de D-mark heten.
     
    1. Het mechanisme zou hetzelfde dienen te zijn als destijds bij toetreding tot de euro. Als het mogelijk was om van 18 verschillende munten één munt te maken, dan moet het zeker mogelijk zijn om twee munten te vormen uit één.
    Dit zal geen gemakkelijke opgave zijn, noch in politiek opzicht noch technisch, maar we moeten ons richten op het redden van Europa en niet op de euro. Dit vereist overtuigingskracht, vastbeslotenheid en - vooral - moed van bondskanselier Merkel. Paradoxaal genoeg zou hulp juist uit het zuiden kunnen komen, waar kiezers er genoeg van krijgen om door haar verteld te worden wat ze wel en niet moeten doen. Voor zowel het noorden als het zuiden lijkt een eindpunt, zij het met moeilijkheden, te prefereren boven moeilijkheden zonder eind.

    Bravo Merkel

    Het is verbazingwekkend hoe sterk het beeld leeft, dat Angela Merkel haar Duitse stempel op de euro zet. Cartoons beelden haar af met een Duitse helm op haar hoofd en een hakenkruis rond haar arm. Journalisten verwijzen graag naar haar als 'Madame No', als een niets ontziende verdediger van Duitse belangen, die wereldwijde economische chaos riskeert. Niets is minder waar. Noch in haar behartiging van de Duitse belangen, noch als bepleiter van een liberaal Europa lijkt Angela Merkel op Margaret Thatcher. Integendeel, zij gaat voor harmonisatie in plaats van concurrentie in de EU. Zij is voorstander van meer macht naar Brussel in plaats van subsidiariteit.
    Deze keer worden de Duitsers gechanteerd - door de Fransen, waarvan ook de Nederlanders de dupe zijn geworden
    Als voorstandster van het Europese Stabiliteits Mechanisme (ESM) aanvaardt zij het risico voor Duitsland om de schulden van andere landen te torsen. Dat klinkt meer als Chamberlain dan als Thatcher. Deze keer worden de Duitsers gechanteerd - door de Fransen, waarvan ook de Nederlanders de dupe zijn geworden. Het begon allemaal in mei 2010, toen Merkel Griekenland vroeg om de eurozone te verlaten. Maar nadat de Franse president Nicolas Sarkozy had gedreigd om de speciale Frans-Duitse betrekkingen te beëindigen gaf Merkel toe en besloot Griekenland te helpen; wat er feitelijk op neer kwam dat ze de Franse banken hielp.  Elke keer sinds Merkel een rode lijn trok, trokken de Fransen haar daarover heen. Toen Merkel automatische sancties wilde voor overtreders van het stabiliteitspact, wist Sarkozy haar te bewegen op haar schreden terug te keren tijdens een wandeling over de boulevard van Deauville (in oktober van dat jaar: ‘The Deal of Deauville’). Tot dan toe hadden alle Duitse bondskanseliers het Franse idee van een Europese economische regering weerstaan totdat Merkel overstag ging. Niet lang nadat ze had verklaard niks te zien in een financiële transactie-belasting, ging zij overstag. Toen de hoofdeconoom van de ECB, een Duitser, tegen het opkopen van Spaanse en Italiaanse staatsobligaties stemde, overrulede Merkel hem en schaarde zich achter de Fransen. De Duitser nam ontslag.

    Duitse concessies, geen Franse

    François Hollande kan verdere concessies van de Duitsers verwachten. Ofschoon de 'debt brake' (ontworpen om het politici lastig te maken om almaar schulden te blijven maken) nu deel uitmaakt van de Duitse grondwet, weigerde Hollande om die rem deel te laten uitmaken van de Franse grondwet, ondanks dat dit door zijn voorganger was beloofd. Zo'n 'debt brake' in de tweede economie van de eurozone zou voor Duitsland van fundamentele betekenis geweest zijn. Onder Hollande neemt de kans snel toe dat Frankrijk zich weldra kandideert als volgende bail out-kandidaat . Terwijl de Duitsers de pensioengerechtigde leeftijd verhogen naar 67 jaar, verlaagt Hollande die van 62 naar 60 jaar. Hoewel de Franse jeugdwerkloosheid vier keer zo hoog is als de Duitse, heeft Hollande het Franse minimumloon verhoogd tot een recordniveau. Nog afgelopen jaar was het Franse begrotingstekort drie keer zo hoog als dat van Duitsland. Frankrijk weigert te bezuinigen.

    Nieuw ‘Versailles’

    Waar Margaret Thatcher altijd zei Groot-Britannië wil haar  ‘money back’,  continueert Angela Merkel het redden van de euro met Duits (en Nederlands) belastinggeld. Geen wonder dat de redacteur van een vooraanstaand Frans magazine ooit verklaarde dat de euro Duitslands nieuwe 'Verdrag van Versailles' was. Deze koude feiten komen totaal niet overeen met Merkel's retoriek. Inderdaad, zij vertelt iedereen in Europa wat men moet doen: de Belgen moeten stoppen met de inflatiecorrectie van hun werknemers; de Spanjaarden moeten minder vaak op vakantie; de Grieken moeten sneller privatiseren; de Italianen moeten hun publieke sector verminderen, enzovoorts. Ik veroordeel haar niet hiervoor. Is het niet de plicht van elke crediteur om het gedrag van zijn debiteuren te overzien? Maar ofschoon politici van de zuidelijke landen haar advies in de wind slaan, slaagt ze er niettemin in om de publieke opinie in die landen tegen zich in het harnas te jagen. Vóór de crisis was Duitsland het meest populaire land in Griekenland, vandaag het meest gehate.
    De euro is paradoxaal genoeg een bedreiging geworden voor een vredig samenwerking binnen Europa
    De euro is paradoxaal genoeg een bedreiging geworden voor een vredig samenwerking binnen Europa: terwijl Duitsland nota bene het leeuwendeel van de bail outs voor haar rekening neemt, wordt Merkel afgebeeld als een symbool van Duitse arrogantie en genadeloosheid. Dit leidt tot de vraag: als zelfs haar collega's haar adviezen niet volgen, waarom geeft ze dan toch telkens weer toe? Ze richt zich tot de Duitse publieke opinie. Maar terwijl ze steeds meer toegeeft aan de Franse eisen geeft ze de indruk dat iedereen naar haar pijpen danst.  Voordat de tweede Griekse bail out werd goedgekeurd zei één van haar partijgenoten in de Bondsdag: 'Europa spreekt nu Duits'. Dat is wat de Duitsers geloven. Feit is dat Europa danst naar de pijpen van Frankrijk. Het is niet onrealistisch te verwachten dat ze stopt met het volgen van de Franse centralistische harmonisatie en socialisatie politiek van de Europese schuldenberg. In 2012 kostte het Merkel slechts enkele dagen om te besluiten om te stoppen met nucleaire energie. Het gehele Duitse volk was in de ban van angst. Toen uit polls bleek dat het Duitse volk massaal nucleaire energie afwees nam ze het snelste en meest dramatische politieke besluit in de Duitse geschiedenis ooit.  Ondanks haar Europese retoriek consulteerde ze toen haar buurlanden niet. Zelfs de Fransen niet, terwijl die uni-laterale beslissing voor hen toch weinig flatteus uitpakte. Een 'Fukushima' in de eurozone zou haar europolitiek dramatisch kunnen veranderen. Dat is waarschijnlijker dan een tsunami in de Rijn.

    Nederland, let op uw saeck!

    Voor Nederland geldt overigens min of meer hetzelfde als voor Duitsland.  Daarom is het ook bijzonder goed dat een boek als dit voor de Nederlandse markt is geschreven. Het is belangrijk dat de Nederlandse regering diep nadenkt over haar tot nu toe gevolgde beleid inzake de euro. Draagt dat beleid wel bij aan een welvarender Nederland? Dat zou de kernvraag moeten zijn, die de Nederlandse regering zich zou moeten stellen. Er zijn alternatieven voor de euro, een munt die aantoonbaar heeft gefaald. Het minste wat we kunnen doen is de voors en tegens van die alternatieven analyseren, zodat bepaald kan worden wat het beste is voor Europa als geheel. Een permanente transferunie van Noord naar Zuid, met de daarmee gepaard gaande onvermijdelijke structurele massawerkloosheid en armoede in Zuid, is dat in elk geval niet. Bovenstaand artikel verscheen als Voorwoord bij: Jean Wanningen, Het Eurobedrog. Waarom Nederland uit de euro moet. (April, 2014) Dr. Hans-Olaf Henkel (1940) is Professor of International Management aan de Universiteit van Mannheim. Samen met de voormalige President van Duitsland, Roman Herzog, werkt hij bij het Konvent für Deutschland, opgericht om de politieke besluitvorming te verbeteren. Hij was president van de  Leibniz Association van 2001-2005 en voorzitter van de Federatie van de Duitse Industrie van 1995-2000. Daarvoor was hij onder meer ceo van IBM Europe.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 285 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren