Europa, kan het misschien een onsje minder?

4 Connecties

De jaarlijkse Algemene Europese Beschouwingen in de Eerste Kamer zijn het laatste beleidsdebat waaraan senator Kees de Lange deelneemt. Hij doet dit met een aanklacht over het monetair-economische reilen en zeilen van Europa, de Europese Commissie, de ECB en over het almaar groeiend democratisch tekort dat zo langzamerhand niemand meer kan ontgaan.

Was het twee jaar geleden een uitzondering om twijfel te uiten over de houdbaarheid van de euro, tegenwoordig moet je goed zoeken om nog serieuze economen te vinden die geloven dat de eenheidsmunt in zijn huidige vorm toekomst heeft. Slechts onder de politieke elite wordt de mantra van de euro, die een bindmiddel eerder dan een splijtzwam zou zijn, nog bezongen hoewel de toonzetting steeds meer als ‘falsetto’ te karakteriseren is. Alle debat van de afgelopen jaren heeft in elk geval tot een duidelijke conclusie geleid. Enerzijds, zonder een politieke unie in Europa is het europroject gedoemd te mislukken. Anderzijds, een politieke unie kan alleen tot stand komen met steeds verder gaande overdrachten van nationale bevoegdheden aan een ondemocratisch Europa met als resultaat een financiële transferunie die nog decennialang subsidiëring van Zuid- door Noord-Europa impliceert. Omdat de weerstand tegen een politieke unie enorm is, en er uitstekende alternatieven zijn voor de eenheidsmunt die euro heet, zal uiteindelijk een alternatief voor die munt onontkoombaar zijn.

Enkele reis

De sociaal-economische situatie in de eurozone is de afgelopen paar jaar ernstig verslechterd. De euro is te goedkoop voor Noord-Europa en te duur voor Zuid-Europa, en het one-size-fits-all beleid heeft daarom desastreuze gevolgen. In Zuid-Europa is de jeugdwerkloosheid opgelopen tot boven de 50 procent. Jongeren met enige opleiding verlaten hun land om waarschijnlijk nooit meer terug te keren. Welke toekomst heeft een natie die zijn jeugd niets te bieden heeft? Is het vreemd dat in zeer veel landen euro-kritische partijen hun niet altijd genuanceerde geluiden laten horen en daarmee scoren?

Incompetente Grieken

De staatsschuld van diverse Zuid-Europese landen is gigantisch en in feite zelfs op een termijn van vele tientallen jaren onaflosbaar. Griekenland is natuurlijk het standaard voorbeeld, maar met diverse andere landen is het niet veel beter gesteld. De Europese elite weigert de werkelijke situatie onder ogen te zien. In plaats daarvan wordt in feite gekozen voor een onder curatelestelling van Griekenland. Op het moment dat de Grieken dreigden als soeverein volk hun eigen nieuwe regering te kiezen, stonden de Junckers, de Lagardes, de Schulzen, de Dijsselbloemen van deze wereld in de rij om de Grieken voor de zoveelste keer te waarschuwen voor de gevolgen van wat in principe hun vrije nationale keus was.
‘Chantage door de Europese elite is verworden tot normaal beleidsinstrument’
De dubbele pet van Dijsselbloem, die nog steeds ten onrechte meent dat het voorzitterschap van de Eurogroep te combineren is met zijn ministerschap van Financiën, werd weer op gênante wijze zichtbaar. En nu de Grieken hun eigen keus gemaakt hebben en proberen onder de oekazes van de financiële wurginstellingen uit te komen, gaat het van kwaad tot erger. De sfeer in Europa is om te snijden. De luie, frauderende, weerspannige en incompetente Grieken hebben de euvele moed Duitsland om 280 miljard aan herstelbetalingen te vragen. Chantage door de Europese elite is verworden tot normaal beleidsinstrument. Het gesundes Volksempfinden inclusief levensgevaarlijke tendensen is weer helemaal terug. Wie gelooft dat een dergelijk Europa een gemeenschappelijke politieke toekomst heeft, is toe aan een langdurig verblijf in een rustgevende omgeving met wanden in zachte pasteltinten.

Zwart gat

Iedereen begrijpt dat bedrijven failliet kunnen gaan. Onvoldoende toekomstperspectief en een te grote schuldenlast zijn de voor de hand liggende redenen. Iedereen zou ook kunnen begrijpen dat het voor landen, in feite om dezelfde redenen, niet anders is. De geschiedenis levert desgewenst alle voorbeelden. De oplossingen? Schuldkwijtschelding en een of andere vorm van devaluatie van de nationale munt. Andere smaken zijn er niet, goedkopere smaken evenmin. Niettemin gaat onze Europese elite door met het storten van meer en meer geld in een zwart gat door allerlei noodfondsen gegarandeerd door de belastingbetaler in te zetten en door de ECB vrijwel de vrije hand te geven in een desastreus monetair beleid. Terwijl een eventueel uitzicht op een rationele oplossing steeds verder uit beeld raakt.

Politieke slippendragers

Het is overigens interessant om te zien wie de risico’s lopen als het gaat om staatspapieren van failliete of bijna failliete Zuid-Europese landen. Een aantal jaren geleden waren het vooral Europese banken en pensioenfondsen die tot over hun oren in dit soort dubieuze beleggingen zaten. In de afgelopen jaren hebben de banken deze giftige aandelen successievelijk afgestoten en de risico’s gedeponeerd bij de Europese belastingbetalers. Ook de zeer zwakke positie van allerlei banken in Zuid-Europa die eindeloos geld geïnvesteerd hadden in allerhande bubbels is aanmerkelijk opgeklaard door de invoering van een bankenunie waarbij opnieuw de belastingbetalers de zwarte piet toegespeeld krijgen. Met dank aan de ECB en hun politieke slippendragers.
‘banken hebben de giftige aandelen afgestoten en de risico’s gedeponeerd bij de Europese belastingbetalers’
Wanneer heeft de volksvertegenwoordiging van ons land zich over deze overdracht van bevoegdheden aan een ondemocratisch lichaam uit kunnen spreken? Het Nederlandse parlement heeft ooit ingestemd met een politiek onafhankelijke ECB. De politieke besluitvorming die desondanks voortdurend binnen de ECB plaatsvindt, is nooit geaccordeerd, ontoelaatbaar en zelfs in strijd met het eigen ECB-mandaat.

Geen gezichtsverlies

Over de ECB van Mario Draghi gesproken, als er één organisatie in Europa is die een sociale en economische ravage aanricht, dan zijn we hier aan het goede adres. De Europese elite is niet geïnteresseerd in het steeds verder verslechterende sociaal-economische lot van de Europese burgers, maar vooral beducht voor eigen gezichtsverlies. De definitieve mislukking van het met zoveel gezwollen taal gelanceerde europroject zou voor onze machthebbers het definitieve einde van hun geloofwaardigheid betekenen. Geen wonder dat de handelwijze van Draghi, die stelt de euro tot elke prijs overeind te zullen houden, in deze kringen gefundenes Fressen is.

Waanzin

De gevolgen van dit wanbeleid zijn glashelder voor iedereen die zelfs maar een minimum aan realiteitszin bezit. Doordat de Nederlandse regering, aan de leiband van Brussel, nu al jaren een contraproductief bezuinigingsbeleid voert, wordt ook ons eigen land zwaar getroffen en betalen werklozen, eenvoudige belastingbetalers, spaarders, en huidige en toekomstige gepensioneerden het gelag. Werkloosheid komt onder allerlei groepen van de bevolking voor, met name onder ouderen, jongeren, allochtonen, en mensen met een handicap. Ouder ben je overigens al boven de 45. Door het rentebeleid van de ECB kan een pensioenfonds 24 procent rendement maken en toch de dekkingsgraad zien dalen. Kan de waanzin van het ECB-beleid duidelijker aangetoond worden?

Ingrijpende discussie

Wat te doen voordat de wal het schip keert? Het is goed wat kritische meningen van toonaangevende instellingen en economen de revue te laten passeren. Het is niet toevallig dat die van Duitse zijde komen. In tegenstelling tot wat we in eigen land zien of beter gezegd: niet willen zien, namelijk een inhoudelijke discussie over de monetaire situatie in Europa, over de gevolgen van het huidige beleid en over eventuele oplossingen, wentelt men zich in Duitsland niet in zelfgenoegzaamheid, maar wordt er in de media een ingrijpende discussie gevoerd.
‘De Bundesbank acht het vooruitzicht van meer integratie in Europa niet realistisch en het toekomstperspectief van een politiek-fiscale unie onhaalbaar’
De Duitse Bundesbank kwam in maart met een bericht waarin afscheid genomen werd van de hooggestemde plannen waarin de EU zo graag grossiert. De Bundesbank acht het vooruitzicht van meer integratie in Europa niet realistisch en het toekomstperspectief van een politiek-fiscale unie onhaalbaar. Ook stelt de Bundesbank dat het beter ware als men zich in Europa niet zou verliezen in wensdromen over een politieke eenheid in Europa, maar dat men onwettige overdrachten van het ene land naar het andere zou beëindigen. Terug naar de no-bail-out clausule van het Verdrag van Maastricht van 1992 dus. Daar is geen woord Frans bij, en voor verantwoorde monetaire standpunten is dat waarschijnlijk maar beter ook.

Zeven bedrijven

Ook de baanbrekende bijdragen aan de discussie van Hans-Werner Sinn, President van het ‘Ifo Institut für Wirtschaftforschung’, mogen niet onvermeld blijven. Als voormalig adviseur van de regering Merkel heeft hij recht van spreken. Naast mensen als Markus Kerber, Hans-Olaf Henkel, Michael Vogelsang, Wolfgang Streeck en Bernd Lucke is hij niet alleen uitermate sceptisch over het huidige ECB beleid, maar draagt hij ook oplossingen aan. Over de problemen en hun mogelijke oplossingen wil ik spreken.
‘centrale banken kregen groen licht om vrijwel onbeperkte kredieten te verlenen op een manier die vooral aan zelfbediening deed denken’
Het eurodrama kent zo langzamerhand zeven bedrijven. Het begon allemaal met artikel 125 van het Verdrag van Maastricht waarbij financiële steun van de ene soevereine staat aan de andere expliciet uitgesloten werd. Hoe anders is de huidige Europese werkelijkheid. Pas echt mis ging het na de crisis van 2008-2009. Om landen die vrijwel failliet waren behulpzaam te zijn, kregen hun centrale banken van de ECB het groene licht om vrijwel onbeperkte kredieten te verlenen op een manier die vooral aan zelfbediening deed denken. Het economische bellen blazen was begonnen.

Whatever it takes

In mei 2010 begon het derde bedrijf toen de ECB zogenaamde asset-backed staatspapieren van Zuid-Europese landen begon op te kopen. Het vierde bedrijf in het drama was het optuigen van allerlei reddingsfondsen zoals EFSF en ESM. Tot eind 2013 zijn langs deze weg kredieten ten bedrage van 1058 miljard euro aan crisislanden uitgekeerd. Hiervan werd slechts 393 miljard door parlementen geaccordeerd, terwijl de resterende 665 miljard zonder enige vorm van democratische controle door het ECB-bestuur, waarin de financieel krachtiger landen een minderheid vormen, werd toegekend. Het vijfde bedrijf voltrok zich in de zomer van 2012 met de inmiddels berucht geworden uitspraak van Draghi: whatever it takes….  Het vrijwel onbeperkt  opkopen door de ECB van niet langer gedekte en dus waardeloze staatspapieren nam vanaf 9 maart van dit jaar officieel een aanvang, ondanks dat een Salomonsoordeel over de rechtmatigheid daarvan –aangespannen door het Karlsruher gerechtshof- door het EHvJ nog moet plaatsvinden.

Eurobonds

De vraag rijst of het nog erger kan, maar geheel in de traditie van de ECB is dit inderdaad mogelijk. Begin 2014 kwam de eerste fase van de bankenunie tot stand, waarbij - op een wijze die zo langzamerhand bekend is - de risico’s uiteindelijk toch bij de belastingbetaler gedumpt werden. Ondanks alle mooie woorden over het tegendeel. En het zevende bedrijf? De spelers staan nog op het toneel, de souffleur fluistert hun de passende teksten nog toe, maar het doel is eurobonds, die met het onbeperkte opkoopprogramma en de schuldverstrengeling via de bankenunie in feite al via de achterdeur geïntroduceerd zijn.

Oplossingen

Na zoveel jaren wanbeleid zal het niet eenvoudig zijn het monetaire systeem in Europa opnieuw op de rails te krijgen. Niettemin is het goed om niet alleen aan te geven wat er mis is gegaan en nog steeds mis is, maar evenzeer om mogelijke oplossingen aan te dragen. Daartoe zijn diverse elementen nodig. Om te beginnen is realiteitszin over de schuldenpositie van landen geboden. Op een schuldenconferentie moet de situatie in Europa in beeld gebracht worden en waar nodig moet tot kwijtschelding van schulden worden overgegaan. Dit is geen novum, het werd eerder gedaan. Dus waarom zouden we dat nu niet wéér doen?
‘Op een schuldenconferentie moet de situatie in Europa in beeld gebracht worden en waar nodig moet tot kwijtschelding van schulden worden overgegaan’
Goedkope recepten zijn er niet, maar wel recepten die uitzicht op een toekomst bieden. Daarnaast moet het lidstaten mogelijk gemaakt worden de euro te verlaten teneinde interne devaluatie mogelijk te maken. Daartoe doen diverse verstandige voorstellen de ronde, waaronder The Matheo Solution (TMS) van de Nederlander André ten Dam. Alleen langs de weg van monetaire devaluatie en een eigen rentebeleid kan de industrie van zwakke landen weer concurrerend worden. Uiteraard in combinatie met de noodzakelijke hervormingen. Hebben de Fransen daar al een begin mee gemaakt? Of de Italianen? Zwakke landen moeten uiteindelijk zelf werken aan het vertrouwen dat internationale financiers in een land hebben. Daartoe moeten zekerheden geboden worden die per land sterk kunnen verschillen, maar die investeerders over de streep trekken.

Tijd dringt

Vervolgens moet de structuur van de ECB grondig op de schop. Met name het systeem waarbij ieder land in de eurozone, ongeacht het aantal inwoners, ongeacht de afdrachten per capita en ongeacht het economisch gewicht, een even zware stem heeft, dient met spoed herzien te worden. Ook de condities waaronder landen in en uit de eurozone kunnen treden moeten glashelder zijn. Tenslotte zijn harde afspraken over maximale schuldenplafonds die nu eens een keer niet met voeten getreden worden bitter nodig.
‘iedere afzonderlijke natie binnen Europa moet de volledige zeggenschap over het eigen monetaire en sociaaleconomische beleid zo snel mogelijk terug eisen’
Bovendien dringt de tijd. De euro is op sterven na dood, en de reanimatie moet met kracht ter hand genomen worden. Daartoe dient iedere afzonderlijke natie binnen Europa de volledige zeggenschap over het eigen monetaire, en sociaaleconomische beleid zo snel mogelijk terug te eisen. Dat hiervoor een bewerkelijke verdragswijziging nodig is, is niet aantrekkelijk maar onontkoombaar. Een Europa van autonome staten die investeren in economische en sociale samenwerking, met inachtneming van en respect voor lokale verschillen, biedt een realistischer toekomstbeeld dan een politieke unie zonder democratische legitimiteit en zonder steun onder de diverse bevolkingen in Europa.

En Nederland?

De Nederlandse regering volhardt in het lopen aan de Europese leiband. Natuurlijk zal niemand betogen dat Europa voor onze financiële en sociale toekomst irrelevant is. Echter, binnen dit Europa, met een monetair-economisch beleid dat meer problemen schept dan het oplost, wordt de economische achterstand op grote delen van de wereld steeds groter. Zelfs het geringe herstel dat de economie laat zien ten gevolge van de lage energieprijzen schrijft dit kabinet vol zelfingenomenheid toe aan de eigen daadkracht. Het verlies van koopkracht onder grote groepen van de bevolking wordt ontkend of gebagatelliseerd. Door het voeren van een kortzichtig neoliberaal bezuinigingsbeleid is de economie in het slop geraakt en zet nog slechts de retoriek de toon. Wat is voor Nederland de meerwaarde van het huidige Europa en de euro in huidige vorm? Waar zijn de broodnodige investeringen in een goede toekomst voor iedere Nederlander? Waar is de visie van dit kabinet dat tot hoofddoel schijnt te hebben om de nationale neergang te managen? Waar is hun maatschappelijke betrokkenheid en bevlogenheid die in moeilijke tijden een samenleving door moeizame omstandigheden op velerlei gebied moet loodsen? Waarom zou de burger in dit kabinet nog vertrouwen moeten hebben? Mij zijn helaas de antwoorden op deze voor de hand liggende vragen onbekend.
Kees de Lange
Kees de Lange
Gevolgd door 4 leden