Vergroening en verduurzaming zijn nodig als klimaatoplossing. Pakken ze ook zo uit of zijn het nieuwe verdienmodellen? Lees meer

Terwijl de noodzaak om klimaatverandering tegen te gaan evidenter is, bloeit de markt voor vergroening op. Wie verdient er aan de wens voor een groenere wereld? Follow the Money onderzoekt of vergroening en verduurzaming uitpakken zoals ze bedoeld zijn, of dat het enkel leidt tot nieuwe verdienmodellen.
 

14 artikelen

© Leon de Korte voor Follow the Money

Europese Commissie wil regels tegen greenwashing van beleggingsfondsen aanscherpen

Mede naar aanleiding van berichtgeving door Follow the Money, Investico en andere Europese media doet de Europese Commissie onderzoek naar aanscherping van de regels voor duurzaam beleggen. Europarlementariër Paul Tang (PvdA) juicht strengere regels toe, maar is bang dat de Commissie het probleem voor zich uit schuift. ‘We moeten dit nu oplossen.’

De Europese Commissie gaat onderzoeken hoe ze de bestaande regels tegen greenwashing van beleggingsfondsen kan aanscherpen. Dat zei Eurocommissaris Adina Vălean donderdag in een vrijwel leeg Europees Parlement. Parlementariërs die deze week niet in Davos zijn, waren vanwege de stakingen in Frankrijk veelal al met bussen afgevoerd. 

Vālean beantwoordde vragen van de sociaaldemocraten naar aanleiding van de publicaties van Follow the Money, Investico en negen andere Europese media die samenwerken in The Great Green Investment Investigation. Uit dit onderzoeksproject bleek dat bijna de helft van Europa’s meest duurzame beleggingsfondsen in fossiele brandstoffen en de luchtvaart investeert. 

Europa’s belangrijkste set regels tegen greenwashing van beleggingsfondsen is de Sustainable Finance Disclosure Regulation (SFDR). Volgens Europarlementariër Paul Tang (PvdA), die deze wet namens het Europees Parlement uitonderhandelde, toont het onderzoek aan dat de SFDR beleggers nog onvoldoende beschermt. ‘Als je een televisie koopt en een magnetron krijgt, heb je een hele reeks opties om frauduleuze verkopers aan te pakken. Maar als ik investeer in groen en grijs krijg, heb ik geen poot om op te staan.’ 

De SFDR, die sinds maart 2021 van kracht is, moet greenwashing tegengaan door middel van transparantie. Fondsmanagers moeten aangeven hoe duurzaam hun fonds is – grijs (officieel ‘artikel 6’), lichtgroen (‘artikel 8’) of donkergroen (‘artikel 9’) – en afhankelijk van die keuze rapporteren over de duurzaamheid van het fonds. Hoe groener het fonds, hoe groter de bewijslast. 

Groen investeren is populair

Als beleggers inzicht krijgen in hoe duurzaam een fonds werkelijk belegt, zullen fondsen zich minder snel groener voor durven doen dan ze eigenlijk zijn. Dat was althans het idee. 

Maar inmiddels claimt meer dan de helft van de Europese beleggingsfondsen licht- of donkergroen te zijn. ‘Dan weet je dus dat er iets niet klopt,’ zegt Tang tegen Follow the Money. ‘Zo veel groene activiteiten hebben we simpelweg nog niet.’ 

Voor fondsmanagers is het aantrekkelijk om zich groen te noemen. Terwijl grijze fondsen dit jaar verliezen leden onder druk van inflatie, geopolitieke spanningen en dreigende recessie, wisten donkergroene fondsen juist meer geld op te halen. In de praktijk werken de SFDR-classificaties dus als een soort marketing tool.

Daarom vroeg Tang de Europese Commissie om criteria op te stellen waar donkergroene fondsen aan moeten voldoen. Een aantal van die criteria is er al. Zo moeten alle investeringen binnen een donkergroen fonds een positief effect hebben op mens en milieu, en mogen ze tegelijkertijd geen ‘significante schade’ aanrichten aan een ander sociaal of milieudoel. Bovendien moet het bestuur van de bedrijven waarin het fonds investeert op orde zijn. 

‘Als je de rol van scheidsrechter krijgt, speel die dan ook’

Maar dat neemt niet alle onduidelijkheid weg. In de SFDR staat namelijk niet wanneer een investering een positief effect heeft, of ‘significante schade’ aanricht. Dat leidt tot verschillen in interpretaties bij fondsmanagers over welke investeringen in een donkergroen fonds passen. De Autoriteit Financiële Markten (AFM), in Nederland verantwoordelijk voor het toezicht op de SFDR, zei eerder tegen Follow the Money dat ze door de onduidelijkheid niet kunnen optreden als een donkergroen fonds in een fossiel bedrijf investeert. 

‘Eerlijk gezegd vind ik dat een vrij slappe houding,’ zegt Tang. ‘Als je de rol van scheidsrechter krijgt, speel die dan ook. Andere toezichthouders, zoals de Franse Autorité des marchés financiers (AMF), doen dat wel.’ Daardoor ontstaat wel een nieuw probleem. Als toezichthouders de regels anders interpreteren, ontstaan verschillen tussen landen. Tang: ‘Wat groen is in Frankrijk is nu niet hetzelfde als in Duitsland.’ Hij wil dat de Commissie zorgt voor één norm binnen Europa.

Tang kreeg in het debat bijval van de christendemocraten en van links. De overige sprekers, van Renew Europe en Identity and Democracy, spraken zich niet uit over aanscherping van de SFDR.

Grootschalige herclassificatie

Een deel van de oplossing is er volgens Eurocommissaris Vălean al. Per begin van dit jaar is een nieuw deel van de regelgeving van kracht gegaan dat fondsmanagers verplicht om in meer detail uit te leggen waarom ze aan de voorwaarden in de SFDR voldoen. ‘We verwachten dat dit leidt tot een correctie in de markt en het toezicht gemakkelijker zal maken,’ zei Vălean in het debat. 

Die correctie is al gaande. Vooruitlopend op de nieuwe regels degradeerden fondsmanagers als NN Investment Partners, Kempen, Robeco, Axa Investment Managers, BlackRock en Amundi sinds afgelopen zomer tientallen beleggingsfondsen van donker- naar lichtgroen. 

In een verklaring bij de herclassificatie schreef BlackRock: ‘De SFDR is al van kracht sinds maart 2021. Maar sindsdien heeft de EU verduidelijkt dat de artikel 9-aanduiding bedoeld is voor fondsen met 100 procent duurzame investeringen, met uitzondering van activa voor hedging en liquiditeit. Dat is een hogere drempel dan velen in de sector hadden verwacht.’  

Zo’n 10 procent van de Europese beleggingsfondsen die afgelopen zomer nog donkergroen waren, had in november al een lagere classificatie. Na de publicaties van Follow the Money, Investico, El País, Le Monde, Handelsblatt en anderen werden nog meer fondsen gedegradeerd, waaronder fondsen van Actiam, BNP Paribas en DWS. 

‘De Commissie schopt het hiermee voor zich uit’

Daarnaast zijn er ook fondsen die vasthouden aan hun artikel 9-classificatie, ondanks de aanwezigheid van grijze investeringen. Zo is BlackRocks Sustainable Energy Funds nog altijd donkergroen, terwijl Follow the Money investeringen aantrof in onder andere energiemaatschappij Enel, die ruim 7 gigawatt aan kolencentrales exploiteert, en het Duitse RWE: de op een na grootste CO2-uitstoter in de Europese energiesector. 

In reactie op vragen van Follow the Money zegt BlackRock dat het de genoemde investeringen ‘beschouwt als duurzame investeringen conform de SFDR’. 

Niks gedaan

In het debat erkende Eurocommissaris Vălean dat met de ingang van de nieuwe regelgeving niet alle problemen rond de SFDR zijn opgelost. En dus gaat de Commissie onderzoeken hoe meer duidelijkheid kan worden gecreëerd. Daarbij schetst ze twee opties: of er komen duidelijkere criteria voor grijze, lichtgroene en donkergroene fondsen, zodat de SFDR effectief als label kan gaan functioneren; of er komt een nieuw vrijwillig label, dat die functie van de SFDR overneemt. 

Hoewel Tang graag ziet dat de huidige onduidelijkheid wordt opgelost, baalt hij van het voorgenomen onderzoek. ‘De Commissie schopt het hiermee voor zich uit. Het gevolg is dat je dit probleem niet meer in het huidige mandaat van de Commissie kunt oplossen. Dadelijk zijn er weer verkiezingen, dan hebben we een nieuw Parlement, een nieuwe Commissie en voordat er dan een voorstel op tafel ligt zijn we halverwege 2025 en heb je al die tijd niks gedaan. We moeten dit nu oplossen.’