© Milieudefensie

  • Én verlies aan habitat

Deze week besluit de Europese Unie over een verbod op het gebruik van palmolie en andere eetbare oliën in biodiesel. Nederland zegt zo'n verbod te steunen, maar ondertussen blijven Nederlandse bedrijven massaal palmolie tot biodiesel verwerken.

‘De huidige biobrandstoffen zijn de vijand van het milieu’, zegt PVV-Kamerlid Roy van Aalst afgelopen december tijdens een debat in de Tweede Kamer. Suzanne Kröger van GroenLinks is het met hem eens: ‘Voedsel in de tank is doodzonde, want we offeren landbouwgrond op.’ SP'er Cem Laçin: ‘Geen voedsel in de tank zolang er honger op aarde is.’

Buiten krijgen Kamerleden van actievoerders een 3D-bril opgezet. Daarmee kunnen ze met eigen ogen rondkijken in een platgebrand regenwoud, dat plaats moest maken voor een palmolieplantage. Milieudefensie biedt een petitie tegen het gebruik van palmolie in biodiesel aan. Ruim 28.000 mensen hebben hun handtekening gezet.

Tijdens de stemming blijkt de gehele Tweede Kamer voorstander van een einde aan palmolie in de benzinetank. Van de SP tot de VVD en van de PvdD tot de PVV: alle partijen steunen staatssecretaris Stientje van Veldhoven (D66), die in Europa wil gaan pleiten voor zo'n verbod.

Ondertussen verwerkten Nederlandse raffinaderijen in 2017 zo’n 720.000 ton palmolie tot biodiesel — 11 procent meer dan in 2016. 

Rotterdam: het (palm)oliemannetje van Europa

De productie van palmolie wordt al jaren geassocieerd met enorme misstanden. De sector is meermaals in verband gebracht met illegale landroof, kinderarbeid, ontbossing, mensenrechtenschendingen, geweld en klimaatverandering. Desondanks werd palmolie in 2009 als duurzame energiebron geoormerkt door de Europese Unie. Europese tankhouders werden toen verplicht om een deel van de benzine en diesel aan te lengen met biobrandstoffen.

'Er bestaat niet zoiets als duurzaam regenwoud kappen'

Deze biobrandstoffen kunnen uit een breed scala aan planten en afvalstromen gewonnen worden, maar al snel werd palmolie één van de belangrijkste grondstoffen. Inmiddels verdwijnt meer dan de helft (51 procent) van alle door Europa geïmporteerde palmolie in de biodiesel.

In deze palmolieketen speelt Nederland een cruciale rol. Van de ruim 7 miljoen ton die Europa per jaar importeert, gaat ongeveer 2,5 miljoen ton via Rotterdam, de grootste palmoliehaven van Europa. Ongeveer de helft daarvan wordt direct doorgevoerd naar andere landen.

Van de palmolie die in Nederland blijft, wordt 56 procent tot biobrandstof verwerkt. In Rotterdam staan daartoe vier bioraffinaderijen, waarvan die van het Finse Neste — met een capaciteit van een miljoen ton biodiesel per jaar — het grootst is.

Een woordvoerder van Neste kan niet zeggen hoeveel palmolie het bedrijf in Rotterdam verwerkt. Wel geeft het bedrijf aan niets te zien in een verbod op palmolie als brandstof: ‘De Europese duurzaamheidscriteria hebben een positieve impact gehad op het productieproces van palmolie. Bij een Europees verbod zal de palmolie naar andere landen stromen, waar de eisen veel minder zijn. Een verbod op de productie van biobrandstoffen uit palmolie zal de duurzaamheid van palmolieproductie daarom verslechteren.’

Volgens Rolf Schipper van Milieudefensie is de toenemende Europese vraag naar palmolie juist het grootste probleem: ‘Bedrijven als Neste Oil drijven met de productie van biobrandstof de vraag naar palmolie verder op, en dragen zo bij aan verdere vernietiging van de laatste regenwouden.’ Schipper vervolgt: ‘Er bestaat niet zoiets als duurzaam regenwoud kappen voor de productie van nog meer palmolie voor brandstof. De enige manier om het regenwoud te beschermen, is minder palmolie gebruiken.’

"De laatste weken is ook in Frankrijk het palmoliedebat van de grond gekomen"

Overigens is de door Neste en andere Rotterdamse raffinaderijen geproduceerde biobrandstof niet in Nederland te koop: voor Nederlandse pomphouders is het veel lucratiever om biodiesel gemaakt van frituurvet bij te mengen. Dit als gevolg van een regeling die bedoeld was om het gebruik van palmoliediesel te remmen, maar in de praktijk ervoor zorgt dat de Nederlandse palmoliediesel de grens over gaat naar landen waar het gebruik ervan minder op de publieke en politieke agenda staat. 

House of Cards bij de Europese palmolie-onderhandelingen

Ondertussen zijn in Europa de onderhandelingen over een verbod op palmolie in de autotank in volle gang. Het Europees Parlement stemde eerder al in met zo'n verbod per 2021 en — zo werkt Europa nu eenmaal — moet daarom nu in onderhandeling met de Europese Raad van Ministers om tot een wet te komen. Deze Raad is vooralsnog tegen een verbod op palmolie in biobrandstoffen; deze staat daarbij onder aanvoering van Italië en Spanje, die naast Nederland de grootste biobrandstofproducenten van Europa zijn. Komende woensdagnacht moet het overleg tussen Raad en Parlement tot een akkoord leiden, maar de uitkomst is nog altijd onzeker.

GroenLinks-europarlementariër Bas Eickhout, die namens het Europees parlement mede de onderhandelingen voert, legt uit waar de gesprekken nu staan: ‘Sinds kort kennen Italië en Spanje een nieuwe regering, waardoor wij wel wat ruimte zien. De Italiaanse Vijfsterrenbeweging was altijd een groot voorstander van een palmolieverbod, dus daar verwacht ik wel wat van. En in Spanje is een nieuwe milieuminister aan de macht gekomen, die ook de noodzaak van strengere regels rond de biobrandstoffen lijkt in te zien. Ondertussen is de laatste weken ook in Frankrijk het palmoliedebat van de grond gekomen. Ook de Fransen lijken daarom, ondanks een onlangs geopende bioraffinaderij van Total bij Marseille, in de Europese Raad daarom een beweging richting een verbod in te zetten.’

'Ik schat de kans dat we tot een akkoord komen op 80 procent'

Eickhout ziet vooral binnen zijn eigen Europarlement, dat eerder dus al voor een verbod stemde, wat twijfel sluipen. Dat heeft weer te maken met hoe zo'n verbod moet worden geformuleerd. Het is namelijk niet toegestaan om simpelweg op te schrijven dat vanaf een bepaalde datum palmolie in Europa niet meer gebruikt mag worden. Dan ben je één product (dat in Europa niet groeit) aan het benadelen, en dat mag niet van de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

Wat van de WTO wél mag, is bepaalde milieu-eisen stellen waar álle grondstoffen voor biobrandstoffen aan moeten voldoen. Die kun je vervolgens zo streng maken dat ze effectief alleen palmolie uitsluiten. Niettemin gelden deze milieu-eisen dan voor álle leveranciers van grondstoffen voor biobrandstoffen — dus ook voor de Franse zonnebloem- en de Duitse koolzaadboeren. Eickhout: 'De christendemocraten en de liberalen worden een beetje zenuwachtig van die extra eisen voor Europese boeren. Aan de ene kant moet ik als onderhandelaar dus zorgen dat het Europarlement een gesloten front blijft, aan de andere kant moet ik ervoor zorgen dat de Europese Raad in beweging komt. Ik schat de kans dat we tot een akkoord komen op 80 procent, maar ik betwijfel daarom of dat per 2021 in kan gaan.'

Zo kunnen Nederlandse politici dus goede sier maken met een eensgezinde oproep tot een einde aan voedsel in de autotank, terwijl op amper 20 kilometer van het Binnenhof massaal palmolie geraffineerd wordt. Die palmolie verdwijnt vervolgens — net als de besluitvorming hierover — de grens over. Bedrijven in de Rotterdamse haven dragen zo bij aan een keur aan mensenrechtenschendingen en klimaatverandering, zonder dat de Nederlandse politiek of het Nederlandse publiek daar iets over te zeggen heeft. 

Update donderdag 14 juni: Vannacht heeft de Europese Unie gekozen voor een definitief einde aan palmolie in de benzinetank. Niet vanaf 2021, zoals Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks) hierboven al voorspelde, maar vanaf 2030. Daarnaast is besloten dat het aandeel palmolie in biobrandstoffen vanaf volgend jaar niet verder mag groeien. 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Ties Joosten

Gevolgd door 402 leden

Journalist. Schrijver. Haven. Klimaat. Feyenoord. Soms wat hiphop. Voorheen hoofdredacteur van Blendle.

Volg Ties Joosten
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Dit artikel zit in het dossier

Klimaatverandering en de Rotterdamse haven

Gevolgd door 346 leden

20 procent van de totale Nederlandse CO2-uitstoot komt uit de Rotterdamse haven. 20 procent! Nergens is de opgave om te verdu...

Volg dossier