De verbouwing van de financiële sector is pas net begonnen

2 Connecties

Onderwerpen

Financiële sector

Organisaties

ECB
4 Bijdragen

De komst van de Europese Bankenunie is zo goed als zeker. Het moet de stabiliteit van banken verbeteren, het toezicht versterken en de belastingbetaler beschermen. Maar hoe effectief zijn alle hervormingen van de financiële sector?

Er is weinig veranderd sinds de grote financiële crisis uitbrak in 2008, betoogde Andy Haldane tijdens een paneldiscussie op het congres van het Institute for New Economic Thinking vorige week. Haldane, topambtenaar bij de Britse toezichthouder Bank of England noemde het proces van hervormingen in de krakende financiële sector op zijn best ‘Unfinished Business’. De verbetering van het toezicht zijn nog niet voltooid, banken zijn nog groter, nog meer verweven en nog even complex als voor de crisis. En ook van een afname van de perverse prikkels en het belonen van risico is nog geen sprake. Tegelijkertijd is in Europa de volgende stap gezet in het versterken van de financiële sector. Na het aanscherpen van de kapitaaleisen en het beperken van  bankiersbonussen, komt ook de voltooiing Europese Bankenunie steeds dichterbij. Dinsdag stemde het Europees Parlement voor twee belangrijke onderdelen: een gemeenschappelijke reddingsfonds van 55 miljard euro en de bescherming van banktegoeden tot 100.000 euro. De Raad van Ministers moet er weliswaar ook nog over stemmen, maar dit is naar verwachting niet meer dan een formaliteit.
Bankenunie zal belastingbetaler echt beschermen.
Een historische dag, zo beschreef CDA-Europarlementariër Corien Wortmann-Kool de stemming. Volgens minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem is de belastingbetaler echt beter beschermd door de Bankenunie. ‘Er zijn zoveel beschermlagen aangebracht dat we de rekening echt weghalen bij de belastingbetaler,’ aldus de minister. Makkelijk was het pad naar de hervormingen niet. De financiële sector verzette zich hevig tegen hogere kapitaalbuffers, die volgens de bankiers krediet duurder en schaarser zouden maken. Het beperken van de bonussen zou tot een exodus van talent uit Europa leiden. Lidstaten wilden bovendien de zeggenschap over de inzet van geld uit het Europese reddingsfonds in eigen handen houden, ondanks dat dit volgens het Europees Parlement tot een verlies aan daadkracht leiden op het moment dat er crisis uitbreekt en snel handelen noodzakelijk is. Verder zou de grootte van het steunfonds van 55 miljard euro ontoereikend zijn en het zou te lang duren (acht jaar) voordat de pot überhaupt gevuld is. Maar hebben al deze nieuwe, veel besproken en bekritiseerde toezichtregels tot nu toe wel het beoogde effect, of gaan ze dit hebben?  Hoe staan de banken er anno 2014 eigenlijk voor, zijn ze inmiddels beter bestand tegen een nieuwe crisis?

Bankenunie

Na de val van Lehman Brothers raakten verschillende Europese banken in de problemen. Overheden grepen in, gaven staatssteun en nationaliseerden banken. Tussen 2007 en 2011 injecteerden Europese lidstaten 440 miljard euro in de financiële sector en gaven 1100 miljard euro aan garanties. Een herhaling moest voorkomen worden. Veel banken waren slecht gekapitaliseerd, waardoor ze amper in staat bleken om klappen op te vangen. De nieuwe Basel III regels verhogen de kapitaaleisen. Europa legde ook de bonussen aan banden en stelde scherpere voorwaarden aan transparantie van banken op. De aanstaande Europese Bankenunie heeft als doel het toezicht te verbeteren en een sneller en efficiënter optreden mogelijk te maken als een bank toch in de problemen raakt. Vanaf 2014 krijgt de Europese Centrale Bank het toezicht over zo’n 130 banken, die gezamenlijk 85 procent van de totale bankenactiva in de EU bezitten. Mocht een Europese bank onverhoopt in de problemen komen, dan draaien eerst aandeel- en obligatiehouders voor de verliezen op. Dreigt een bank echt om te vallen, dan kan de beschikt de EU vanaf 2016 over een resolutiemechanisme, met een onafhankelijke autoriteit die kan optreden om de problemen zo goed en snel mogelijk aan te pakken en het bijbehorende reddingsfonds van 55 miljard euro.

Weinig veranderd

De inzet van alle Europese hervormingen richt zich op zowel het versterken van de banken zelf als het verbeteren van het toezicht en het overheidsoptreden indien banken in de problemen dreigen te raken. Maar tot op heden lijken de effecten beperkt en is de financiële sector eigenlijk nog grotendeels zoals hij was, aldus topambenaar Andy Haldane van de Bank of England tijdens de discussie vorige week. Haldane baseert zijn conclusies op de cijfers van de zogenoemde 29 GIBSs (Global Systemically Important Banks). Hier zitten zestien Europese Banken tussen, waarvan ING de enige Nederlandse is. Deze banken worden geclassificeerd als systeembanken op basis van drie structurele eigenschappen: omvang, verwevenheid met andere banken en de complexiteit van de balans. De gemiddelde GBIS-bank had in 2006 een balanstotaal van 1350 miljard dollar. Sinds de crisis is dit niet afgenomen, maar zelfs gestegen tot een gemiddelde van 1760 miljard dollar per bank eind 2013. Niet alleen de grootte van de gemiddelde systeem bank is hoger dan voor de crisis, ook de onderlinge verwevenheid is gestegen, evenals de complexiteit.
De grootste banken wereldwijd zijn nog steeds ‘too big to fail’.
Hoewel de kapitaalratio’s wel zijn verbeterd, baart de positie van de grootste banken Haldane zorgen. Niet alleen is er structureel weinig veranderd, de grootste banken wereldwijd zijn nog steeds ‘too big to fail’ en risicovol gedrag wordt nog steeds beloond met hoge salarissen en bonussen. In Europa is het balanstotaal van de banken ook licht toegenomen. Tussen 2008 en 2012 steeg de totale bankactiva in de Europese Unie met zes procent.  Ook de beoogde cultuurveranderingen lijken in Europa nog niet van de grond te komen. Naast de kapitaaleisen zijn ook de bonussen aan banden gelegd. Bankiersbonussen mogen maximaal een keer het jaarsalaris zijn, een uitzondering tot twee keer is toegestaan als aandeelhouders hiermee akkoord gaan.

‘Meer doen, als meer nodig is’

Maar tot nu toe hebben de nieuwe Europese regels vooral geleid tot creatieve oplossingen. Banken passen hun salarisstructuur aan, vaste lonen gaan omhoog, werknemers krijgen aandelen en pensioenvoorzieningen worden verbeterd. De radicale ommezwaai in de financiële sector die de samenleving na de crisis eiste is nog lang geen realiteit, integendeel. Grote banken zijn groot gebleven, nog altijd met elkaar verweven en de producten zijn nog even ingewikkeld, en risicovol. Dat de banken meer kapitaal moeten aanhouden en dit ook doen, is een feit. Maar of de buffers hoog genoeg zijn, de ECB wel in staat is om problemen eerder te signaleren en of het steunfonds, dat maar een fractie is van het de totale balans van Europese banken en acht maal minder dan wat overheden aan steun hebben moeten geven, toereikend is, niet. Vooralsnog lijken de grote veranderingen nog uit te blijven en de hervormingen moeten hun effectiviteit nog gaan bewijzen volgens Andy Haldane.‘Als de hervormingen voltooid zijn, en de situatie blijft hetzelfde, dan hoop ik dat we de intellectuele capaciteit hebben om meer te doen, als meer nodig is.'    

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Jessica de Vlieger
Er zijn maar weinig meisjes die een voorliefde voor prosecco en jurkjes weten te combineren met een passie voor rekenkundige...