Frank Vogel
© Oscar Seykens

The CumEx Files

FTM maakt sinds 2018 deel uit van een netwerk van 19 mediapartners uit 12 landen, gecoördineerd door het Duitse non-profit onderzoeksplatform Correctiv, dat vele nieuwe feiten over de grootste belastingfraude in de geschiedenis van Duitsland en één van de grootste uit de Europese geschiedenis heeft onthuld.
Dit dossier - The CumEx Files - bevat een serie artikelen die deels in samenwerking met collega's van internationale media tot stand zijn gekomen. FTM doet onder andere onderzoek naar de rol die de Nederlandse banken Fortis (thans ABN Amro) en Rabobank in dit enorme schandaal speelden (spelen).
In september 2019 startte een belangrijk CumEx-strafproces in het Duitse Bonn dat internationaal in de aandacht staat. Lees meer

In heel Europa zijn landen jaren achtereen doelwit geweest van ‘bendes’ van bankiers, handelaren en hedgefondsen. Via ingenieuze constructies pleegden zij fraude met dividendbelasting. De schade loopt in de tientallen miljarden. In Duitsland loopt een strafrechtelijk onderzoek naar diverse banken en bankiers. ‘Georganiseerde misdaad in krijtstreeppak,’ noemt een kroongetuige het. Ook in Nederland is de Belastingdienst jarenlang slachtoffer geweest van dividendstrippende bankiers.

The CumEx-files is een onderzoek van 19 Europese journalistieke organisaties en wordt gecoördineerd door het Duitse nieuwsmedium CORRECTIV. Meer weten: cumex-files.com

33 Artikelen

Belgische en Deense belastingdiensten eisen tientallen miljoenen van Amsterdamse CumEx-handelaar

Een hoofdrolspeler in het internationale CumEx-schandaal is de Nederlander Frank Vogel. Hij leidde eerder een afdeling van Fortis die zich toelegde op CumEx-handel. Tegen pensioenfondsen die met Vogel in verband worden gebracht, lopen nu procedures van twee buitenlandse belastingdiensten.

De Belgische en Deense belastingdienst eisen ruim 33 miljoen euro van pensioenfondsen die door de Nederlandse CumEx-handelaar Frank Vogel zouden zijn gebruikt om ten onrechte dividendbelasting te claimen. Dat blijkt uit onderzoek van FTM, de Belgische zakenkrant De Tijd en de Deense zakenkrant Børsen.

De Belgische zaak draait om het in Amsterdam gevestigde pensioenfonds GSFS Pensionfund. Daar werden sinds eind 2008 de pensioenen in ondergebracht van de werknemers van GSFS Asset Management. Directeur en aandeelhouder daarvan is beurshandelaar Frank Vogel. GSFS AM fungeerde als vermogensbeheerder van het pensioenfonds, dat nooit meer dan zeventien deelnemers had.

Die handel had een omvang die de pensioenreserves met een factor duizend overtrof

In het najaar van 2012 kwam het pensioenfonds in het vizier van De Nederlandsche Bank, de toezichthouder van de pensioensector. Volgens DNB gedroeg GSFS PF zich als een commerciële onderneming die rond de dividenddatum handelde in enorme partijen buitenlandse aandelen en derivaten. Die handel had een omvang die de eigen pensioenreserves met een factor duizend overtrof.

GSFS PF ontving niet alleen de dividenden maar kon als pensioenfonds, dat is vrijgesteld van bronheffing, bij de buitenlandse belastingdiensten ook nog eens de dividendbelasting terugvragen.

GSFS verloor status van pensioenfonds

Die praktijk stuitte op bezwaren van DNB. Ook de Belastingdienst had haar bedenkingen. Vogel en zijn bedrijf kochten de aandelen niet voor de lange termijn, zoals je van een pensioenbeheerder mocht verwachten, ‘maar uitsluitend voor het ontvangen van dividend en in relatie daarmee het als pensioenfonds terugvorderen van de dividendbelasting,’ zo staat in een arrest van het Amsterdamse gerechtshof van 18 juni 2015.

GSFS werd niet langer als pensioenfonds gezien, maar als commerciële onderneming

Dat arrest is een van vele vonnissen in een slepende procedure van de Nederlandse Belastingdienst tegen het pensioenfonds. De fiscus beschuldigde het fonds ook van dividendstrippen: een vorm van aandelenhandel rond de dividenddatum waarbij meerdere deelnemers het spel zo inkleden dat een partij die daar eigenlijk geen recht op heeft, toch dividendbelasting terugvraagt. Deze praktijk wordt ook wel CumCum genoemd. Net als CumEx – het meerdere keren terugvragen van dividendbelasting – wordt deze handel momenteel door diverse belasting- en politiediensten in Europa onderzocht, zoals FTM beschrijft in The CumEx Files.

Dat GSFS Pensionfund zich schuldig maakte aan dividendstrippen werd in hoger beroep niet bewezen verklaard. De procedure leidde er wel toe dat GSFS niet langer als pensioenfonds werd gezien, maar als commerciële onderneming, en zodoende net als elk bedrijf belastingplichtig is.

Deze Nederlandse uitspraak had verstrekkende gevolgen. Zo kwam in België de Bijzondere Belastinginspectie (BBI) in actie. Liefst 85 procent van de activiteiten van GSFS PF bestond uit de handel in aandelen van Belgische bedrijven. Dit leverde GSFS in de periode 2010-2012 ruim 106 miljoen aan Belgisch dividend op. 

Over dat bedrag zou GSFS volgens het Belgisch-Nederlandse belastingverdrag 15 procent dividendbelasting moeten betalen. Maar daarvan was GSFS eerder vrijgesteld omdat het een pensioenfonds was. Nu het die status heeft verloren, willen de Belgen alsnog die 15 procent. Het gaat om een bedrag van ruim 15,9 miljoen euro.

Bovendien stelt de BBI dat GSFS PF, het door Vogel beheerde pensioenfonds, de dividendbelasting met opzet heeft ontdoken. Dat is reden om de vordering met nog eens 50 procent te verhogen. In totaal eist de Belgische fiscus dus bijna 24 miljoen euro.

‘Als de claim wordt toegewezen, is het fonds failliet,’ meldt de jaarrekening 2018 van GSFS

Dat blijkt uit een vonnis van 11 september 2019 van de Rechtbank van eerste aanleg Oost-Vlaanderen, dat in handen is van FTM en de Belgische zakenkrant De Tijd. Uit het vonnis blijkt tevens dat GSFS de belastingclaim eerder tevergeefs heeft aangevochten bij de BBI zelf. GSFS heeft inmiddels bij het Hof van Beroep in Gent hoger beroep aangetekend tegen het vonnis van de rechtbank.

‘Als de claim wordt toegewezen, is het fonds failliet,’ meldt de jaarrekening 2018 van GSFS Pensionfund. De claim kan ook gevolgen hebben voor GSFS Asset Management. Op basis van eerder gesloten overeenkomsten kan het pensioenfonds namelijk een deel van zijn verliezen claimen bij Vogels firma.

Volg de CumEx files

‘Georganiseerde misdaad in krijtstreeppak,’ noemt een kroongetuige het: in heel Europa zijn landen jaren achtereen doelwit geweest van ‘bendes’ van bankiers, handelaren en hedgefondsen. Via ingenieuze constructies pleegden zij fraude met dividendbelasting; de schade loopt in de tientallen miljarden.

The CumEx-files is een onderzoek van 19 Europese journalistieke organisaties en wordt gecoördineerd door het Duitse nieuwsmedium Correctiv. Wil je op de hoogte blijven? Volg dit dossier, dan sturen we je een seintje als er een nieuw artikel online staat.

Lees verder Inklappen
inschrijven

Frank Vogel (50) heeft niet alleen de Belgische fiscus achter zich aan. De Deense fiscus – die na de Duitse het hardst door de CumEx-fraude is getroffen – kondigde al in mei 2018 aan dat zij bij diverse partijen naar schatting 1,7 miljard euro aan ten onrechte uitgekeerde dividendbelasting wil terughalen.  Denemarken heeft inmiddels honderden civiele zaken aangespannen tegen bedrijven, pensioenfondsen en personen die zich met dividendstrippen hebben beziggehouden.

Daaronder bevinden zich drie Canadese pensioenfondsen, waarvan er zeker twee banden hebben met Frank Vogel. Dit blijkt uit onderzoek van de Deense zakenkrant Børsen. De drie fondsen zouden in totaal 70 miljoen Deense kronen (circa 9,4 miljoen euro) ten onrechte hebben ontvangen.

In een mail aan Børsen ontkent Vogels advocaat Jasper Hagers dat zijn cliënt iets met die pensioenfondsen heeft te maken: ‘Er is geen enkele wettelijke relatie tussen mijn cliënt en de door u genoemde entiteiten.’

In besprekingen met de Deense fiscus in juni 2018 vertegenwoordigde Bech-Bruun alle drie de fondsen

Twee van de drie Canadese pensioenfondsen hebben wel degelijk een lijn met Vogel. In de lente van 2018 vroeg een Nederlands bedrijf bij het Deense advocatenkantoor Bech-Bruun om advies in een geschil tussen de Deense fiscus en de Canadese pensioenfondsen Oranje Canada Corporate Pension Plan en GSA Trading (Canada) Corporate Pension Plan. Bech-Bruun gaf al in 2014 een van de fondsen advies over de Deense regels rond de vennootschapsbelasting en hun voorgenomen aankoop van Deense aandelen.

Het Nederlandse bedrijf dat in 2018 bij Bech-Bruun aanklopte, was Waterline – een bedrijf van Frank Vogel. Kort daarna sloot een derde Canadese pensioenfonds zich bij de andere twee aan: Koutroulakis Corporate Pension Plan. In besprekingen met de Deense belastingdienst in juni 2018 vertegenwoordigde Bech-Bruun alle drie de fondsen.

Uit aanvullend onderzoek van FTM blijkt nog een ander verband tussen Vogel en twee van de eerder genoemde fondsen. In een interne jaarrekening 2015 van MF Finance, de overkoepelende holding van Vogel, staan twee Canadese dochters genoemd: Oranje Canada ltd en GSA Trading (Canada) ltd. Niet alleen lijken de namen sterk op die van twee van de eerder genoemde pensioenfondsen, ze zijn gevestigd in dezelfde plaats: Barrie.

Vogel duikt veelvuldig op

Uit documenten in bezit van Børsen blijkt dat de Deense fiscus in diverse Amerikaanse staten 140 klachten heeft ingediend tegen in de VS gevestigde pensioenfondsen, bedrijven en personen die bij de CumEx-fraude betrokken zijn. Die afzonderlijke klachten zijn in oktober 2018 gebundeld tot een megazaak die door de rechtbank van het zuidelijke district in New York wordt behandeld. 

Uit documenten van deze zaak blijkt dat de Denen de Britse CumEx-handelaar Sanjay Shah beschouwen als de grote man achter de Deense fraude. In de aanklacht tegen hem wordt een reeks mensen aan Shah gerelateerd. Een daarvan: Frank Vogel. Vogels advocaat bestrijdt ten stelligste dat zijn cliënt een ‘Shah-related individual’ is. ‘Hij zal dat indien nodig onder ede herhalen voor welke rechtbank waar ter wereld ook,’ stelt Hagers in een reactie aan Børsen en FTM.

De in Haarlem geboren Vogel duikt veelvuldig op in de CumEx Files en in de verhalen die FTM over deze Europese megafraude heeft geschreven.

Begin deze eeuw werkte hij bij Fortis. Daar was hij als baas van de afdeling GSLA betrokken bij een aantal groots opgezette CumEx-transacties ten nadele van de belastingdiensten van onder andere Zwitserland, Duitsland en de Verenigde Staten.

‘Ik ben een outcast in de financiële wereld’

Na zijn vertrek bij Fortis in 2005 richtte hij GSFS op, dat in 2007 nauw ging samenwerken met het beursgenoteerde handelshuis Van der Moolen. Het was de bedoeling dat dit bedrijf GSFS zou overnemen, maar daarvoor kreeg het geen toestemming van toezichthouder DNB. De reden? Vogel zelf, zo vertelde hij in een interview met zakenblad Quote van juli 2011: ‘Ze moesten me niet; ik ben immers een outcast in de financiële wereld.’

Dit heeft hem niet verhinderd om goed te verdienen. In de nieuwste Quote 500 staat Frank Vogel op de 302e plaats, met een geschat vermogen van 150 miljoen euro.

GSFS Asset Management dook ook op in de eerder door FTM beschreven affaire rond het Zwitserse Sarasin. Deze oude, private bank was in 2011 volop betrokken bij CumEx-transacties. Saillant detail: de bank was op dat moment dochter van de Rabobank. Bij die CumEx-handel maakte Sarasin gebruik van zogeheten feeder funds, ook wel toevoerfondsen genoemd, die gelden van investeerders (vaak vermogende ondernemers) doorsluizen naar een master fund dat aandelen koopt en beheert.

Een van die fondsen was GSA Feeder Fund, dat bij het terugvragen van dividendbelasting gebruik maakte van een Amerikaans pensioenfonds. Dit GSA-fonds werd beheerd door Vogels GSFS Asset Management. Er werd 11,3 miljoen Zwitserse frank (ruim 10 miljoen euro) in het fonds gestopt.

Uit interne documenten van Sarasin blijkt dat GSFS Asset Management voor het beheer van GSA een management fee van 2 procent had bedongen, tegen een minimumbedrag van 840.000 euro. Daarnaast zou GSFS nog eens 40 procent binnenhalen aan preferente aandelen en ‘performance fee’.

Vogels naam duikt veelvuldig op in de strafrechtelijke onderzoeken die in diverse Duitse deelstaten naar CumEx-handel lopen. Voorzover bekend is tot op Vogel in Duitsland niet als verdachte aangemerkt.

Eric Smit
Eric Smit
Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.
Gevolgd door 5740 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren
Siem Eikelenboom
Was eerder onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.
Gevolgd door 1501 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren