Paard van Troje op Burning Man, september 2011
© Cory Doctorow, https://www.flickr.com/photos/doctorow/6114658278

Europese coup

  • De kiezer heeft toch al niets te zeggen over de belastingen die het grootbedrijf bevoordelen. En lokale politici zijn hardleers.
  • De verliezers van de belastingconcurrentie zijn alle bevolkingen in alle lidstaten
  • Als EU niets voor de burger doet, moet je uittreden! Maar in NL is 't grootbedrijf ook almachtig! Ín de EU werken gele hesjes ook hier door!

De Europese Commissie lijkt een snood plan te hebben en meer macht naar zich toe te willen trekken. Ewald Engelen fileert het voorstel voor u.

Afgelopen maandag maakte de doorgaans goed ingevoerde Financial Times bekend dat er in Brussel een voorstel circuleert dat, mits uitgevoerd, neerkomt op niets meer of minder dan een coup. Volgens de Britse zakenkrant is de Europese Commissie onder leiding van Juncker van plan om via een juridisch geitenpaadje de vetorechten die lidstaten onder de bestaande verdragen over belastingaangelegenheden hebben, vijf maanden voor de Europese parlementsverkiezingen nog snel even aan de kant te schuiven.

De soevereine staat kenmerkt zich door drie monopolies: op geweldsuitoefening,  gelduitgifte en belastingheffing

Het zou betekenen dat belastingzaken niet langer onder de unanimiteitsregel vallen die voor alle competenties geldt die tot de kern van nationale soevereiniteit worden gerekend. Lidstaten kunnen dan niet langer pogingen van de Commissie blokkeren om meer greep te krijgen op hun nationale belastingheffing. Simpele meerderheden zouden dan volstaan, en dwarsliggers kunnen zo door Brussel worden gedwongen zich te conformeren aan de wensen en eisen van de Europese Commissie.

Dat druist om meerdere redenen in tegen wat wij gewoonlijk onder democratische soevereiniteit verstaan – en dan druk ik me mild uit. In de klassieke definitie van de Duitse socioloog Max Weber wordt een soevereine staat gekenmerkt door drie monopolies: dat op geweldsuitoefening, op gelduitgifte en op belastingheffing. Het betekent concreet dat staten alleen autonoom zijn wanneer het hoogste besluitvormingsorgaan van die staat – en in parlementaire democratieën is dat het parlement – de uiteindelijke zeggenschap heeft over oorlog, vrede en vrijheidsberoving; over gelduitgifte, monetaire politiek, financieel toezicht en begrotingsbeleid; en over hoogte, vorm en grondslag van belastingheffing.

Het monopolie op geweldsuitoefening staat – ondanks het NATO-lidmaatschap, ondanks multilaterale niet-aanvalsverdragen en hoewel kiezers en Kamerleden soms het gevoel hebben oorlogen te worden ingerommeld – nog fier overeind. Het parlement heeft het laatste woord in zaken van oorlog en vrede, en het parlement legt in laatste instantie de wetten vast op overtreding waarvan strafrechtelijke vrijheidsberoving kan volgen. Pas bij de vorming van een eigen Europese defensiemacht, zoals Macron en Merkel afgelopen november hebben voorgesteld, wordt daar serieus aan getornd.

Het monopolie op gelduitgifte is in 1992, tijdens het Verdrag van Maastricht, bij de vorming van de Europese Monetaire Unie, stapsgewijs weggegeven. Dat begon met het rentebeleid, gevolgd door de girale geldschepping, toen door de chartale geldschepping en mondde tijdens de eurocrisis uit in het aangescherpte groei- en stabiliteitspact, dat parlementen feitelijk het laatste woord over het nationale begrotingsbeleid heeft ontzegd, en in een bankenunie, die nationale toezichthouders de controle over de nationale grootbanken heeft ontnomen. De euro is een paard van Troje gebleken: via een gezamenlijke munt is stukje bij beetje de monetaire, macro-economische en begrotingstechnische autonomie van De Nederlandsche Bank en het parlement aangevreten.

Als de Commissie haar zin krijgt, staat hetzelfde te gebeuren met het laatste monopolie: belastingheffing. Aangezien dat decennialang werd gezien als bepalend voor de nationale soevereiniteit, is Europese besluitvorming hierover tot nog toe een onbegaanbare weg gebleken. De enige concessie die lidstaten, zwaar tegenstribbelend, hebben gedaan is de harmonisatie – binnen bandbreedtes – van de btw-tarieven. En dat is gebeurd onder de vlag van de interne markt, nog zo’n typisch Europees paard van Troje dat tot steeds diepere penetratie van nationale regelgeving door Europees recht heeft geleid.

De reden van de Commissie om nu veel verder te gaan en lidstaten op termijn elke nationale autonomie op belastingheffingsvlak te willen ontzeggen, heeft vooral te maken met de aanstaande Europese Parlementsverkiezingen en de wens van grotere lidstaten als Duitsland en Frankrijk om de belastingontwijking te bestrijden die mogelijk wordt gemaakt door kleine lidstaten zoals België, Ierland, Luxemburg en Nederland.

Hoe meer de factor kapitaal de lidstaten tegen elkaar kan uitspelen, hoe meer de factor arbeid zal worden belast

Afgaand op de Financial Times (het onderliggende document is pas later deze week beschikbaar en heb ik dus niet kunnen bekijken) heeft het voorstel ten doel belastingconcurrentie tegen te gaan en een bodem te leggen onder de tarieven en belastinggrondslagen. Die belastingconcurrentie heeft er volgens de Commissie namelijk toe geleid dat de rekening voor het onderhoud van de materiële en immateriële Europese infrastructuur meer en meer bij de burger komt te liggen. Hoe meer de factor kapitaal de lidstaten tegen elkaar kan uitspelen, hoe meer de factor arbeid zal worden belast. En dat vindt de Commissie niet alleen oneerlijk, maar – met het oog op de Europese parlementsverkiezingen – ook politiek gevaarlijk. De situatie in Frankrijk, met de voortdurende protesten van de ‘gilets jaunes’, demonstreert hoe brisant belastingen kunnen zijn.

Het voorstel behelst een ongekende verschuiving van de macht van lidstaten en hun regeringsleiders naar de ongekozen functionarissen van de Commissie. In mijn ogen is het voorstel een opzichtige poging om daar steun voor te verwerven bij eurofiele partijen als GroenLinks, D66 en de PvdA, alsmede bij lidstaten die de grootste verliezers van de huidige belastingconcurrentie zijn, te weten Italië, Spanje, Frankrijk en Duitsland.

Natuurlijk zullen ze van een koude kermis thuiskomen. Als de geschiedenis van de Europese integratie ons iets heeft geleerd, is het dat in het buitenparlementaire domein van Brussel alle goede bedoelingen onmiddellijk door het grootbedrijf worden gegijzeld. Buiten het zichtveld van de kiezer heeft het grootkapitaal vrij spel. Dat is met het landbouwbeleid gebeurd, met de interne markt, met de kapitaalmarktenunie, met de Dienstenrichtlijn, met het wetenschapsbeleid, met het milieubeleid. Oftewel: belastingharmonisatie om belastingconcurrentie tegen te gaan en de burger tegen het grootkapitaal te beschermen, zal onherroepelijk uitmonden in een Europese belastingvrijstaat voor datzelfde grootkapitaal. Dat is nu eenmaal de logica van de Hayekiaanse natte droom die de gedepolitiseerde en ontdemocratiseerde Europese Unie is.

En als je mij niet gelooft, lees dan het werk van Quinn Slobodian over de Globalisten, of van Fritz Scharpf en Wolfgang Streeck over negatieve versus positieve Europese integratie. Beide boeken laten overtuigend zien dat de neoliberale koers die de Europese Unie sinds de introductie van de interne markt in 1993 voert geen toeval is, maar het doelbewuste gevolg van pogingen van marktfundamentalistische elites om de Europese marktordening buiten het bereik van democratisch gekozen politici en hun electorale achterbannen te houden.

En de klap op de vuurpijl is de manier waarop de Europese Commissie haar coup wil realiseren. Het juridische geitenpaadje dat de Commissie wil bewandelen, is dat van de ‘passerelle’. Dat is Brussel-speak voor een procedurele afwijking van bestaande verdragen die niet tot een verdragswijziging leidt, en zodoende niet aan de kiezer hoeft worden voorgelegd. Zo doemt het beeld op van een Commissie die bij het vallen van de avond nog snel gebruik wil maken van onenigheid onder de lidstaten om zich een van de belangrijkste overgebleven nationale competenties toe te eigenen, zonder dat kiezers daar iets over te zeggen hebben.

Welkom in het Europa van Juncker, de man die eerder zowat in zijn eentje verantwoordelijk was voor het optuigen van het Luxemburgse belastingparadijs.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Ewald Engelen

Gevolgd door 1862 leden

FTM-columnist van het eerste uur, financieel geograaf aan de UvA en actief voor de Partij voor de Dieren.

Volg Ewald Engelen
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren