The CumEx Files
© JanJaap Rypkema

    De omstreden handel in aandelen met en zonder dividend (CumCum en CumEx) gaat binnen Europa – ook in Nederland – vermoedelijk nog steeds door. Dat stelt de ESMA, de Europese waakhond van de financiële markten in een eerste rapport dat vandaag openbaar is gemaakt.

    Eind 2018 startte de European Securities and Markets Authority (ESMA) na een oproep van het Europese Parlement een onderzoek naar frauduleuze praktijken rond de terugvraag van dividendbelasting. Die oproep volgde na een reeks publicaties van het internationale journalistieke samenwerkingsverband The CumEx Files, waarvan Follow the Money deel uitmaakt.

    Uit die publicaties, voor een groot deel gebaseerd op een 180 duizend pagina’s tellend dossier van de Duitse justitie, bleek dat groepen van bankiers, handelaren, fiscalisten, investeerders, hedgefunds en pensioenfondsen zich tegoed deden aan Europese staatskassen. Met uiterst zorgvuldig opgezette internationale samenwerkingsverbanden, die vooral vanuit Londen werden gecoördineerd, wisten de betrokkenen de belastingdiensten tussen 2001 en 2016 op zijn minst 55,2 miljard euro te ontfutselen. Dat deden ze door verschillende handelsstrategieën te ontwikkelen die puur het terugvorderen van dividendbelasting beoogden. Het gaat om vormen van dividendstrippen, waarin bij een belastingdienst dividend wordt gevorderd terwijl geen dividend was ingehouden (CumCum), of meerdere keren dividendbelasting werd teruggevorderd, hoewel die maar een keer was afgedragen (CumEx).

    Ook Nederland werd getroffen door dividendstrippen. In een zaak bij de Haarlemse rechtbank, begin 2018, stelde de Belastingdienst dat de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley voor minimaal 152 miljoen euro ten onrechte had geclaimd. Uit vertrouwelijke documenten van onder andere de Australische bank Macquarie en de Zwitserse private bank Sarasin bleek eveneens dat dividendstrippende handelaren en bankiers Nederland in het vizier hadden. Een woordvoerder van De Nederlandsche Bank, toezichthouder op de financiële sector, sloot in oktober 2018 tegenover FTM niet uit dat dividendstrippen in Nederland nog altijd voorkomt.

    De ESMA baseert deze veronderstelling op haar eerste analyse van de handel in contanten en ‘securities lending’

    In een 38 pagina’s tellend rapport met ‘voorlopige bevindingen’ sluit ook de ESMA niet uit dat CumEx, CumCum of soortgelijke transacties nog steeds voorkomen in Nederland. De ESMA baseert deze veronderstelling op haar eerste analyse van de handel in contanten en ‘securities lending’: een vorm van financiële dienstverlening waarbij de ene instelling, tegen een vergoeding, effecten uitleent aan de andere. De piek van deze handel ligt meestal in de maanden april en mei, wanneer beursgenoteerde bedrijven bekend maken hoeveel dividend ze per aandeel zullen uitkeren.

    Hoewel in dit zogeheten ‘dividendseizoen’ normaliter veel handel in aandelen wordt bedreven, vindt de ESMA de pieken dusdanig hoog dat zij niet uitsluit dat CumCum- en CumEx-transacties nog steeds plaatsvinden. Over de vraag of die transacties illegaal of immoreel zijn, laat de ESMA zich niet uit. Ze verwijst daarvoor naar de nationale overheden en toezichthouders.

    De omvang en de frequentie van ‘securities lending’ varieert per land, zo stelt de ESMA. Opmerkelijk is dat de piek van de aandelenhandel inmiddels lijkt te zijn verdwenen in landen als Duitsland, Italië en Oostenrijk. Daarentegen blijft die piek opvallend hoog in bijvoorbeeld België, Denemarken en Zweden. Voorts zijn in Nederland en het Verenigd Koninkrijk elk jaar meerdere pieken waar te nemen. Dat kan er volgens de ESMA op wijzen dat in die landen dividend per kwartaal wordt uitgekeerd in plaats van per jaar.

    Duitsland, Denemarkten en Oostenrijk hebben de ESMA gemeld dat bij hen frauduleuze vormen van dividendstrippen bekend zijn en er onderzoeken lopen. Luxemburg sluit niet uit dat het de dupe is van dividendfraude. Nederland en het Verenigd Koninkrijk hebben de toezichthouder meegedeeld dat bij hen weliswaar ‘meerdere’ gevallen van dubieuze vormen van dividendstrippen bekend zijn, maar dat in al die gevallen niet hun eigen Belastingdienst, doch die van een ander land werd gedupeerd.

    Een analyse van verschillende Duitse Cumex-transacties leert de ESMA dat er veel variaties zijn, dat er veel bedrijven en handelaren bij betrokken zijn, dat transacties zeer complex en verfijnd zijn en dat daarbij een reeks firma’s, klanten en jurisdicties een rol spelen. De gebruikte aandelen worden zowel op als buiten de beurs om verhandeld.

    De ESMA benadrukt dat frauduleuze belastingpraktijken een groot gevaar kunnen opleveren voor de integriteit van de financiële markten

    Reacties

    Zoals gezegd is de ESMA voorzichtig in haar conclusies. Keiharde uitspraken of CumEx- of soortgelijke transacties nog steeds plaatsvinden wil de Europese waakhond niet doen; men beschikt niet over alle cruciale data. Zo heeft de ESMA geen overzicht van de bedragen die per EU-land aan dividendbelasting worden terugbetaald. Daarom beveelt de ESMA de lidstaten aan om tot een betere informatie-uitwisseling te komen tussen Belastingdiensten en financiële toezichthouders.

    Christoph Spengel, hoogleraar Belastingen aan de universiteit van Mannheim, die eerder al onderzoek deed naar CumEx-handel, stelt in het Duitse tv-programma Tagesschau op basis van de data uit het ESMA-rapport dat de illegale handel in Duitsland is afgenomen, maar dat de andere Europese landen nog steeds met een groot probleem kampen vanwege ‘omstreden dan wel ronduit illegale aandelentransacties’.

    Het huidige rapport is een tussenstap, benadrukt de ESMA. Ze vervolgt het onderzoek naar frauduleuze belastingpraktijken, omdat die een groot gevaar kunnen opleveren voor de integriteit van de financiële markten.

    In een resolutie van 29 november 2018 riep het Europees Parlement niet alleen de ESMA op om dividendstrippen te onderzoeken. Die oproep gold ook de EBA, de Europese toezichthouder op de bankensector. Tot op heden heeft de EBA nog niets van zich laten horen. In Tagesschau roept Europarlementariër Sven Giegold (Groenen) de EBA opnieuw op met het CumEx-onderzoek te beginnen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Eric Smit

    Gevolgd door 2882 leden

    Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.

    Volg Eric Smit
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Siem Eikelenboom

    Gevolgd door 779 leden

    Werkte eerder als onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en Het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.

    Volg Siem Eikelenboom
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    The CumEx Files

    Gevolgd door 2875 leden

    FTM maakt sinds aanvang 2018 deelt uit van een netwerk van 19 mediapartners uit 12 landen, gecoördineerd door het Duitse non-...

    Volg dossier