Jorge Domecq arriveert bij vergadering van ministers van Defensie van de EU, augustus 2018,
De #Lobbycratie

Jorge Domecq arriveert bij vergadering van ministers van Defensie van de EU, augustus 2018, © eu2018at - BKA/Andy Wenzel

Ex-defensiechef EU begon zonder toestemming lobbybaan bij Airbus

Jorge Domecq, de voormalig directeur van het Europees Defensieagentschap (EDA), begon zijn nieuwe baan als lobbyist bij defensiebedrijf Airbus voordat hij toestemming had gekregen van de EU. Daarmee overtrad Domecq de regels die belangenconflicten in de EU moeten voorkomen.

Jorge Domecq, de oud-directeur van het EDA, trad in dienst bij Airbus voordat hij groen licht van de EU had gekregen. Het EDA, een publiek EU-orgaan dat Europese samenwerking op het gebied van defensie moet bevorderen, verzweeg de overtreding toen Follow the Money in oktober vragen stelde over Domecqs nieuwe baan. De overtreding komt aan het licht nu het EDA interne documenten heeft gepubliceerd, na een beroep op het Europese equivalent van de Wet openbaarheid van bestuur. 

Tot 1 februari was de Spaanse oud-diplomaat Domecq directeur van het in Brussel gevestigde EDA. Officieel had hij alleen zijn landgenoot Josep Borrell boven zich, de Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid en veiligheid van de Europese Unie, maar in de praktijk runt de directeur de organisatie.

Dat Domecq besloot om binnen twee jaar na zijn vertrek een baan bij Airbus aan te nemen, betekende dat hij toestemming nodig had van Borrell. Dat is verplicht gesteld om het risico op belangenconflicten te verkleinen. Airbus is immers niet zomaar een bedrijf: het ontvangt EU-subsidies en voert EU-opdrachten uit.

Op 28 juli informeerde Domecq zijn voormalige werkgever over zijn nieuwe baan bij Airbus, via een ingescand formulier dat hij met de hand had ingevuld. Voor zijn nieuwe titel –  head public affairs Spain and strategic advisor – had hij niet genoeg ruimte op het stippellijntje: de helft ervan belandde in de kantlijn.

Het verzoek van Jorge Domecq aan zijn voormalige werkgever, het Europees Defensieagentschap, om bij Airbus te gaan werken

De geplande startdatum bij Airbus was al snel: 16 augustus. Dat riep vragen op bij Domecqs oud-collega Olli Ruutu. De vice-directeur van het EDA liet Domecq op 31 juli weten dat het niet mogelijk was om voor die datum een besluit te nemen. Bovendien wilde Ruutu meer weten over de nieuwe functie, en vooral hoe Domecq mogelijke belangenverstrengeling of de schijn daarvan zou voorkomen.

Domecq reageerde dezelfde dag met de mededeling dat hij het zou bespreken met ‘zijn werkgever’: zo zag hij Airbus kennelijk al, als werkgever. Dat kon wellicht pas nadat hij al aan zijn nieuwe baan was begonnen, schreef Domecq, vanwege de ‘slechte timing’, gelet op de zomervakantie.

Vervolgens bleef het vier weken stil. Op vrijdag 28 augustus schreef Ruutu dat Domecq dringend informatie moest aanleveren over zijn nieuwe betrekking. Had hij inderdaad het contract met Airbus al getekend? Zou hij gaan lobbyen over zaken waar hij als EDA-directeur verantwoordelijkheid over droeg? Welke contacten had hij met Airbus toen hij nog bij het EDA werkte? Hoe wil hij voorkomen dat belangenconflicten zich voordoen?

Domecq kon deze vragen kennelijk niet zelf beantwoorden: hij schreef dat hij nog altijd wachtte op informatie ‘van mijn nieuwe werkgever’, maar dat de maand augustus ‘een slechte maand’ was – hij bedoelde dat iedereen op vakantie was. 

Domecq schreef die vrijdag 28 augustus dat hij zijn taken ‘officieel’ pas op 1 september zou beginnen, oftewel de dinsdag daarop. Op maandag 31 augustus stuurde Domecq een nieuwe e-mail, met meer informatie over zijn nieuwe functie. Hij bevestigde dat hij het contract al had getekend en dat dit al sinds 17 augustus ‘van kracht’ was.

Dat was een probleem, schreef Ruutu meteen terug. Het personeelsstatuut van het Europees Defensieagentschap vereist dat voormalige werknemers vooraf toestemming moeten hebben als ze binnen twee jaar na hun vertrek een nieuwe baan aannemen die raakvlakken heeft met hun werk voor het EDA. Ze moeten het EDA informeren over hun intentie om ergens te gaan werken.

Duidelijke overtreding

De dagen daarna zal Ruutu waarschijnlijk hectisch intern overleg hebben gehad over de kwestie. Er zat ook tijdsdruk bij: hoewel Domecqs eerste mailtje van 28 juli lang niet alle benodigde informatie bevatte, gold die datum juridisch gezien als het moment van ‘notificatie’. Zonder formeel besluit volgt na 30 werkdagen vanzelf een ‘stilzwijgend’ goedkeuren.

In een e-mail van 4 september doet Ruutu intern verslag van een gesprek met vertegenwoordigers van het personeel over deze ‘gevoelige zaak’ en meldt dat hun zorgen zijn overgekomen. Dezelfde dag stuurt Ruutu een advies naar Josep Borrell, die als Hoge Vertegenwoordiger voor buitenlands beleid en veiligheid – zeg maar de EU-buitenlandchef – aan het hoofd staat van het defensieagentschap. Borrell moest besluiten of Domecq toestemming zou krijgen voor zijn baan bij Airbus en zo ja, of daar voorwaarden aan verbonden moesten worden.

Volgens het advies waren de feiten helder: Domecq had de regels van het personeelsstatuut overtreden. En dat wist hij

Het elf pagina’s tellende advies dat ook op 4 september wordt verstuurd, trekt twee zaken uit elkaar: Domecqs overtreding van het personeelsstatuut, door zonder toestemming al bij Airbus te beginnen, en de feitelijke beoordeling of toestemming verleend kan worden, al dan niet onder voorwaarden.

Over dat eerste waren de feiten volgens het advies helder: Domecq had de regels van het personeelsstatuut overtreden. Dat wist hij, niet alleen omdat hij de verplichtingen uit het statuut aanging door het tekenen van een verklaring daarover, maar ook omdat hij ervaring heeft met het toepassen van die regels. Als EDA-directeur is Domecq immers zelf nauw betrokken geweest bij het beoordelen van soortgelijke verzoeken van oud-medewerkers. Hij kan zich dus 'onder geen omstandigheden niet bewust zijn geweest' van de regels.

Dossier

Dossier: de #Lobbycratie

De lobbywereld is een zeer invloedrijke factor in ons politiek bestel, maar beschrijvingen ervan komen doorgaans niet verder dan het woord ‘schimmig’. Follow the Money wil daar verandering in brengen en duikt in de achterkamertjes om te zien hoe de worst écht wordt gedraaid.

Volg dit dossier

Tegelijkertijd benadrukt het EDA dat het belangrijk is een afweging te maken tussen enerzijds optreden tegen een vastgestelde schending van de regels en anderzijds ‘het feit dat elke maatregel om deze overtreding te bestraffen een beperkt effect zal hebben’. Daarom luidde het advies om geen tuchtprocedure tegen Domecq in te stellen maar hem een waarschuwing te geven, een zogeheten mise-en-garde.

Verder adviseerde het EDA aan Borrell om Domecq toestemming te geven voor zijn nieuwe functie bij Airbus, maar daaraan voorwaarden te verbinden. Die kwamen al eerder bij Follow the Money aan bod.

Borrell nam het advies voor ‘toestemming onder voorwaarden’ over, zo blijkt uit het nu openbaar gemaakte besluit. Het document is gedateerd op 7 september, toen Domecq formeel al drie weken bij Airbus in dienst was en zes dagen na zijn eerste werkdag bij het defensiebedrijf.

Het besluit van Hoge Vertegenwoordiger Josep Borrell om Jorge Domecq onder voorwaarden toestemming te verlenen bij Airbus te werken.

Borrell rept er in zijn besluit met geen woord over dat Domecq het EDA had moeten informeren van zijn intentie om bij Airbus in dienst te treden voordat hij een contract tekende, noch meldt hij dat Domecq daarmee de regels overtrad.

Ook vermeldt het besluit niets over de optie om een tuchtprocedure te starten of Domecq een mise-en-garde te geven. Het is onduidelijk of Domecq überhaupt zo’n waarschuwing heeft ontvangen, en zo ja, wat die inhield.

Het bestuur van het EDA bestaat uit de 26 ministers van Defensie van EU-lidstaten (Denemarken doet niet mee). Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) wil zich niet uitlaten over hoe Borrell met de affaire is omgegaan, noch of dat aanleiding is om de regels aan te scherpen. ‘Dit betreft een zaak tussen de Hoge Vertegenwoordiger en betrokkene. Daar doet de minister verder geen uitspraken over,’ zegt een woordvoerder.

´Feitelijk en nauwkeurig’ – maar niet compleet

De openbaarmaking van de documenten plaatst eerdere antwoorden van de woordvoerder van het EDA aan Follow the Money in een ander licht. Zij zei in oktober dat Domecq ‘overeenkomstig artikel 18 van het personeelsstatuut van het EDA’ het agentschap op de hoogte had gebracht van zijn voornemen bij Airbus te gaan werken. Dat Domecq het statuut schond door zonder toestemming alvast een contract te tekenen en zelfs aan het werk te gaan, vermeldde ze niet.

In een reactie op de vraag waarom het EDA destijds die informatie verschafte, zegt de woordvoerder nu ‘dat alle eerder aan u verstrekte informatie feitelijk en nauwkeurig is’. Dat die informatie onvolledig was, liet ze terzijde. Op specifieke vragen ging ze evenmin in.

Airbus zei in oktober nog dat Airbus met het aannemen van Domecq ‘alle toepasselijke wet- en regelgeving respecteert’. Gevraagd naar het feit dat Domecq aan zijn Airbus-baan begon toen hij nog geen toestemming had, verwijst een Airbus-woordvoerder naar zijn antwoord uit oktober en zegt daaraan niets te kunnen toevoegen.

Notulen geheim om belangen Airbus te beschermen

Het EDA wilde overigens niet alle documenten vrijgeven waarom Follow the Money had verzocht. Zo wilden we de notulen lezen van de ontmoetingen die Domecq met Airbus had in het laatste jaar van zijn directeurschap, om te achterhalen wat daar is besproken. Bij een transfer van een publieke naar een private functie speelt de vraag of iemand al weet waar hij na zijn vertrek wil werken en de belangen van zijn (potentieel) toekomstige werkgever boven het algemeen belang stelt. Domecq zelf verwees daarnaar in een van zijn e-mails, met een ontkenning dat dit het geval was.

‘Ik heb met Airbus nooit gesproken over specifieke verzoeken om voorstellen in te dienen, noch over aanbestedingen in EU-context waarin Airbus een direct belang had of zou kunnen hebben,’ schrijft Domecq. Steeds wanneer hij als EDA-directeur iemand van Airbus ontmoette, zorgde hij ervoor dat zulke zaken niet aan de orde kwamen. ‘U kunt de notulen van deze vergaderingen raadplegen om dit aspect te verifiëren.’

Die notulen kan het publiek echter niet raadplegen. Het EDA besloot dat ze niet openbaar gemaakt konden worden, omdat ‘defensie en militaire aangelegenheden’ erin besproken worden en het publiek maken van de notulen ‘de commerciële belangen’ van Airbus zou schaden.