Fabio de Masi. Foto door Paulus Ponizak
The CumEx Files

Hoe bankiers en beurshandelaars miljarden roofden van Europese belastingdiensten. Lees meer

In heel Europa zijn landen jaren achtereen doelwit geweest van ‘bendes’ van bankiers, handelaren en hedgefondsen. Via ingenieuze constructies pleegden zij fraude met dividendbelasting. De schade loopt in de tientallen miljarden. In Duitsland loopt een strafrechtelijk onderzoek naar diverse banken en bankiers. ‘Georganiseerde misdaad in krijtstreeppak,’ noemt een kroongetuige het. Ook in Nederland is de Belastingdienst jarenlang slachtoffer geweest van dividendstrippende bankiers.

The CumEx-files is een onderzoek van 19 Europese journalistieke organisaties en wordt gecoördineerd door het Duitse nieuwsmedium CORRECTIV. Meer weten: cumex-files.com

43 Artikelen

Fabio de Masi. Foto door Paulus Ponizak

Crimefighter uit Duitse Bondsdag richt blik op Nederlandse rol in CumEx-schandaal

5 Connecties

Onderwerpen

BaFin WestLB

Organisaties

ABN AMRO Fortis GSLA Wirecard
5 Bijdragen

Fabio De Masi is vice-fractievoorzitter van Die Linke in de Duitse Bondsdag. Hij zet zich al jaren in om witteboordencriminaliteit, belastingontduiking en -ontwijking te bestrijden. Pas sinds kort realiseert hij zich dat een Nederlandse bank een grote rol speelde in het CumEx-schandaal in zijn land. ‘De belastingdiefstal van vele miljarden euro's door CumEx-transacties had kunnen worden voorkomen.’

Als vooraanstaand lid van de Wirecard-onderzoekscommissie van de Bondsdag geldt Fabio De Masi als een van de meest gedreven crimefighters in de Duitse politiek. Om die reden is hij ook goed thuis in het grootste belastingschandaal uit de geschiedenis van zijn land: de CumEx-affaire. Tientallen jaren spanden bankiers en handelaren internationaal samen om op frauduleuze wijze niet afgedragen dividendbelasting toch terug te vorderen. De schade daarvan wordt in Duitsland op ruim tien miljard euro geschat; de kwestie leidt tot op de dag van vandaag tot veel aandacht in de media. Toch wist De Masi tot voor kort niets van de belangrijke rol die Nederlandse bankiers bij deze kolossale belastingroof hebben gespeeld. 

Pas enkele maanden geleden werd de 41-jarige politicus getipt en kreeg hij enkele artikelen van Follow the Money onder ogen waarin de feiten en achtergronden van het ooit in Amsterdam gevestigde Fortis Global Securities Lending & Arbitrage staan beschreven. ‘Ik werd benaderd door een bron die mij op jullie werk wees,’ zegt De Masi. ‘Toen pas werd mij de rol van Fortis duidelijk. Als dat niet was gebeurd, had ik niet van de Nederlandse dimensie geweten.’

‘Het staat nu vast dat BaFin in 2007 al over zeer nauwkeurige kennis over CumEx beschikte’

Het onderdeel van de Belgisch-Nederlandse Fortis bank – thans ABN Amro – was jarenlang zeer bedreven in het opzetten van omvangrijke CumEx-transacties. Al in februari 2005 waarschuwde een klokkenluider voor deze ondermijnende praktijken. Met zijn melding werd niets gedaan en het vijf pagina’s tellende Incident Analysis Report dat Fortis erover opstelde, verdween in een lade. In mei 2007 stuurde een klokkenluider het bewuste IA Report naar de Duitse financiële toezichthouder BaFin. De toezichthouder deelde het document – waarin een zeer omvangrijke CumEx-transactie staat beschreven – niet met opsporingsinstanties. Ook bij de BaFin verdween het IA Report in een diepe lade; het werd zelfs tot ‘geheim’ verklaard. Het document beschrijft gedetailleerd hoe Fortis GSLA al in 2004 met de Duitse overheidsbank WestLB samenspande en tientallen miljoenen wist buit te maken.

Dit kwam afgelopen week aan het licht door onderzoek van de Westdeutscher Rundfunk (WDR), de Süddeutsche Zeitung en Follow the Money. De Masi: ‘Het staat nu vast dat BaFin in 2007 al over zeer nauwkeurige kennis over CumEx beschikte en de betrokkenheid van een Belgisch-Nederlandse bank en een Duitse overheidsbank.’

"Ik mag de documenten van die commissie niet inzien. Dat recht is voorbehouden aan de leden ervan. Maar zij zijn inmiddels voor het grootste deel weg uit de Bondsdag"

Dat in 2007 een CumEx-klokkenluider zich bij de BaFin had gemeld, was echter al jaren bekend. Daar werd begin 2017 voor het eerst met de parlementaire onderzoekscommissie CumEx over gesproken; later dat jaar werd de melding in het onderzoeksrapport van de commissie opgenomen. De inhoud van de melding bleef echter geheim, vanwege de status die de BaFin het document had toegekend. ‘Ik mag de documenten van die commissie niet inzien,’ zegt De Masi. ‘Dat recht is voorbehouden aan de leden van de commissie, maar die zijn inmiddels voor het grootste deel al uit de Bondsdag verdwenen.’

De Masi stelde eerder dit jaar toch vragen in de Bondsdag over de kwestie, nadat Die Zeit in februari in een achtergrondartikel over de melding uit 2007 repte. In dat artikel werd uitgebreid teruggeblikt op de bedenkelijke rol van de BaFin in het Wirecard-schandaal. De toezichthouder had jacht gemaakt op de mensen die de miljardenfraude bij het Duitse fintech-bedrijf aan het licht probeerden te brengen, in plaats van hun informatie serieus te nemen. De krant vergeleek de Wirecard-kwestie met die eerdere melding bij de BaFin: ook toen had de toezichthouder niets met de melding gedaan.

De klokkenluider meldde zich in augustus 2016 opnieuw bij de BaFin om te informeren wat er met zijn melding uit 2007 was gedaan

Opvallend was dat Die Zeit berichtte dat de klokkenluider zich in augustus 2016 opnieuw bij de financiële toezichthouder had gemeld om te informeren wat er met zijn melding uit 2007 was gedaan. De krant heeft contact met de klokkenluider en die vraagt zich af of de BaFin zijn informatie inmiddels aan de openbaar aanklagers heeft doorgegeven.

‘Op mijn eerste vraag wat de BaFin met de vraag van de klokkenluider uit 2016 hadden gedaan, kreeg ik als antwoord dat de toezichthouder in 2016 niets nieuws van de bron had geleerd. Ze gaven geen antwoord op de vraag wat er in 2007 met de informatie was gedaan. Ik heb daarover mijn beklag gedaan en toen antwoordde het Bundesministerium der Finanzen dat BaFin in die tijd de informatie niet kon delen.’

Pas door de onthulling van WDR, Süddeutsche Zeitung en Follow the Money werd voor het eerst duidelijk welke informatie de BaFin al die jaren had achtergehouden. De Masi reageerde diezelfde dag op Twitter met een verwijzing naar zijn eerdere vragen. Voor hem is het duidelijk: ‘De toezichthouder had in 2007 al de officier van justitie en de Belastingdienst moeten informeren, daarmee had vele miljarden euro's aan belastingdiefstal door CumEx-transacties kunnen worden voorkomen.’

Dossier

The CumEx Files

Hoe bankiers en beurshandelaars miljarden roofden van Europese belastingdiensten.

Volg dit dossier

U houdt zich intensief bezig met de gedragingen van witteboordencriminelen en fraude in het algemeen. Is dat uw roeping?

‘Ik heb dat niet zo gepland. Ik werd zeven jaar geleden lid van het Europees Parlement en dat viel toevallig samen met de onthullingen die destijds werden gedaan in verband met LuxLeaks.’ Het internationale consortium van onderzoeksjournalisten ICIJ publiceerde indertijd ettelijke artikelen met vertrouwelijke informatie over het belastingregime in Luxemburg, dat het sinds de jaren negentig mogelijk maakte dat honderden multinationals via het groothertogdom op grote schaal belasting ontweken.

‘Juncker werd zo met draaiende camera’s betrapt: hij stond het Europees Parlement voor te liegen’

Ik had toen een eigen “primeur”, om het zo maar te zeggen. We hadden een hoorzitting met Jean-Claude Juncker, die net tot voorzitter van de Europese Commissie was gekozen. Juncker was daarvoor achttien jaar premier van Luxemburg geweest en was verantwoordelijk voor dat agressief concurrerende fiscale beleid. Er was een vertrouwelijk rapport van een voormalig lid van het Luxemburgse parlement over dat fiscale beleid van Juncker. Eén pagina ontbrak. Ik zat als econoom in de belastingcommissie van het Europees Parlement toen de LuxLeaks openbaar werden. Ik ging samenwerken met een Luxemburgse europarlementariër. Hij wist me te vertellen dat een Luxemburgse onderzoeksjournalist een verhaal had over die ontbrekende pagina. Mijn collega vertelde de onderzoeksjournalist dat ik een vraag over die missende pagina aan Juncker zou stellen. Juncker antwoordde dat hij die niet had. Ik bood hem toen aan mee te helpen zijn kelder te doorzoeken. “Ik heb die documentatie niet in mijn kelder en ik ga ook niet met u de kelder in om ernaar te zoeken," antwoordde Juncker.

De journalist belde vervolgens tien minuten later met de toenmalige opsteller van het rapport en die vertelde: “Ik weet niet waarom Juncker dit zegt, ik heb hem die pagina afgelopen week weer gegeven.” Juncker werd zo met draaiende camera’s betrapt: hij stond het Europees Parlement voor te liegen.

"Juncker zei natuurlijk later dat hij het bestaan ervan was vergeten. Daar zijn politici heel bedreven in"

Juncker gaf me de pagina later en zei natuurlijk later dat hij het bestaan ervan was vergeten. Daar zijn politici heel bedreven in. Uit de inhoud van de pagina bleek hoe agressief er met tax rulings werd geconcurreerd. Dat is een zeer destructieve bezigheid, want uiteindelijk zijn er alleen maar verliezers. Ik ben echter niet het type dat alleen met zijn vinger naar landen als Luxemburg en ook Nederland wijst. Ik ben ervan overtuigd dat het probleem met de belastingparadijzen in Europa gemeenschappelijk aangepakt moet worden.’

Wat betekenen de CumEx- en Wirecard-schandalen voor Duitsland?

‘We hebben in Duitsland een groot probleem met de regerende partij, die electorale klappen heeft opgelopen terwijl iedereen dacht dat het voor hen relaxte verkiezing zouden zijn. Vaak zijn economische vraagstukken ingewikkeld voor mensen, maar witteboordencriminaliteit is een symbolisch en zichtbaar fenomeen voor mensen. Mensen zien bijvoorbeeld dat sommige bestuurders bij banken enorme middelen tot hun beschikking hebben, maar zich als ordinaire criminelen gedragen. Dat is iets dat mensen over het hele politieke spectrum aanspreekt.’

Dus er zijn in Duitsland voldoende parlementsleden die uw soort werk doen?

‘In een wereld waarin financiële markten steeds dominanter worden, zullen financiële schandalen steeds vaker voorkomen’

‘Ik denk het niet. Er is eerder sprake van veronachtzaming van de problemen. Met kwesties als identiteitspolitiek heb je sneller aandacht van de media. In mijn ogen is dat een vergissing. Als je goed kijkt wat de laatste vier jaar de politieke gebeurtenissen in Duitsland heeft vormgegeven, zijn dat de coronacrisis, het falen van de staat om een adequate productie van vaccins op te zetten en de tekortkomingen in het gezondheidssysteem. Maar los van deze zaken… er is een kandidaat voor de SPD, de huidige minister van Financiën Olaf Scholz, en de kwesties die hem op dit moment achtervolgen zijn Wirecard en CumEx. Als je kijkt naar de regerende partij, het CDU: die wordt vooral geplaagd door deals met de beschermende coronamaskers. Eveneens een vorm van witteboordencriminaliteit.

In een wereld waarin financiële markten steeds dominanter worden, waarin financiële macht steeds dominanter wordt, zullen financiële schandalen steeds vaker voorkomen. Er zijn tegenwoordig zoveel mogelijkheden.’

U doelt op de mogelijk schadelijke verwevenheid tussen politiek en zakenleven?

‘Inderdaad. Business meets politics and politics meets business. Dat is wat er vroeger of later gebeurt. Daarom vind ik het waardevol om mezelf op deze onderwerpen toe te leggen.’

"De opbrengsten van deze misdaad dreigden niet meer teruggevorderd te kunnen worden. Dat was, naast de misdaad zelf, de tweede laag van onrechtvaardigheid"

Het CumEx-schandaal wordt gedefinieerd door zijn internationale karakter en lange duur: bankiers en handelaren die over de grenzen heen samenspannen en de staatskassen van landen plunderden. Welk beeld dringt zich dan bij u op?

‘Los van de gigantische schade: de criminele energie en intenties waarmee deze actoren de staat hebben opgelicht, maakt het bijzonder. Het is een vorm van georganiseerde misdaad, begaan door bankiers en handelaren in verschillende landen, waaronder Nederland. Omdat CumEx zo’n lange geschiedenis heeft en de opsporing zo lang op zich heeft laten wachten, dreigden de opbrengsten van deze misdaad voor de staat verloren te gaan: dat ze niet meer teruggevorderd konden worden. Dat was, naast de misdaad zelf, de tweede laag van onrechtvaardigheid.

‘De anti-mafiawetgeving wordt nu ingezet tegen de banken die betrokken zijn bij het CumEx-schandaal’

Banken dachten ermee weg te komen, maar een moedige rechter zette een instrument in dat eerder werd gebruikt om de verdiensten van georganiseerde misdadigers te kunnen afpakken. Stel je een gangster met een Ferrari voor: die moet kunnen bewijzen dat die wagen van hem is, anders kan de staat die van hem afpakken. Deze anti-mafiawetgeving wordt nu ingezet tegen de banken die betrokken zijn bij het CumEx-schandaal. Daarmee wordt het nu mogelijk die criminele verdiensten terug te vorderen. De minister van Financiën dreigde er nog even voor te zorgen dat dit instrument niet kon worden ingezet voor oudere zaken. Door journalistieke aandacht en politieke druk kon dat gelukkig worden voorkomen.’

Nu het financiële toezicht nog.

‘Uit het Wirecard-schandaal blijkt duidelijk dat de BaFin in eerste instantie een Duits bedrijf bescherming biedt. Ik ben niet per se tegen industriepolitiek, maar deze taak is niet aan de toezichthouder. Het Wirecard-schandaal heeft het Duitse financiële systeem enorm veel schade toegebracht en dat had kunnen worden voorkomen. Bij het CumEx-schandaal gebeurde hetzelfde. Een samenleving heeft niets aan financiële toezichthouders die niet ingrijpen, ze moeten juist kunnen bijten.’