Fastned-ceo Michiel Langezaal (L) en Bart Lubbers (R).
© Roos Korthals Altes / Presskit Fastned

Fastned: de bodemloze put van de familie Lubbers (deel 4)

    Roel Gooskens weet van geen ophouden. Hij is geïrriteerd omdat ondernemers de energietransitie gebruiken om geld uit de zakken van goedgelovige groene beleggers te kloppen. Een pleidooi om toch vooral ver uit de buurt van Fastned en oprichter Bart Lubbers te blijven.

    Eind december noemde Bart Lubbers mij in een interview met BNR Nieuwsradio een ‘waardeloze schrijver’ en een ‘columnist die onzin schrijft om de advertentieinkomsten op FTM te stimuleren’. Dit in reactie op mijn eerdere stukken over zijn bedrijf Fastned, waarin ik stelde dat dit bedrijf steeds meer op een ponzi scheme begon te lijken.

    Nu heeft FTM geen advertentieinkomsten. En of ik een waardeloze schrijver ben, laat ik graag aan het oordeel van de lezers over. De reden dat ik na drie artikelen nog aandacht besteed aan Fastned, is dat ik het zeer kwalijk vind dat ondernemers het loffelijke streven naar verduurzaming misbruiken om argeloze particuliere beleggers in hun groene web te lokken en zichzelf te verrijken. En zoals altijd zijn er de altijd aanwezige coryfeeën als Jan Peter Balkenende, Willem Vermeend en Henk Bleker, die bereid zijn om met hun aanwezigheid de treuzelaars over de streep te trekken.

    Andere voorbeelden van zulke gedragingen zijn te vinden bij WindShareFund en Powerfield. WindShareFund van Charles Ratelband trekt geld aan van argeloze particuliere beleggers om op een zeer riskante manier te investeren in 10 jaar oude Duitse windmolens. Powerfield is in het Noorden van Nederland bezig met het opzetten van zonneparken. Ook hierbij wordt geld gezocht van argeloze particulieren terwijl de oprichters zich volgens het onderzoek van NRC verrijken met schimmige grondspeculaties.

    Maar goed, het ging over Fastned. Nu heeft dit bedrijf onlangs zijn jaarcijfers over 2017 bekend gemaakt; laten we daar eens induiken.

    De feiten

    Fastned blijft geld aantrekken voor verdere groei van het Europese netwerk. Onlangs kondigde het bedrijf aan dat het binnenkort weer 30 miljoen aan kapitaal wil ophalen, nadat in 2017 in één week tijd 20 miljoen euro had ingezameld bij argeloze particulieren in Nederland. Voor de recent aangekondigde kapitaalverhoging van 30 miljoen is Fastned in zee gegaan met Lincoln International, een mij onbekende adviseur op het gebied van corporate finance.

    Dit terwijl de ontwikkelingen in de thuismarkt Nederland ver, ver achterlopen bij eerdere prognoses. In 2013 voorspelde Fastned nog dat het in 2015 winstgevend zou zijn. Over 2017 werd echter, net als over 2016, een verlies geboekt van 5 miljoen euro. 

    Getaxeerd marktaandeel in Nederland van 1,8 procent

    Fastned heeft echter een zeer klein marktaandeel in de totale Nederlandse oplaadmarkt: in heel 2017 reden er gemiddeld 16500 volledige elektrische auto’s over de Nederlandse wegen. Uitgaande van een gemiddeld gebruik van 1 kWh per 6 per kilometer en 20.000 gereden kilometers, gebruikten deze auto’s in totaal 55 miljoen kWh aan energie. Met iets meer dan 1 miljoen verkochte kWh’s had Fastned over 2017 dus een marktaandeel van 1,8 procent.

    Nu is het veel goedkoper om je elektrische auto thuis op te laden. Kost het bij Fastned tussen de 35 en 59 cent per kWh, thuis is dat slechts 20 cent. In dat perspectief is de mededeling van Fastned dat het over 2017 ‘6.279 actieve gebruikers’ had, vrij koddig te noemen. Het bedrijf definieert een ‘actieve gebruiker’ namelijk als ‘eenieder die in het laatste kwartaal van 2017 tenminste een keer bij Fastned heeft opgeladen’ (pagina 5).

    Tenminste één keer. Dat vind ik grappig: ik heb een heel andere voorstelling bij het woord actief. U waarschijnlijk ook. Ben ik een ‘actieve gebruiker’ van de NS als ik in 2017 één keer met de trein heb gereisd?

    "Uiteraard wordt alleen in lovende termen gesproken over de marktontwikkelingen"

    De markt voor elektrische auto’s groeit veel langzamer dan gedacht

    De groei van de omzet van Fastned is sterk afhankelijk van het succes van elektrische auto’s op de Nederlandse (en in de komende jaren ook op de Belgische, Engelse en Duitse) markt. Maar dat succes van elektrische auto’s was op de Nederlandse markt tot nu toe veel kleiner dan Fastned had voorspeld toen het in 2013 zijn eerste laadstations bouwde. Destijds dacht het bedrijf dat het in 2015 al 200 laadstations zou hebben in Nederland. Momenteel zijn het er 66. Zelfs professor Maarten Steinbuch, toch een groot fan van elektrische auto’s, verlaagde in november 2017 zijn voorspelling voor de Nederlandse markt voor elektrische autoverkopen in 2018 van 40.000 naar 16.000. Van 40 naar 16: dat is een daling van 60 procent!

    En ook voor 2019 hangt er een donkere wolk boven de Nederlandse markt voor elektrische auto’s. Vanaf 2019 wordt de verlaagde 4 procent bijtelling voor elektrische auto’s immers gemaximeerd tot aanschafwaardes van 50.000 euro. Daarboven wordt de bijtelling dan 22 procent. Dit zal met name een enorme impact hebben op de verkoop van Tesla’s modellen S en X, die nieuw 90.000 euro of meer kosten. Ik taxeer dat een Tesla S of X daardoor jaarlijks tenminste 4000 euro (of 13.500, in het geval van de duurste Tesla X) netto duurder wordt voor de zakelijke rijder.

    Omdat 2018 het laatste jaar is voor de verlaagde bijtelling voor de gehele aanschafprijs, verwacht ik dat de verkoop van Tesla S en X dit jaar nog zeer goed zal zijn. Bij een aanschaf in 2018 heb je nog vijf volle jaren plezier van verlaagde bijtelling over de gehele aanschafprijs. Daarna wordt het echter een stuk lastiger. We hebben in onder andere Denemarken en Hong Kong kunnen zien dat een neerwaartse aanpassing van subsidies een fors negatieve impact had op de Tesla-verkopen aldaar. Omdat momenteel ruim 40 procent van Nederlandse elektrische wagenpark bestaat uit Tesla’s S en X, kán men simpelweg niet verwachten dat de verkopen in 2019 explosief zullen stijgen. 

    In het jaarverslag van Fastned wordt (op pagina 23-25) uiteraard alleen in lovende termen gesproken over de marktontwikkelingen. Bij het afschrijven van de laadstations in Nederland wordt uitgegaan van tenminste 120.000 elektrische auto’s in Nederland in 2020; het zijn er nu 25.998. Als de 120.000 niet wordt gehaald in 2020, kan dit leiden tot extra afschrijvingen op de stations in Nederland. Zo staat vermeld op pagina 56 van het 2017 jaarverslag van Fastned:

    Elke vorm van realisme ontbreekt

    Number of electric vehicles – Fastned’s management’s view of the most reasonable and supportable estimate of the number of electric vehicles in the Netherlands is based on independent information published by M. Steinbuch, professor at the Mechanical Engineering Department at Eindhoven University of Technology in the Netherlands. Forecast numbers of thousand FEV’s in the Netherlands used in the impairment test are 123 in 2020 and 923 in 2025. Slower sales of full electric vehicles (e.g. possibly due to fiscal changes) may result in fewer full electric vehicles on the road and subsequently in lower demand for fast charging. A decreased demand can lead to a decline in revenues. A 13% decrease in the estimated number of electric vehicles (2016: 25%) could result in an impairment for a Charging Station unit.’

    Je moet ook niet vergeten dat de vergunningen aan de snelweg in Nederland een looptijd hebben van 15 jaar. In 2028 moeten de vergunningen worden verlengd, of moeten de snellaadstations weer worden afgebroken.

    Met andere woorden: elke vorm van realisme ontbreekt.   

    Shell komt eraan

    Uiteraard heeft elektrisch tanken toekomst. De vraag is alleen waar, wanneer, en hoe. Ook Shell maakt zich op voor die toekomst. Daar is Fastned niet blij mee; het bedrijf voert zelfs rechtszaken tegen de oliegigant. Vooralsnog hebben Bart Lubbers en de zijnen al deze rechtszaken die de komst van Shell-snelladers aan de snelweg moeten voorkomen echter verloren. Shell wil binnenkort tien snellaadstations in de Randstad openen; daarnaast gaat Shell samen met BMW, Daimler, Ford en Volkswagen (onder de naam Ionity) 400 snellaadstations bouwen langs de snelwegen in Europa. Het Shell-station De Andel, aan de A12 bij Gouda, is sinds december 2017 zelfs al uitgerust met twee snelladers. Op deze locatie staat ook een Fastned station: dichterbij kan een concurrent niet komen.  

    De rentelasten voor Fastned worden gigantisch

    Eind 2017 waren de rentedragende schulden (met een rentevoet van 6 procent) opgelopen tot 25 miljoen euro. De rentelasten van deze leningen bedragen 1,5 miljoen jaarlijks. Dit moet je afzetten tegen de brutowinst op stroomverkoop over 2017: die was zo’n 350.000 euro.

    Het jaarverslag 2017 laat geen ander beeld zien dan 2016

    De megalomane uitbreiding van het netwerk naar België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk en de jaarlijkse cash-outflow van 4 miljoen euro zal de hoeveelheid cash per ultimo 2017 van ruim 16 miljoen euro heel snel doen verdampen. Fastned heeft dan ook al weer een kapitaaluitbreiding voor 2018 aangekondigd van 30 miljoen euro. Het is nog onduidelijk of dit aandelen of obligaties betreft. 

    De beurskoers is veel en veel te hoog

    Het jaarverslag 2017 laat geen ander beeld zien dan 2016. Een minuscule omzet over 2017 van, jawel, ruim 531.000 euro en een verlies over 2017 van iets meer dan 5 miljoen euro. En toch wordt de ondernemingswaarde (de gezamenlijke marktwaarde van de aandelen en de nettoschuld) van Fastned vandaag de dag op 126 miljoen euro gesteld.

    Dat de oprichters van de vennootschap de toekomst van Fastned keer op keer jubelend toelichten, verbaast mij niet. Zij hebben voor hun 12 miljoen aandelen in 2012/3 slechts 9,5 eurocent per aandeel betaald, ten opzichte van een huidige beurskoers van ongeveer 9 euro. Op papier staan zij dus op een winst van bijna 9474 procent, oftewel 107 miljoen euro.

    Ik zeg ‘op papier’, want de handel in de aandelen Fastned is zeer beperkt: de oprichters bezitten nog altijd 90 procent van de aandelen, en wat er al aan handel plaatsvindt, gebeurt op de schimmige Nxchange. Voor de duidelijkheid: de prijs is wat je betaalt op de beurs — waarde is wat je krijgt.

    En het idee dat het aandeel van de oprichters ruim 100 miljoen waard is, is uiteraard onzinnig.In verhouding tot de mogelijke groeipotentie zijn de aandelen van Fastned momenteel veel te hoog gewaardeerd ten opzichte van het winstpotentieel.

    "De stations moeten nog 400 procent meer omzet maken om winstgevend te worden"

    De onderneming onderschrijft dit op pagina 49 van het jaarverslag door zijn compensabele verliezen niet te waarderen:

    The Group has € 17,030,000 (2016: € 12,044,000) of tax losses which arose in the Netherlands that are available for offsetting against future taxable profits for a period of 9 years. Due to uncertainty about sufficient future profits in the period 2018-2026, the Group has determined that it cannot recognize deferred tax assets on the tax losses carried forward.’

    Omdat onduidelijk is of de onderneming ooit winst zal boeken, probeert Fastned de moed er in te houden door vrolijk te melden dat meer en meer stations in Nederland het operationeel break-even-point hebben gepasseerd. In een vorig artikel heb ik al berekend en uiteengezet dat dit niet betekent dat de stations ooit winstgevend worden; daarvoor moeten deze succesvolle stations namelijk na het passeren van dat operationele break-even-point nog ruim 400 procent meer omzet maken om ook de afschrijvingen en financieringskosten goed te maken.

    Vierhonderd procent!

    Het moge duidelijk zijn: wantrouw ondernemers zeer die in allerlei termen zeggen dat het fantastisch gaat, maar die geen winst maken — nu of in de nabije toekomst. Of, zoals nu duidelijk is, in de komende negen jaar.

    Mij lijkt de oorspronkelijke beurskoers van krap 10 cent een veel betere waardering voor de aandelen van deze wensdenkers dan de huidige koers van 9 euro. Houden we die koers aan, dan worden de 14,15 miljoen uitstaande aandelen gewaardeerd op ruim 1,4 miljoen euro; samen met de netto schuld per ultimo 2017 van 9 miljoen euro heeft de onderneming dan een totale waarde van 10,4 miljoen euro; zelfs dat is nog steeds veel in verhouding tot de de verwachte omzet over 2018 van ruim 1 miljoen euro en de aanhoudende verliezen.

    Mijn grootste zorg is echter voor de argeloze koper van de 22,5 miljoen aan obligaties met een rente van 6 procent. De kans dat deze de hoofdsom ooit terug gaat zien, lijkt mij gering.

    Wordt ongetwijfeld nog vervolgd.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Roel Gooskens

    Gevolgd door 383 leden

    Onafhankelijk analist. Voor FTM schreef hij o.a. een reeks spraakmakende stukken over beursfonds Value8.

    Lees meer

    Volg deze auteur en blijf op de hoogte via e-mail

    Volg Roel Gooskens
    Verbeteringen of aanvullingen?   Tip de auteur Annuleren