Statenleden Anker en Boerman bij de naar hen vermoemde treinen.
© Keolis Bron: https://www.keolis.nl/over-ons/nieuws/keolis-blauwnettreinen-‘cees-anker’-en-‘bert-boerm

Feiten over vermeende aanbestedingsfraude vervoersbedrijf Keolis blijven voor onbepaalde tijd ‘geheim’

2 Connecties

Onderwerpen

keolis bert boerman
18 Bijdragen

Gedeputeerde Staten van de provincie Overijssel stellen voor onbepaalde tijd ‘geheimhouding’ in voor de informatie over de 'frauduleuze' side letters die onderdeel uitmaakten van de winnende aanbesteding van openbaar-vervoersbedrijf Keolis. Statenleden zijn er niet blij mee: ‘Zo werk je naar een doofpot toe.’

De informatie over de ‘frauduleuze’ side letters die onderdeel waren van de aanbieding waarmee het vervoersbedrijf Keolis een concessie met een waarde van 900 miljoen euro binnen wist te slepen, blijft voorlopig geheim. Dat blijkt uit de brief die Gedeputeerde Staten woensdag naar Provinciale Staten van de provincie Overijssel stuurden. De informatie werd vorige week dinsdagavond door Keolis bij gedeputeerde Bert Boerman (CU) bezorgd. In het debat dat daags erna met de Statenleden werd gevoerd, maakte Boerman meteen duidelijk dat de informatie op strikte voorwaarde van geheimhouding zou worden gedeeld. Die geheimhouding, zo blijkt uit de brief, zal pas zal worden opgeheven ‘als de redenen voor het opleggen van geheimhouding hun betekenis verliezen. Op dit moment is nog niet te zeggen wanneer dat het geval zal zijn’.

Gedeputeerde Staten tekenden daarbij aan dat ‘belangen van de provincies op dit moment zwaarder [wegen] dan openbaarmaking van deze documenten. Het betreft een grote concessie en de potentiële (financiële) gevolgen het eventueel intrekken van de concessie zijn zeer groot’. De grote gevolgen hebben hebben mogelijk ook betrekking op ‘de kwaliteit en de continuïteit van het OV’.

Op 23 mei bracht een publicatie van Follow the Money de zaak rond de aanbesteding van het busvervoer in de regio IJssel-Vecht aan het rollen. Goed ingevoerde bronnen gaven aan dat bij de winnende aanbieding van Keolis gebruik was gemaakt van ‘frauduleuze’ side letters. Deze heimelijke afspraken werden gemaakt met de producenten van elektrische bussen, het Chinese BYD en het in Veenendaal gevestigde Ginaf, dat Chinese eigenaars heeft. Volgens de bronnen van FTM werden met de side letters contractuele garanties omzeild en noemden ze expliciet de reden van hun bestaan: het binnenhalen van de aanbesteding

De noodzaak om de aanbesteding binnen te halen, blijkt ook uit andere cijfers. Keolis Nederland maakt al jaren verlies

Grote belangen

Het winnen van de aanbesteding was voor Keolis van groot belang. 70 procent van de bewuste concessie – de regio IJssel-Vecht – bestaat uit een gebied waar het vervoersbedrijf al het busvervoer verzorgt. ‘Als we IJssel-Vecht hadden verloren, waren we circa een kwart van onze omzet kwijt geweest – nu groeien we juist,’ zei Keolis-ceo Frank Janssen begin maart in een interview, vlak voordat de side letters binnen het bedrijf kwamen bovendrijven.

De noodzaak om de aanbesteding binnen te halen, blijkt ook uit andere cijfers. Het in Deventer gevestigde Keolis Nederland maakt al jaren verlies en het eigen vermogen van de Nederlandse dochter van het Franse staatsbedrijf kleurt sinds 2016 rood. Eind 2018 is het 15,4 miljoen euro negatief.

Nadat de fraude bij de aanbesteding begin maart werd ontdekt, huurde Janssen, wiens handtekening onder de bewuste aanbieding staat, onmiddellijk een ‘externe partij’ in om onderzoek te laten doen. De naam van deze organisatie wilde Keolis eerder niet vrijgeven, maar uit de brief van Gedeputeerde Staten van woensdag blijkt dat het advocatenkantoor Kennedy Van der Laan betreft.

Zelfonderzoek naar fraude door advocaten staat ter discussie

In een opinieartikel in Het Financieele Dagblad stelden Kamerleden Maarten Groothuizen (D66) en Michiel van Nispen (SP) afgelopen week het inhuren van advocatenkantoren bij fraudeonderzoeken ter discussie. Minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid wil bij fraude en corruptie waarbij bedrijven zijn betrokken, meer gebruik maken van ‘zelfonderzoek’ van advocaten die door de bedrijven in kwestie worden ingehuurd.

De onderzoeksrapporten van advocaten maken deel uit van het feitencomplex op basis waarvan het Openbaar Ministerie uiteindelijk bepaalt of dat het tot vervolging overgaat of niet. ‘Zo ligt het risico op de loer dat het OM zich baseert op partijdig en zelfs misleidend onderzoek,’ schrijven Groothuizen en Van Nispen. De Kamerleden plaatsen kritische kanttekeningen bij de inzet van advocaten. Die zijn ‘immers bij wet verplicht om te handelen in het belang van hun cliënt en dienen daarom partijdig te zijn. Dit maakt hun rol moeilijk verenigbaar met die van onafhankelijk, objectief onderzoeker. Als de bedrijfstop wetenschap had van fraude, kan van een advocaat niet worden verwacht dat hij hierop de nadruk legt in het zelfonderzoeksrapport.’

De Kamerleden wijzen ook op de financiële belangen die voor advocaten meespelen en de beperkingen van het tuchtrecht in de advocatuur. In geval van misstanden is die te beperkt om zelfregulering een rol van betekenis te kunnen laten spelen. Daarnaast toont de ‘praktijk hoe frauderende bedrijven hun straf kunnen ontlopen door derden voor de bus te gooien’. Groothuizen en Van Nispen: ‘Het inschakelen van advocaten door verdachte bedrijven vereist een serieuze politieke discussie.’

Lees verder Inklappen

Over de timing van de aanvang van dat onderzoek wilde gedeputeerde Boerman vorige week geen uitspraken doen. Boerman werd zelf op 19 mei voor het eerst op ‘onregelmatigheden’ bij de aanbesteding gewezen. Toen was het interne onderzoek al enkele maanden bezig. In de woensdag door Gedeputeerde Staten gepubliceerde brief staat slechts dat Keolis ‘een onderzoek [is] gestart’. Vorige week maakte het bedrijf ook bekend dat het een ‘melding’ heeft gedaan bij het Openbaar Ministerie. Van een aangifte is echter geen sprake, liet het OM desgevraagd weten.

‘Dat vertroebelt het zicht op het vraagstuk dat voor ons ligt: is er fraude gepleegd om de concessie binnen te halen?’

Doofpot

Statenleden van de provincie Overijssel maken zich intussen ongerust over de mate van geheimhouding die Gedeputeerde Staten aan de informatie van Keolis toekennen. In De Stentor liet Joeri Pool (PVV) zich kritisch uit. Volgens Pool is het niet goed mogelijk om zijn controlerende taak als Statenlid uit te voeren: ‘Als blijkt dat er grote fouten zijn gemaakt, dan mag ik daar in een publiek debat niets over zeggen, anders word ik naar de rechtbank gesleept. Frustrerend. Je kan er dus helemaal niets mee.’

‘Als je er in meegaat, mag je er niets over zeggen, wanneer je dat niet doet, kún je er niets over zeggen,’ zegt Statenlid Harry Broekhuijs (SP) tegen FTM. ‘Met het argument om alles in beslotenheid te doen, werk je naar een doofpot toe.’

Dat de geheimhouding voor onbepaalde tijd geldt, verergert volgens Broekhuijs de situatie: ‘Alles lijkt in het werk te worden gesteld om de concessie bij Keolis te laten. Dit om de reiziger maar niet de dupe te laten worden. Dat vertroebelt het zicht op het vraagstuk dat voor ons ligt: is er fraude gepleegd om de concessie binnen te halen? Naar het belang van de reiziger kunnen we kijken als die vraag is beantwoord. Ik houd me intussen vast aan de aanbestedingswet: als er sprake is van fraude, dan is het toekennen van de concessie ongeldig.’

Eric Smit
Eric Smit
Mede-oprichter van FTM. Als voormalig professioneel squasher gewend om klappen te incasseren en uit te delen.
Gevolgd door 6225 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren