Financials leaving Las Vegas. Maar hoe?

    Hoe zorgen we ervoor dat 'financials' zich niet meer laten leiden door het Las Vegas-model? Maarten van der Kloot Meijburg pleit voor een 'firewall' tussen het 'nutsbedrijf' en de 'casino-tak' van banken.

    In januari van dit jaar verloor de Amerikaanse zakenbank JP Morgan 5,5 miljard dollar met risicovolle rentederivaten. Op zulke momenten schreeuwen “verontwaardigde” politici moord en brand en is de roep om strenge regulering groot. Daar wordt aan gewerkt. roepen de financie?le autoriteiten, ondertussen wijzend op de nieuwe financie?le regelgeving van Basel III. Politici weer gerust en het rumoer gesust.

     

    Maar is dat terecht? De kredietcrisis is niet ontstaan door het veronachtzamen van technische zaken als onvoldoende kapitaalreserves of slechte liquiditeit-ratio’s maar door roekeloze business-strategiee?n die van financie?le instellingen hedgefondsen heeft gemaakt. Regulering zou er primair voor moeten zorgen dat financie?le catastrofes, ontstaan door risicovolle speculatieve activiteiten, niet weer op de consument en de burger kunnen worden afgewenteld.

     

    Niet méér regulering maar effectieve regulering
    De vraag om méér regulering is een retorische vraag. Banken hebben bewezen dat zij de kracht en de macht hebben om miljoenen onschuldige burger op te zadelen met enorme verliezen, veroorzaakt door hun roekeloze business-strategiee?n. Ze houden daardoor de Europese economie al vier jaar lang in een wurggreep. Het geflopte derivaten-avontuur met JP Morgan bewijst de financie?le sector moeilijk effectief reguleren is ondanks alle nieuwe maatregelen. Begrijpelijk, want we hebben te maken met een industrie geleid door zeer invloedrijke CEO’s die regulering kunnen afzwakken of aanpassen.

     

    Het is dus nier verwonderlijk dat veel regulering ineffectief is en vaak zorgt voor nieuwe problemen. Zo stimuleerde de invoering van risico gewogen kapitaalseisen de markt voor secuterisaties. Voor gesecuritiseerde activa golden lagere kapitaalseisen. De explosie van de securitisatiemarkt stond aan de basis van de kredietbubbel.

     

    Regulering moet daarom worden ingezet om structurele problemen aan te pakken. Het is beter om te voorkomen dat er bankenmonopolies of oligopolies ontstaan dan om hun activiteiten te controleren. Het is beter om verschillende financie?le dienstverlenende functies te scheiden dan het controleren van al die functies binnen een bedrijf. Het is beter om bankiers niet in de verleiding te laten komen dan ze aan te spreken op hun normen en waarden besef.

     

    Financiële dienstverlener of hedgefonds
    De grote depressie van de jaren twintig en dertig leidde in de VS tot de oprichting van de SEC en de implementatie van de “the Glass Steagall Act”. Die regelgeving was er op gericht om te voortkomen dat belangenverstrengeling in de toenmalige financie?le sector nogmaals schadelijke gevolgen zouden hebben voor de bankklanten en burgers van de VS. Gaandeweg zijn de lessen van de grote depressie vergeten en werd de regelgeving versoepeld of kneep de regelgever een oogje dicht om wederom de totstandkoming van gigantische financie?le conglomeraten en dientengevolge belangenverstrengeling mogelijk te maken.

     

    Gokpaleis
    Deze nieuwe conglomeraten hebben wederom hun primaire bancaire nutstaken gekoppeld aan activiteiten, die in een gokpaleis in Las Vegas niet zouden misstaan. Het nutsbedrijf zorgt voor de betalingen, neemt spaargeld op en voorziet in financieringen op basis van fundamentele economische waarden. In de goktent zijn handelaren met een scala van innovatieve financie?le instrumenten bezig winsten te maken door arbitrage in prijsverschillen van verschillende activa of door in te spelen op korte termijn prijsbewegingen. Het nutsbedrijf opereert op basis van fundamentele economische waarden uit de ree?le economie, de goktent op basis van de psychologie van de markt.

     

    Bankieren is soms net Las Vegas volgens Van der Kloot Meijburg

     

    Nuts-bankieren
    Het nuts-bankieren is bijzaak geworden en na de crisis gebleven. De CEO’s weten dat zij met verstrekken van leningen en verzorgen van betalingsverkeer heel moeilijk hun dure beloftes aan de aandeelhouder waar te kunnen maken. Ze hebben het gemakkelijke geld van de financie?le markten nodig. Op die markten kun je hebzuchtige zakenbankiers en handelaren laten gokken met een gratis verzekering van de overheid als het misgaat. Het is natuurlijk niet voor niets dat ABN AMRO het voltallige doch ontslagen M&A team van de RBS in de armen sloot. Ook Gerrit Zalm ook te begrijpen waar Abraham de mosterd haalt. Na de dip van de eerste crisis jaren zien we de speculatieve transactievolumes weer gestaag stijgen.

     

    Bij de meeste financie?le instellingen zijn die speculatieve transactievolumes een veelvoud van de transactievolumes van het nutsbedrijf. Net als voor de crisis wordt de waarde van de me?lee aan activiteiten van die instellingen gerealiseerd op de handelsvloer. Het zijn nog steeds gigantische hedgefondsen die een verzameling van speculatieve posities managen. Al die speculatieve activiteiten bei?nvloeden de fundamentele economische waarden waardoor het runnen van een financie?le instelling vergelijkbaar blijft met het runnen van een goktent.

     

    Basel III niet de oplossing
    De casino-achtige activiteiten hebben voor de crisis gezorgd en nu denken velen dat verbeterd toezicht op de casino-activiteiten van financie?le instellingen toekomstige problemen zal voorkomen. Dat is een misvatting! We moeten ree?el zijn over de mogelijkheden van regulering. Regulerende instanties kunnen bijvoorbeeld onmogelijk bepalen welke financie?le innovaties wenselijk zijn en welke niet. Ze kunnen ook niet bepalen welke financie?le businessstrategiee?n voldoen en ze al helemaal niet verbieden.

     

    Regulerende instanties zullen altijd achter de muziek aanlopen en vaak de put dempen als het kalf al verdronken is. Daarnaast beschikken de financie?le instellingen over de beste mensen en informatie en hebben regulerende instantie altijd een kennis en informatieachterstand. Ook al zou er sprake zou zijn van kennis- en informatiepariteit, dan nog is het twijfelachtig of ze het kunnen opnemen tegen de machtige financie?le lobbymachine. Het verleden leert dat die lobbymachine goed in staat is om nieuwe financie?le regelgeving ten eigen bate te bei?nvloeden.

     

    Basel III net zo irrelevant als Basel I en II
    Mijn verwachting is dan ook dat de voorgestelde Basel III regulering van financiële sector zal leiden tot meer internationaal overleg, meer toezichtambtenaren en meer virtuele controle maar het hoofdprobleem niet oplost. De Basel III regulering zal net zo irrelevant blijken te zijn als Basel I en Basel  II bij de vorige kredietbubbel.

     

    Engelse toezichthouder realistischer dan Nederlandse
    Lord Adair Turner, voorzitter van de Engelse toezichthouder Financial Services Autorithy (FSA), merkt in dat verband dan ook op: “The pre-crisis delusion was that the financial system, subject to the then defined set of rules, had an inherent tendency towards efficient and stable risk dispersion. The temptation post-crisis is to imagine that if only we can discover and correct specific imperfections – such as bad incentives or industry structure – that a permanently more stable financial system can be achieved.”

     

    Daarmee bewijst Turner een realistischer kijk te hebben over de mogelijkheden van Basel III dan zijn wakende collega’s in ons land.

     

    Lord Turner, voorzitter van de Britse toezichthouder FSA

     

    Ongewenste bijwerking Basel III
    Daarnaast is een ongewenst bijwerking van Basel III: banken worden gestimuleerd om minder uitzettingen in de reële sfeer en meer in de financiële sfeer te doen omdat de risicowegingen voor uitzettingen in de reële sfeer vaak hoger zijn. Mede daarom zijn speculatieve transacties in grondstoffen bijzonder hot en worden er goud, olie en graan bubbels opgeblazen.

     

    Wat te doen?
    Het primaire doel van regulering in de financiële sector zou moeten zijn het om de burger en consument te beschermen tegen agressieve en risicovolle business-strategieën van financiële instituten. Niet om “good practices” van de financiële dienstverlening te garanderen. Financiële instellingen moeten gewone dienstverleners zijn voor sparen, lenen, betalingsverkeer, beleggingen en verzekeringen. Ze moeten de kapitaalmarkten gebruiken om de kapitaalskosten te verbeteren en bancaire risico’s te verkleinen maar niet als casino.

     

    Dat is nu te weinig het geval. De huidige structuur van de financiële conglomeraten is slecht voor de aandeelhouders door de constante (bestuurlijke) spanningen tussen nuts- en casino-bankieren en slecht voor de klanten omdat interne belangenverstrengelingen eerlijke financiële dienstverlening bemoeilijkt. Het is slecht voor de belasting betaler omdat zij uiteindelijk de rekening moeten betalen van de risicovolle casino-activiteiten. Financiële instellingen moeten hun stakeholders dienen en niet de belangen van de hebzuchtige mannen en vrouwen die de instellingen leiden. Kort gezegd: de goktent moet uit het bancaire nutsbedrijf gehaald worden.

     

    'Firewall' tussen nutsbedrijf en goktent
    Om dat te bewerkstelligen moeten structurele maatregelen worden getroffen. De invoering van een internationale Glass Steagal Act” zou zo’n maatregel kunnen zijn maar ik vermoed dat de invoering daarvan erg lastig zal blijken te zijn. Om toch tot een effectieve scheiding tussen de goktent- en nutsactiviteiten binnen financiële instellingen te komen, moet er wetgeving komen die voorschrijft dat er een brandmuur ofwel een “firewall” tussen het nutsbedrijf en de goktent moet zijn.

     

    De 'Glass Steagall Act' (1933) was bedoeld om speculaties te controleren.

     

    Volgende financiële crisis

    Klanten die zaken doen met het goktent-gedeelte van de betreffende bank moeten beseffen dat hun contractuele vorderingen achtergesteld worden op contractuele vorderingen op het nutsdeel van de financiële instelling. Een dergelijke “firewall” zorgt er voor dat de nutsactiviteiten niet kunnen worden meegezogen in catastrofes, die veroorzaakt zijn door de goktent-activiteiten.

     

    De financie?le autoriteiten verwachten veel van Basel III, maar ik durf het volgende te voorspellen: zonder structurele maatregelen die een effectieve scheiding aanbrengen tussen bancaire nuts- en casino-activiteiten zal de volgende financie?le crisis niet worden voorkomen. Ik wens de internationale financie?le autoriteiten dan ook veel wijsheid toe. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Maarten van der Kloot Meijburg

    Maarten van der Kloot Meijburg (1960) is directeur van adviesbedrijf MKM Consultancy, en partner vanĀ  energie-consultants Eem...

    Volg Maarten van der Kloot Meijburg
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren