© Wikimedia Commons/Andrew R. Dieselducy

Financieel rechercheur luidt noodklok: ‘Afpakken crimineel vermogen vaak onmogelijk’

    Rob van Laar is financieel rechercheur bij de landelijke recherche. Hij doet een noodoproep aan de toekomstige minister van Veiligheid en Justitie. Een oproep tot betere samenwerking tussen de Belastingdienst en het OM en voor meer ruimte voor financieel rechercheurs om in witwaspraktijken te duiken.

    Een opmerkelijke en dappere actie van financieel rechercheur Rob van Laar. Hij schreef een open brief aan de toekomstige minister van Veiligheid en Justitie om zijn zorgen te uiten over het beleid in Nederland aangaande het afpakken van crimineel vermogen. In de open brief, die hieronder integraal is opgenomen, legt de rechercheur uit waarom misdaad loont. En waarom hij als financieel rechercheur, belast met het afpakken van misdaadgelden, vaak machteloos moet toekijken hoe criminelen hun opbrengsten veilig wegzetten in verre oorden.

    Het Blauwe Afpakhuwelijk

    Van Laar was eerder al kritisch over de samenwerking tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie bij het ‘plukken’ van criminelen. In zijn afstudeeronderzoek Het Blauwe Afpakhuwelijk (2015) kwam naar voren dat dat allesbehalve soepel verloopt. Zijn conclusies leidden tot Kamervragen van de SP. Zo viel er in het afstudeeronderzoek van Van Laar een geanonimiseerd interview-verslag te lezen waarin twee teamleiders van de Externe Overheidssamenwerking van de Belastingdienst de revue passeren. ‘Er is nauwelijks afstemming met de Belastingdienst en er worden geen aanslagen opgelegd. Zo worden veel kansen gemist.’ De teamleiders doelen op het feit dat de Belastingdienst makkelijker een crimineel in de portemonnee kan raken: ze kan bij onverklaarbaar vermogen al direct een naheffing opleggen, terwijl Justitie eerst nog moet bewijzen dat het om crimineel vermogen gaat alvorens het te mogen ontnemen. Kortom, het afstemmen van de aanvliegroute — via het strafrecht óf via de belastingwetgeving — is belangrijk. Desondanks verloopt de samenwerking niet soepel. ‘Het OM denkt dat de Belastingdienst geld komt afpakken bij het OM.’

    "De Belastingdienst kan bij onverklaarbaar vermogen direct een naheffing opleggen terwijl Justitie eerst moet bewijzen dat het om crimineel vermogen gaat"

    Het afpakken van misdaadgelden verloopt op papier behoorlijk voortvarend. De Nederlandse justitie wist in 2016 in totaal 402 miljoen euro af te pakken van criminelen. Het was op papier bijna een verdrievoudiging van het jaar ervoor (143 miljoen in 2015). Maar het recordbedrag van 2016 verdient enige nuance, want de megaschikking — 358 miljoen euro — met het telecombedrijf VimpelCom is hierin meegerekend. Het resterende bedrag is volgens Van Laar ‘een druppel op de gloeiende plaat’.

    Daarom stuurt Van Laar deze open brief. Een oproep tot betere samenwerking tussen de Belastingdienst en het OM, en tot meer ruimte voor financieel rechercheurs om in witwaspraktijken te duiken.

    De brief van Rob van Laar

    Beste toekomstig minister van Veiligheid en Justitie,

    De opdracht van politiek Den Haag is helder: misdaad mag niet lonen. Als financieel rechercheur probeer ik deze opdracht zo effectief mogelijk te vervullen. Voor het effectief afpakken van crimineel vermogen heb je als financieel rechercheur een dosis uithoudingsvermogen nodig.

    De afgelopen jaren merk ik dat de volgende zwakke punten het afpakken van crimineel vermogen soms onmogelijk maken. De georganiseerde criminaliteit maakt gebruik van de economische globalisering. Crimineel vermogen kan gemakkelijk worden overgeboekt naar verschillende bankrekeningen in binnen- en buitenland. Het criminele vermogen kan dan nog verder worden opgesplitst en vervolgens weer bij elkaar worden gebracht. Criminelen maken veelal gebruik van bankrekeningen in landen waar een bankgeheim is, of in landen waar Nederland geen rechtshulpverdrag mee heeft afgesloten. Landen als Turkije, Pakistan en Dubai zijn vrijhavens voor criminele vermogens. Hierdoor wordt het afpakken van crimineel vermogen op een uitzondering na vaak onmogelijk. Binnen de recherche staan deze landen bekend als ‘zwarte gaten’. De buitenlandse bankrekeningen worden op naam gezet van offshore holdings met aandelen aan toonder. De aandelen aan toonder worden geplaatst in een trust. Op deze wijze creëren criminelen ‘spookschepen’ die internationaal crimineel vermogen kunnen verplaatsen tussen de vrijhavens van de zwarte gaten. Het crimineel vermogen is zo niet meer te linken aan strafbare feiten en de crimineel is uit beeld verdwenen.

    Spookschepen

    Het rechercheren van criminele geldstromen wordt door het gebruik van buitenlandse structuren een haast onmogelijke taak voor een financieel rechercheur. Het opzetten van een offshore holding is gemakkelijk te realiseren middels de websites van verschillende aanbieders en de crimineel hoeft niet meer naar de Britse Maagden Eilanden te vliegen. Zonder dat zijn identiteit in persoon is geverifieerd, heeft de crimineel online een offshore holding tot leven gebracht. Tegen extra betaling heeft de crimineel de mogelijkheid om de aan het oprichtingskantoor verbonden advocaat als directeur-in-naam en/of aandeelhouder in naam te laten optreden. Zo blijft de naam van de crimineel buiten de officiële registers. De gecreëerde spookschepen zijn welkom in Nederland en vertegenwoordigen een enorme waarde. Het investeringsbedrag van offshore holdings in Nederlands vastgoed was eind 2013 namelijk ruim 5,2 miljard euro.

    Weinig zicht

    Naast de internationale zwakke punten, zijn er ook binnen Nederland zwakke punten. In het rapport Bestrijden witwassen: stand van zaken 2013 van de Algemene Rekenkamer, wordt de conclusie getrokken dat de ministeries van Financiën en van Veiligheid en Justitie geen inzicht hebben in de voornaamste witwasrisico’s voor Nederland. Met andere woorden: de ministeries zijn het zicht op crimineel vermogen aan het verliezen. De wetenschappelijke afdeling van het ministerie van Veiligheid en Justitie is dan ook bezig om meer inzicht te krijgen in de witwasrisico’s, blijkt uit een rapport dat op 5 december 2016 is gepubliceerd.

    Op operationeel niveau zijn er tussen de ministeries van Financiën en van Veiligheid en Justitie voornamelijk verbeterpunten in het integraal afpakken. Uit het rapport Het Blauwe Afpakhuwelijk dat in oktober 2015 verscheen, bleek dat er van structurele samenwerking tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie nauwelijks sprake is. Minister van der Steur gaf naar aanleiding van het rapport aan dat de samenwerking met het nieuwe protocol AAFD verder was verstevigd. Het nieuwe protocol AAFD kreeg echter van de commissie-Oosting een onvoldoende.

    Stroperig

    Als financieel rechercheur merk ik dat het rechercheren van internationale geldstromen en structuren stroperig verloopt door een gebrek aan mogelijkheden. Het rechercheren in vrijhavens is door de beperkingen van rechtshulpverdragen in de meeste gevallen niet mogelijk. Nationaal zijn er de nodige zwakke punten aangaande het zicht op de voornaamste witwasrisico’s voor Nederland. Rechercheurs zouden meer ruimte moeten krijgen voor het rechercheren naar de onderliggende witwasprocessen en witwasstructuren. De samenwerking tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie is in de praktijk een stuk weerbarstiger dan de afspraken op papier. Een crimineel dient structureel geen aangifte in bij de Belastingdienst. Middels een structurele samenwerking tussen de Belastingdienst en het Openbaar Ministerie zou veel effectiever afgepakt kunnen worden.

    Ik hoop dat de nieuwe minister van Veiligheid en Justitie open staat voor de in deze brief opgenomen aanbevelingen aangaande het afpakken. In 2016 is er sprake van recordbedrag van 402 miljoen euro aan geplukt crimineel vermogen, maar dit recordbedrag is een druppel op de gloeiende plaat. De opdracht die ik als financieel rechercheur krijg van politiek Den Haag — misdaad mag niet lonen — is steeds vaker niet haalbaar, waardoor misdaad juist loont.

    Met vriendelijke groet,

    Rob van Laar, financieel rechercheur Landelijke Recherche

    Lees verder Inklappen

    Morgen publiceert Follow the Money een achtergrondartikel over de rookgordijnen waarmee boeven hun opbrengsten uit handen weten te houden van Justitie.

    Rob van Laar was niet bereikbaar voor verdere toelichting.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Dennis Mijnheer

    Gevolgd door 711 leden

    Ontspoorde bedrijfskundige die alles wil weten van mannen en vrouwen met witte boorden. Tags: fraude, witwassen, omkoping

    Volg Dennis Mijnheer
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren