Fins eurodebat is symptoom van een verdeeld Europa

    Het Europese project staat onder druk, de onderlinge verdeeldheid is groter dan ooit. Spleet de eurocrisis Noord en Zuid, de migrantencrisis splijt Oost en West. Burgers voelen zich niet gehoord en roepen luidkeels om meer democratie. Een voorbeeld daarvan is het eurodebat binnenkort in het Finse parlement, als gevolg van een petitie van burgers.

    ‘Finland had nooit tot de eurozone moeten toetreden’, zei de Finse minister van Buitenlandse Zaken, Timo Soini, vorig jaar december. Het land kampt met een wegzakkende economie, hoge werkloosheid en heeft last van de Europese sancties jegens Rusland. Maar bovenal kampt het met de gevolgen van een starre munt, waardoor devaluatie van de oude Finse markka niet mogelijk is. De Finse economie is het slechtste jongetje uit de euroklas, zoals blijkt uit onderstaande grafiek.

    Hieruit blijkt dat de Finse economie ruim achterblijft op het eurozonegemiddelde en ook nog lang niet terug is op het pre-crisis niveau. En ook in 2015 ging het niet beter, maar slechter. Bekijk de cijfers van de procentuele verandering van het bbp in het derde kwartaal van 2015:

    Gebrek aan monetaire flexibiliteit

    Het is mede daarom niet verwonderlijk dat Soini’s voorganger op BUZA, Paavo Vayrynen, initiatiefnemer is geweest van een burgerpetitie om een diepgaand debat af te dwingen in het Finse parlement over de euro. Dat debat gaat dit jaar gevoerd worden en zou zomaar kunnen leiden tot een ‘Fixit’, een Fins vertrek uit de eurozone, al verwacht Vayrynen dat het zover niet zal komen.

    De Finse industrie heeft sinds de eurocrisis in 2010 in volle hevigheid losbarstte een vrije val gemaakt. Electronicaconcern Nokia was één van de slachtoffers door de opkomst van de smartphones van Apple en Android, maar ook de Finse papierindustrie bleek onvoldoende concurrerend. Bovendien daalde de handel met buurland Rusland aanzienlijk door de door Brussel ingestelde sancties. De Finnen, kortom, staan niet te juichen over de euro en over Brussel.

    Zonder de mogelijkheid van een monetaire devaluatie van de eigen munt is het enige alternatief een sterke loondaling

    Zonder de mogelijkheid van een monetaire devaluatie van de eigen munt is het enige alternatief een sterke loondaling. De arbeidskosten liggen in Finland 15 tot 20 procent te hoog, vergeleken met haar belangrijkste overgebleven handelspartners Zweden en Duitsland. De Finse premier Juha Sipila kondigde vorige zomer aan dat het land zijn arbeidskosten tegen 2019 met 5 procent zou moeten verminderd hebben. Dat zijn geen uitspraken waar je je als politicus populair mee maakt. Het alternatief is echter een verder stijgende werkloosheid onder de beroepsbevolking.

    Voeg daarbij dat de overheid van het land één van de grootste ‘big spenders’ is en een kind begrijpt dat dit zo niet eindeloos door kan gaan. Zeker niet nu er sprake is van een grote toestroom van asielzoekers, waarvan Soini zich openlijk afvraagt of die wel aan de eisen van de Finse arbeidsmarkt zouden kunnen voldoen. Het betekent een verdere druk op de riante Finse verzorgingsstaat.

    Geen louter Fins probleem

    De Finse problematiek staat niet op zichzelf, in heel de Europese Unie (EU) treden disrupties op. Al zes jaar worden landen als Griekenland, Spanje en Portugal geteisterd door pijnlijke processen van interne devaluatie (prijs- en loondalingen) van hun economieën. De eurozone werd tegen alle oorspronkelijke afspraken in 'gered' door vele bail outs van de zuidelijke landen, met als dieptepunt die van Griekenland. Voeg daarbij de onwil van de grote niet-concurrerende eurolanden Frankrijk en Italië hun economieën te hervormen, hun prijs- en loonniveau omlaag te brengen en om te voldoen aan het Stabiliteits- en Groei Pact en het is duidelijk waarom er sprake is van grote interne spanningen. Landen houden zich niet aan in Europees verband gemaakte afspraken en gaan hun eigen weg.

    De euro houdt de landen in een monetaire en daardoor in een economische en financiële gevangenis

    De voormalige gouverneur van de Bank of England, Mervyn King, waarschuwde zelfs dat de eurozone gedoemd is als zij voortgaat op de ingeslagen weg. ‘Germany and the rest of the eurozone must “face up” to the fact that uncompetitive countries in the south can only prosper again if the bloc is broken up’, aldus de gewezen centrale bankier van het Verenigd Koninkrijk. De euro houdt de landen in een monetaire en daardoor in een economische en financiële gevangenis.

    Dergelijke waarschuwende geluiden komen niet alleen uit Engeland, maar ook uit Duitsland zelf. De Economische Raad, een adviesraad van wijze mannen van de Duitse regering, waarschuwde in een rapport dat de euro weleens opgeblazen zou kunnen worden. ‘If I were a politician in Italy, I’d want my own currency as fast as possible: that is the only way to avoid going bankrupt’, aldus het Duitse comité.

    Sociale onrust

    De sociale onrust die gepaard gaat met het verlies van werk, inkomen en perspectief over de hele euro-linie leidt tot gevoelens van onbehagen bij de burgers van de lidstaten. Dit wordt aanzienlijk versterkt door de migrantenstromen, die vanaf vorig jaar enorm zijn toegenomen. Vormt de euro-problematiek voor de meeste burgers een tamelijk abstract fenomeen, de concrete aantallen binnenstromende mensen uit andere culturen is dat niet.

    De politieke gevolgen zijn overal zichtbaar: in Zweden, Nederland, Frankrijk, Zuid-Europa, Oost-Europa en zelfs in Merkels Duitsland, waar de jonge partij Alternative für Deutschland een klinkende overwinning behaalde tijdens de afgelopen deelstaat verkiezingen. ‘Merkels politieke positie wankelt, populisten breken door’, schreven de media daarover. En de Duitse kritiek richt zich niet alleen op het omstreden ‘Wir schaffen das’-asielbeleid van Merkel. Ook het Europese financieel-economische beleid moet het ontgelden. Haar partijgenoot Klaus Peter Willsch haalde fel uit naar ECB-president Mario Draghi, die hij opriep te vertrekken. Het gist en borrelt in Duitsland.

    Overal in Europa zijn centrifugale krachten aan het werk die de eenheid van de EU ondermijnen

    Niet alleen in het eurozonegebied van de EU rommelt het. Ook in niet-euroland Groot-Brittannië heerst een sterk anti-EU gevoel. Het land overweegt zelfs een volledig vertrek uit de EU. Als de Britten in juni inderdaad ‘ja’ zeggen tegen zo’n vertrek, zal dat, vrezen veel commentatoren, een domino-effect hebben: meer landen zullen hetzelfde willen doen als de Britten.

    Kortom, overal in Europa zijn centrifugale krachten aan het werk die de eenheid van de EU ondermijnen. De roep om referenda in de verschillende landen illustreert het democratisch tekort van de huidige EU. Dat geldt ook voor het Nederlandse referendum dat op 6 april gehouden wordt over het Associatieverdrag met Oekraïne. RTL columnist Roland Koopman schreef dat het referendum wel degelijk ook over ‘Europa’ gaat. ‘Beste mensen, het gaat niet om het verdrag. Het gaat om Europa. Het Europa dat u wilt’, zo schreef hij.

    Democratisch tekort

    Men zou zich – zeker in Brussel – moeten afvragen waarom de Britten, de Finnen, de Hongaren eruit willen en waarom al die anderen zoveel kritiek hebben op het functioneren van deze EU. Klaarblijkelijk werkt de EU niet naar behoren, maar dat wil Brussel helemaal niet horen. Daar kiest men voor een versnelde vlucht naar voren, getuige ook het Plan der Vijf Presidenten, van wie onze minister Dijsselbloem er één is. Huidige en gewezen politici als Juncker, Van Rompuy en Barroso waarschuwen in alle toonaarden voor de gevolgen als de bevolkingen van de diverse lidstaten niet doen wat Brussel wil. Of het nu een vertrek van Groot-Brittannië uit de EU betreft, een versnelde toetreding van Turkije tot de EU of een Nederlands ‘nee’ tegen het Associatieverdrag met Oekraïne, het licht gaat uit in Europa als we niet doen wat de opperheren in Brussel willen wat we doen.

    Het democratisch tekort van dit Europa kan niet beter geïllustreerd worden. En hetzelfde kan gezegd worden over de onmacht van de Europese instituten. Wellicht dat Brussel er verstandig aan doet om de groeiende weerstand tegen haar beleid serieus te nemen, niet meer krampachtig vast te houden aan ondeugdelijk gebleken keuzes en het over een andere boeg te gooien. In het belang van de EU en haar bevolkingen zelf.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Jean Wanningen

    Gevolgd door 230 leden

    Jean Wanningen (Weert, 1957) is een veelkleurige persoonlijkheid. Ging na ‘verkeerde’ studies bij een gerenommeerde investmen...

    Volg Jean Wanningen
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren