Hulpmiddelenmaker, verdacht van omkoping, heeft nauwe banden met medisch-academische wereld

    Vorige week viel de fiscale opsporingsdienst FIOD binnen bij een medische-hulpmiddelenproducent ‘in het midden van het land’ omdat het bedrijf artsen zou hebben omgekocht. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat het om OrbusNeich gaat. OrbusNeich produceert en verkoopt cardiologische hulpmiddelen, en oefent als financier van wetenschappelijke onderzoeken invloed uit op de Nederlandse ziekenhuizen.

    Dinsdagochtend 6 november. Het Europe, Middle East and Africa (EMEA)-hoofdkantoor van OrbusNeich, gelegen op een bedrijventerrein aan de rand van Hoevelaken, lijkt gesloten. Alle ramen zijn geblindeerd met lamellen en rolgordijnen.

    In het fietsenhok aan de zijkant van het gebouw staat een vrouw te roken. Weet ze iets van de FIOD-inval die hier vorige week plaatsvond? ‘Geen commentaar.’ Uit een zijdeur komt een man naar buiten. Weet hij iets van de inval? ‘Geen commentaar’, zegt ook hij. ‘Ik ben van de logistiek.’ Voor commentaar verwijst hij naar de receptie, een portiek verderop.

    Maar de deur van de receptie blijkt op slot te zitten. Door de lamellen is te zien dat aan een kapstok zeven jassen hangen; na herhaald drukken op de knop van de intercom volgt uiteindelijk een reactie. Een vrouwenstem zegt dat ze iemand naar beneden zal sturen.

    Na het zoveelste ‘geen commentaar’ blijkt dat verder praten geen zin heeft

    De deur gaat open, er stappen twee mannen en een vrouw naar buiten. Ze willen in het Engels worden aangesproken. Een van de mannen fungeert als aanspreekpunt; hij stelt zich voor als Dennis. Ook hij antwoordt op vrijwel alle vragen met ‘geen commentaar’. 

    Weet hij misschien iets van de inval van de FIOD vorige week? ‘Ik was toen niet in Nederland, maar heb erover gelezen in de kranten.’ De inval heeft inderdaad in alle kranten gestaan, maar de naam van OrbusNeich is tot dusverre nergens genoemd. Na het zoveelste ‘geen commentaar’ blijkt dat verder praten geen zin heeft. De drie mensen van OrbusNeich stappen naar binnen en sluiten de deur.

    Op 1 november maakte de FIOD bekend dat de dienst daags ervoor een bedrijfspand in het midden van Nederland had doorzocht en daarbij documenten en digitale bestanden in beslag had genomen. De inval vond plaats in het kader van een strafrechtelijk onderzoek naar corruptie: de fiscus vermoedt dat OrbusNeich artsen heeft omgekocht. In ruil voor steekpenningen kon het bedrijf hulpmiddelen leveren aan de ziekenhuizen waaraan de artsen verbonden zijn. Meerdere bronnen bevestigen dat het in deze zaak draait om de Nederlandse vestiging van OrbusNeich.

    Een woordvoerder van het Functioneel Parket van het Openbaar Ministerie, het onderdeel dat fraude en corruptie bestrijdt, laat weten dat het onderzoek zich niet alleen op het bedrijf richt, maar ook op artsen die door OrbusNeich zouden zijn omgekocht; ‘dat kunnen ook artsen in het buitenland zijn.’ Het jaarverslag 2017 van OrbusNeich meldt dat het bedrijf in 2017 bezig was met het uitrollen van een ‘Corporate Ethics and Anti-Corruption Compliance Program’, een onderdeel dat volgens datzelfde jaarverslag verplicht is.

    Over OrbusNeich

    OrbusNeich houdt zich bezig met de handel, verkoop en productie van cardiologische hulpmiddelen als stents en katheters.

    De EMEA-vestiging zit sinds 1999 aan de Drs. W. van Royenstraat in Hoevelaken. Op het adres staan verschillende bedrijven ingeschreven, die allemaal tot OrbusNeich blijken te behoren. Bij elkaar hadden deze bedrijven in 2017 een omzet van ruim 68 miljoen euro.

    Uit diverse jaarstukken valt op te maken dat het hoofdkantoor zich in Hong Kong bevindt. Het financiële hoofdkantoor – dat wil zeggen: het kantoor waar de winsten naartoe stromen – staat echter op de Britse Maagdeneilanden. Volgens de database van de Offshore Leaks heeft deze vestiging in totaal 141 aandeelhouders, voornamelijk inwoners van Hong Kong.

    David Chien (Hong Kong, 1965) is een van de bestuurders van OrbusNeich wereldwijd. Ook bij alle in Nederland gevestigde bedrijven staat hij volgens de Kamer van Koophandel als bestuurder ingeschreven.

    Lees verder Inklappen

    OrbusNeich blijkt al jaren een belangrijke financier van wetenschappelijk onderzoek te zijn. Vooral bij cardiologische onderzoeken aan universitaire medische centra is de naam regelmatig terug te vinden. Bij deze onderzoeken werd vaak samengewerkt met buitenlandse academische centra en cardiologen. Zo financierde OrbusNeich een studie uit 2017 onder duizend patiënten met een zogenoemde COMBO Stent, een eigen product. Ook sponsorde OrbusNeich verschillende onderzoeken naar de effectiviteit en veiligheid van de zogenoemde Genous-stent. Ook betaalt OrbusNeich de drukkosten van proefschriften.

    Regelgeving 

    Sinds 2012 kennen we de Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH), die door de leveranciers van medische hulpmiddelen zelf in het leven is geroepen. Het doel is om oneigenlijke beïnvloeding en omkoping te voorkomen. In januari dit jaar is de nieuwe Wet op de Medische Hulpmiddelen van kracht. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft nu de bevoegdheid om bestuurlijke boetes op te leggen wanneer er sprake is van gunstbetoon – een ander woord voor oneigenlijke beïnvloeding. Alleen is deze wet minder uitgebreid dan de huidige GMH, die leidend is.

    In totaal hebben ruim 260 bedrijven zich aan deze code gecommitteerd, blijkt uit een register van de Stichting GMH. OrbusNeich is in dat register niet terug te vinden. Dit tot grote opluchting van Hans Simons, de voormalige staatssecretaris van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur die voorzitter is van de GMH: ‘Laten we hopen dat het hier gaat om een rotte appel. Politici zijn snel geneigd om in gevallen als deze te roepen dat de wet en regels moeten worden aangescherpt, maar dat is symboolpolitiek.’ Simons noemt de verdenking van omkoping ‘een serieuze zaak’, maar wijst erop dat het verdachte bedrijf de code niet heeft ondertekend. ‘Tot nu toe hebben veel bedrijven dat wel gedaan. Dat stemt me optimistisch. Ik ga ervan uit dat als bedrijven de code ondertekenen ze zich er ook aan zullen houden.’

    Sinds de oprichting in 2012 heeft de Stichting GMH slechts één klacht behandeld.

    Edith Meijwaard, communicatieadviseur van de Nederlandse Federatie van Universitaire Medische Centra (NFU) zegt: ‘We vinden het terecht dat er onderzoek wordt gedaan naar mogelijke omkoping van artsen. De NFU is verbonden aan de Gedragscode Medische Hulpmiddelen zodat er een nadere invulling gegeven kan worden aan een zorgvuldige, transparante en verantwoorde omgang tussen artsen en leveranciers van medische hulpmiddelen. Als de gedragsregels geschonden worden, kan er bij de stichting GMH een klacht ingediend worden.’ Sinds de oprichting in 2012 heeft de Stichting GMH slechts één klacht behandeld.

    Wia Timmerman, directeur van de Nederlandse Vereniging voor Cardiologie, zegt dat ze OrbusNeich niet kent. Zij wil voordat ze een reactie geeft eerst het onderzoek van de FIOD afwachten. ‘Als de resultaten bekend zijn, zullen we bekijken of het passend is om als vereniging te reageren.’ 

    Hoewel OrbusNeich niet gebonden is aan de GMH, was het bedrijf in het voorjaar van 2017 wel aanwezig tijdens een training georganiseerd door de stichting GMH. Het doel van deze bijeenkomst was om praktijkproblemen te bespreken en uitleg te geven over de gedragsregels die gelden voor bedrijven, artsen en ziekenhuizen die zich aan de code hebben gecommitteerd. Opvallend was dat alleen de industrie aanwezig was; andere beroepsgroepen kwamen niet opdagen. OrbusNeich gaf daar te kennen moeite te hebben met de naleving van allerlei regelgeving. Immers, zo lichtte de firma toe, OrbusNeich is een groot internationaal bedrijf met vestigingen in diverse landen met elk hun eigen regels. ‘Het moederbedrijf hanteert andere wetten dan ons bedrijf in Hoevelaken. Welke regels moeten wij nu volgen?’ vroegg een afgevaardigde van OrbusNeich zich hardop af. ‘Als het om Nederlandse artsen gaat, gelden de Nederlandse regels’, antwoordden andere aanwezigen eensgezind.

    Follow the Money heeft de medewerker in kwestie gebeld voor een reactie, maar die is onbereikbaar voor commentaar. 

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Ilona Dahl

    Gevolgd door 158 leden

    Onderzoeksjournalist, in het verleden voor o.a. nrc.next en De Correspondent. Schrijft voor FTM over de Nederlandse zorg.

    Volg Ilona Dahl
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Siem Eikelenboom

    Gevolgd door 226 leden

    Siem Eikelenboom werkte eerder als onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en het Financieele Dagblad.

    Volg Siem Eikelenboom
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren