Beeld door XF&M.

Een 19-jarige personal trainer start in 2016 zorgonderneming Flexzorg. De gemeente Apeldoorn sluit een contract af voor ambulante begeleiding en dagbesteding. Al na enkele maanden bespreekt Apeldoorn ‘verbeterpunten’ met Flexzorg. Verbeterpunten worden fraudesignalen, fraudesignalen veranderen in een aangifte. Maar liefst drie keer treffen de gemeente Apeldoorn en Flexzorg elkaar voor de rechter. Intussen levert Flexzorg in andere gemeenten gewoon zorg. Hoe kan dat?

Dit stuk in 1 minuut
  • Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat geen enkele instantie een overzicht heeft waar welke zorgaanbieder actief is. 

  • Door het versnipperde toezicht op de zorg kan de ene gemeente een zorgbedrijf aanpakken wegens fraude, terwijl het bedrijf in een andere gemeente gewoon zorg kan blijven leveren. 

  • Er zijn wel afspraken en draaiboeken over gedeeld toezicht door gemeenten en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd, maar de praktijk is weerbarstiger.

  • Flexzorg is daarvan een goed voorbeeld. Dit commerciële zorgbedrijf declareerde in nog geen drie jaar tijd in de regio Apeldoorn 1,2 miljoen euro, voor onder andere begeleiding van jongeren.

  • Al na amper een jaar wil Apeldoorn van Flexzorg af, maar dat blijkt nog niet zo makkelijk. Als de rechter de ontbinding van het contract uiteindelijk goedkeurt, kan Flexzorg daarna nog bijna twee jaar zorg blijven leveren in de regio Arnhem. 

  • De gemeente Apeldoorn waarschuwde Arnhem begin 2018. Jeugdbescherming Gelderland en Reclassering Nederland worden niet door Arnhem geïnformeerd. De reclassering die cliënten in Arnhem heeft ondergebracht bij Flexzorg hoort een jaar later via een cliënt voor het eerst dat er problemen zijn bij Flexzorg, door klachten over de zorg. 

  • De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) grijpt niet in. Niet nadat Apeldoorn een melding doet, ook niet na een melding van Reclassering Nederland. 

  • Deze reconstructie is geschreven na maandenlange mailwisselingen en telefoongesprekken met 28 instanties, die op één of andere manier met Flexzorg te maken hebben.

Lees verder

7 november 2019. In de hal van de rechtbank in Zutphen verzamelt een delegatie van de gemeente Apeldoorn zich met hun advocaat bij de koffieautomaat. Ze vertegenwoordigen de tien gemeenten in de regio die van 2016 tot begin 2018 een contract hadden met Flexzorg. Al voor de derde keer staan beide partijen tegenover elkaar bij de rechter. De vorige zaken gingen over het ontbinden van het contract. De eerste keer won Flexzorg. De tweede keer de gemeenten. Vandaag gaat het om geld. Flexzorg wil dat de gemeenten een openstaand bedrag van 400.000 euro betalen. In totaal declareerde Flexzorg 1,2 miljoen euro in de regio Apeldoorn.  

Die 1,2 miljoen euro declareerde dit commerciële zorgbedrijf voor huishoudelijke hulp, dagbesteding en begeleiding aan jongeren, volwassenen, ouderen en gezinnen, thuis of in een woning van Flexzorg. Een aantal cliënten huurden hun woning via het zorgbedrijf. Het gaat om veelal complexe cliënten met onder andere psychiatrische problemen en verslavingen. 

Het bedrijf houdt er een brede taakopvatting op na, blijkt uit de tekst die Flexzorg online zette: ‘(...) Praktische ondersteuning, leren omgaan met beperkingen of psychiatrische problematiek, vergroten zelfstandigheid, vergroten zelfredzaamheid, vergroten/verbeteren sociaal netwerk, begeleiding gericht op uw financiële kwesties, leren omgaan met financiën, leren omgaan met een overzichtelijk administratie, verslaving onder controle houden, verminderen en/of stoppen, dagactiviteiten en dagbesteding opstarten, (dag)structuur aanbrengen, begeleiding bij afspraken met instanties en begeleiding naar (betaald) werk.’ In totaal bediende Flexzorg zo’n honderd cliënten in de regio Apeldoorn.

Al een paar maanden na de oprichting van het bedrijf in 2016 hebben de gemeenten een gesprek over verbeterpunten, naar aanleiding van klachten van cliënten en sociale wijkteams. Helpen doet het niet, want in mei 2017 ontbinden de gemeenten het contract. Tegen die beslissing spant Flexzorg een eerste kort geding aan en wint. Apeldoorn blijft ontevreden en huurt RMAA Expertise in. Dit externe bureau stelt na onderzoek vast dat de kwaliteit van de hulpverleningsplannen niet voldoet, dat het personeel onvoldoende gekwalificeerd is en niet beschikt over een Verklaring omtrent gedrag (VOG). Daarnaast menen de gemeenten dat Flexzorg zorg heeft gedeclareerd zonder die te leveren en dat het cliënten instrueerde zich anders voor te doen om zo een hogere indicatie te krijgen. 

Bierflessen in de huiskamer

Zo vertelde een cliënt tegen de gemeente dat ze zich bij een bezoek van het wijkteam slechter voor moest doen dan dat ze in werkelijkheid was. ‘Ze kreeg het verzoek van Flexzorg om bierflessen in de huiskamer neer te zetten en om de gordijnen dicht te doen. Doel daarvan was een hogere indicatie te krijgen, voor meer uren, dan de situatie eigenlijk rechtvaardigde.’ Op 22 januari 2018 informeren de gemeenten de cliënten dat het contract met Flexzorg stopt.  

Flexzorg is het daar niet mee eens en spant opnieuw een kort geding aan. Directeur Mikail Ünal bestrijdt dat het bedrijf verplichtingen niet is nagekomen. Volgens Flexzorg berust het onderzoeksrapport van RMAA Expertise op foute, onvolledige en onjuiste gegevens en aannames. De rechter stelt de gemeenten op 9 maart in het gelijk. Toch verplichten de gemeenten Flexzorg tot september 2018 zorg te leveren, om zo cliënten bij een andere zorgaanbieder onder te kunnen brengen. Flexzorg dient voor die maanden een rekening van 400.000 euro in. De gemeenten weigeren dat bedrag te betalen: sterker nog, zij vorderen reeds betaald geld zelfs terug. Van de gedeclareerde 1,2 miljoen euro is voor niet meer dan 500.000 euro aan zorg geleverd, stellen de gemeenten. Flexzorg laat het er niet bij zitten en spant opnieuw een rechtszaak aan. 

‘Flexzorg goochelt met cijfers. Wat is waar?’

Meer dan een jaar nadat de laatste cliënt in de regio Apeldoorn bij Flexzorg is vertrokken, zien beide partijen elkaar op deze 7 november weer voor het eerst bij de rechtbank. Als de bode de partijen oproept de rechtszaal te betreden, blijkt dat niet alleen Apeldoorn met een delegatie is gekomen. Ook eigenaar en directeur van Flexzorg, Mikail Ünal, laat zich vergezellen door zijn achterban, die rotsvast in hem gelooft. ‘Hij heeft echt niets verkeerd gedaan.’

De 23-jarige Ünal, strak gekapt en gekleed in een nauwsluitend jasje, ziet er zelfverzekerd uit. Ingeklemd tussen zijn twee advocaten hoort hij de aantijgingen van de gemeente Apeldoorn aan. ‘Flexzorg goochelt met cijfers. Er zijn inmiddels drie verschillende versies van jaarrekeningen van 2017 in omloop, allemaal met dezelfde dagtekening. Wat is waar?,’ vraagt de advocaat van de gemeente zich af.  

Terwijl Apeldoorn begin 2018 al bijna een jaar bezig is om van Flexzorg af te komen, besluit Jeugdbescherming Gelderland twee jonge cliënten, die in reclassering zitten, te plaatsen via de gemeente Montferland en de gemeente Arnhem. Deze instanties weten dan niets van wat zich in Apeldoorn afspeelt. Arnhem krijgt niet veel later een melding van Apeldoorn. Toch grijpt Arnhem niet in.  Arnhem stelt Reclassering Nederland niet op de hoogte van de melding van Apeldoorn. De reclassering hoort hier pas een jaar later van als een cliënt klaagt over de kwaliteit van zorg. Uiteindelijk kan Flexzorg tot eind 2019 zorg blijven leveren in de regio Arnhem. Hoe kon dit gebeuren?

Zorgcowboys

Er zijn veel manieren om meer geld te verdienen in de zorg dan gerechtvaardigd is. In dit dossier gaan we op jacht naar zogenoemde zorgcowboys: gehaaide ondernemers, listige consultants en graaiende managers die zichzelf verrijken door misbruik van de wet- en regelgeving. Ze maken onze zorg veel duurder dan nodig is.

Lees verder Inklappen
VOLG DIT DOSSIER

Jaarrekeningen vol vragen

Als 18-jarige start Mikail Ünal in 2015 zijn eerste bedrijf in Apeldoorn. Hij schrijft zich bij de Kamer van Koophandel in als personal trainer en instructeur zelfverdediging. Bijna anderhalf jaar later verandert hij de naam van zijn bedrijf in Flexzorg Zorg & Hulpverlening. Op 7 april 2016 wordt de eenmanszaak officieel toegelaten als zorginstelling via de Wet toelating zorginstellingen (Wtzi). Een paar maanden later verandert de rechtsvorm in een vennootschap onder firma (vof). Samen met twee anderen wordt hij vennoot van Flexzorg. Eén van hen is zijn 21-jarige vriendin met wie hij een maand later trouwt.  

In september 2017 trekken de twee vennoten zich terug uit Flexzorg. Vanaf dat moment wordt het bedrijf een bv en is Mikail Ünal de enige eigenaar en aandeelhouder. Een toegelaten zorginstelling is verplicht haar jaarrekeningen openbaar te maken. Dat doet Flexzorg via jaarverantwoordingzorg.nl.

Deze jaarrekeningen roepen al snel veel vragen op. Flexzorg was iets meer dan een jaar een vof. In 2016 vult Flexzorg in de jaarverantwoording in dat het bedrijf als jeugdhulpaanbieder is aangesloten bij de branchevereniging Jeugdzorg Nederland. Jeugdzorg Nederland ontkent bij navraag dat Flexzorg ooit lid is geweest. In 2016 besteedt het bedrijf van de ruim 160.000 euro omzet 10.600 euro aan personeelskosten.

In september 2017 verandert het bedrijf in een bv. In dat jaar explodeert de omzet naar bijna 950.000 euro. Flexzorg bood voor dat bedrag, zo stelt het in zijn verantwoording, dat jaar onder andere Wmo-zorg en gesloten jeugdhulp. Van die omzet blijft een bruto resultaat over van maar liefst 707 duizend euro, ofwel een winstmarge van bijna 75 procent. De personeelskosten zijn nog steeds zeer laag: 108.052 euro. Dat is opmerkelijk, want de omzet wordt behaald met dienstverlening: met arbeid dus van de begeleiders. Bestuurder Ünal leent meteen ruim 340.000 euro uit aan zijn holding Ünal Beheer bv. 540.000 euro wordt toegevoegd aan de winstreserve. 

gemeente Apeldoorn

"We hebben eind 2017 om personeelsbestanden gevraagd. We kregen een paar diploma’s"

Mikail Ünal heeft een diploma sociaal maatschappelijke dienstverlening en mag op basis daarvan begeleiding bieden aan de cliënten van Flexzorg. De gemeente Apeldoorn stelt tijdens de rechtszaak dat de vrouw van Ünal, die ook vennoot was, in ieder geval geen zorgdiploma had. ‘Zij was juridisch medewerker.’ De gemeente Apeldoorn geeft toe dat er in de tijd dat Flexzorg een contract kreeg aan de voorkant nog niet kritisch naar de kwaliteit van de zorg werd gekeken. ‘Die toets werd veelal achteraf uitgevoerd. We hebben eind 2017 om personeelsbestanden gevraagd. We kregen een paar diploma’s. We hebben niet vast kunnen stellen dat de gediplomeerden medewerkers van Flexzorg waren,’ aldus de woordvoerder van de gemeente.  

Vanaf februari 2018 staat eigenaar Mikail Ünal bij het Stichting Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ) geregistreerd. Dat hele jaar is Flexzorg een bv, met Ünal als enige eigenaar. Vanaf begin 2018 levert Flexzorg ook specialistische jeugdzorg voor justitiële en reclasseringscliënten.

Jeugdreclassering

Jongeren tussen 12 en 18 jaar die met de politie in aanraking zijn gekomen en een proces-verbaal hebben, komen in de jeugdreclassering terecht: een vorm van jeugdzorg die crimineel gedrag bij jongeren moet voorkomen. Ook tussen de 18 en 23 jaar kan het jeugdstrafrecht toegepast worden. Een rechter kan een strafmaatregel opleggen die bepaalt dat een jongere begeleiding krijgt via de jeugdreclassering. De Raad voor de Kinderbescherming adviseert de rechter in bijna alle gevallen over de doelen waaraan de jongere moet werken en welke hulp daarvoor ingezet moet worden. Welke aanbieder die hulp biedt, bepaalt de gecertificeerde instelling. De gecertificeerde instelling kan alleen aanbieders inschakelen waarmee de gemeente een contract heeft gesloten. 

In 2014 telde Nederland nog 120 jeugdhulpaanbieders, inmiddels zijn het er minstens 6000. Eerder toonde Follow the Money aan hoe  gebrekkig het gemeentelijke toezicht op de zorg is. De gemeenten en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd controleren maar een fractie van deze bedrijven.

Lees verder Inklappen

Flexzorg draait in 2018 een omzet van 580.000 euro en maakt bijna 220.000 euro winst, vóór belasting. Dat is een winstpercentage van 38 procent, terwijl een winstpercentage van rond de 3 procent in de zorg gebruikelijk is. Ook de lage personeelskosten springen in het oog: nog geen 30 procent van de omzet gaat naar personeel, terwijl (individuele) begeleiding een arbeidsintensieve zorgvorm is. Een kwart van de personeelskosten gaat naar bestuurder Ünal. 

In totaal is volgens de jaarrekeningen in drie jaar tijd aan Ünal 138.000 euro uitgekeerd. Een controleverklaring voor de verantwoording voor de Wet Normering Topinkomens is niet te vinden. De winst van Flexzorg wordt niet uitgekeerd. Wel leent de directeur en eigenaar in 2018 in totaal 590.111 euro, privé en voor zijn holding. Lenen in plaats van winst uitkeren, dat gebeurt vaker, zegt hoogleraar financial accountancy Jeroen Suijs: ‘Zo hoeven zij geen dividendbelasting te betalen.’ 

Flexzorg-familie 

Uit gegevens in het kadaster blijkt dat Ünal in ieder geval heeft geïnvesteerd in vastgoed. Van 2017 tot en met 2019 koopt Ünal voor 1,2 miljoen euro vier panden, onder andere bestemd voor kamerverhuur. Samen met zijn vrouw, op dat moment het enige lid van de  Raad van Toezicht van Flexzorg, koopt hij in 2018 een huis. 

De vrouw van Mikail Ünal heeft ook een zorgbedrijf, XLZorg. Volgens de gemeente Apeldoorn blijkt uit nagestuurde facturen dat dit bedrijf door Flexzorg is ingehuurd. ‘Flexzorg heeft nooit toestemming gevraagd om onderaannemers in te schakelen. Dat is op grond van het contract wel een vereiste’, stelt de gemeente. In de officiële jaarverantwoording die Flexzorg zelf bij het ministerie heeft ingediend leest Follow the Money dat het bedrijf zelf heeft verklaard dat er in 2017 en 2018 niet met onderaannemers is gewerkt. 

De gemeente vertelt tijdens de rechtszaak dat een oud-medewerker heeft verklaard dat XLZorg is opgericht om met Flexzorg een doorstart te maken. ‘Als Flexzorg moest stoppen, zou het bedrijf onder XLZorg verder kunnen gaan,’ zegt de advocaat.

De gemeente Montferland vertelde aan Follow the Money een soortgelijk verhaal. In juni 2018 krijgt de gemeente een verzoek van Jeugdbescherming Gelderland om het contract voor Flexzorg om te zetten naar het bedrijf Zorghalte. Daar is de gemeente niet op ingegaan. De eigenaar van Zorghalte komt ook in de rechtszaak van Apeldoorn terug: hij stelde als boekhouder alle jaarrekeningen op voor Flexzorg. Zorghalte staat bij de Kamer van Koophandel ook vernoemd onder de naam Ons Huis.

Advocaat gemeente Apeldoorn

"De boekhouder van Flexzorg is blijkbaar ook zorgverlener. Het is onduidelijk en schimmig"

En Ons Huis werd weer ingehuurd door Flexzorg. ‘Dit is niet geloofwaardig,’ concludeert de advocaat tijdens de rechtszitting. ‘De boekhouder van Flexzorg is blijkbaar ook zorgverlener. Hij heeft het zorgbedrijf Ons Huis. Daar is hij enig bestuurder en aandeelhouder van. Hij zou voor 50.000 euro zorg hebben geleverd aan Flexzorg en ook als algemeen begeleider van Flexzorg in dienst zijn. Het is onduidelijk en schimmig.’

Geen uitleg over de cijfers

In de jaarstukken van 2018 staat de handtekening van accountant Erik Bardelmeijer uit Zutphen. Hij geeft een controleverklaring af voor de productieverantwoording van de zorg die Flexzorg aan gemeenten heeft geleverd. Het gaat hierbij om een bedrag van in totaal 471.874 euro. Bardelmeijer wil niet uitleggen hoe hij tot zijn verantwoording bij Flexzorg is gekomen. Na overleg met Flexzorg heeft hij besloten geen uitleg te geven over de cijfers. Wel wil hij, als het niet te veel tijd kost, een toelichting geven op hoe hij in het algemeen tot een verantwoording komt.

'Als ik de productieverantwoording controleer, kijk ik of de geproduceerde uren ook zijn gemaakt. Dan kijk je: hoe komen ze aan de uren? Ik baseer mijn conclusie op de werkroosters. Als in de werkroosters staat dat die uren zijn gemaakt, moet ik ervan uitgaan dat die uren gemaakt zijn,’ licht Bardelmeijer toe. ‘Ik kan niet controleren of de uren ook gemaakt zijn en ik kijk ook niet of de uren allemaal uitbetaald zijn. Als de uren niet geleverd zouden zijn, dan zit er fraude in. Dan zou ik lijsten hebben gekregen van uren die niet gemaakt zijn.’  Hij benadrukt dat hij geen verklaring heeft afgegeven voor de jaarrekeningen van Flexzorg, omdat hij nooit opdracht kreeg om die te controleren. De productieverantwoording moet volgens hem twee maanden eerder ingeleverd worden dan de jaarrekening.

‘Volgens de voorschriften hoeven wij geen urenverantwoording in te leveren’

Tijdens rechtszitting nummer drie in november zijn juist de gewerkte uren voer voor discussie. De rechter stelt vast dat in de grote stapel dossiers geen werkroosters te vinden zijn en dat er alleen kruisjes zijn gezet als er iemand aanwezig was. ‘Ik kan niet afleiden hoeveel uren de werknemers hebben gewerkt,’ zegt de rechter.

Volgens Flexzorg moet in de dossiers op de minuut te zien zijn hoeveel zorg cliënten hebben ontvangen. ‘Wij hebben de indicaties van de zorg niet overschreden. De declaraties voldoen aan de indicaties. Volgens de voorschriften hoeven wij geen urenverantwoording in te leveren. Wij hebben volgens de voorschriften gehandeld. De accountantsverklaring onderschrijft dit,’ reageert de advocaat van Flexzorg. Mikail Ünal knikt bevestigend.

Geen controle door de inspectie

Bij de jaarrekeningen van Flexzorg zijn geen accountantsverklaringen te vinden. Ook de inspectie heeft ze niet gecontroleerd, zelfs niet nadat Apeldoorn liet weten dat Flexzorg daar onder een vergrootglas lag. ‘De gemeente Apeldoorn meldde dat deze zorgaanbieder gestopt was met het aanbieden van zorg, Flexzorg bv stond in ons systeem, maar Flexzorg vof. niet,’ zegt de inspectie-woordvoerder. ‘Daarnaast heeft de IGJ geen meldingen ontvangen over de kwaliteit van zorg. Er was daarom geen aanleiding voor de IGJ om op toezichtbezoek te gaan.’

Dat de inspectie dacht dat Flexzorg gestopt was met zorg leveren, is opmerkelijk. Uit onderzoek van Follow the Money blijkt dat Flexzorg in nog vier andere gemeenten actief was. Daarnaast kregen ook cliënten van Menzis via een persoonsgebonden budget zorg van het bedrijf. 

Apeldoorn deed op 11 december 2017 ook een melding bij het RIEC Oost-Nederland, het Regionale Informatie- en Expertise Centrum dat zich richt op het bestrijden van ondermijnende criminaliteit. Om de situatie helder te krijgen, bespreken de gemeente, politie, OM, Belastingdienst en RIEC deze melding samen. ‘Dat bevestigde vermoedens van de gemeente over het onrechtmatig handelen van de zorgaanbieder,’ zegt de woordvoerder van RIEC Oost-Nederland. De gemeente doet aangifte, en daarnaast worden civiele en strafrechtelijke procedures gestart.

De enige geschikte instantie

Ondanks dit alles krijgt Flexzorg een paar weken na de melding aan het RIEC, op 1 januari 2018, een contract met de gemeente Arnhem. In de maanden na deze melding plaatst Jeugdbescherming Gelderland twee jeugdreclasseringscliënten bij Flexzorg in Arnhem, onder wie een cliënt uit de Achterhoekse gemeente Montferland. Over de Apeldoornse vermoedens van fraude weten zij niets. Arnhem krijgt niet veel later een waarschuwing van Apeldoorn. 

Via Flexzorg huurden de cliënten een woning. Jeugdbescherming Gelderland kende de zorg toe. De gemeenten keurden de zorg goed en betaalden de kosten. Woordvoerder Montferland: ‘Jeugdbescherming Gelderland gaf bij ons aan dat Flexzorg de enige geschikte instantie is die deze zorg kan bieden. Zij vertelden ook al goede ervaringen te hebben met deze partij.’ Volgens Montferland ging het om een jeugdbepaling. ‘Als gemeente waren wij verplicht deze bepaling op te volgen.’ Montferland had nog geen contract met Flexzorg, maar sloot een individueel contract af voor de reclasseringscliënt. 

Een half jaar later, het is dan augustus 2018, hoort Jeugdbescherming Gelderland van de gemeente Montferland dat er signalen zijn van fraude bij Flexzorg. Montferland constateert dat de afgesproken zorg niet wordt geboden, maar wel maximaal wordt gedeclareerd. Er is dan zo’n 44.000 euro gedeclareerd. Jeugdbescherming Gelderland besluit na een gesprek met Flexzorg de zorg te beëindigen. In december 2018 informeert de regionale toezichthouder uiteindelijk alle Achterhoekse gemeenten over de problemen bij Flexzorg.

In Arnhem mogen 274 zorgbedrijven jeugdreclassering bieden

Waarom toetst Reclassering Nederland niet aan de voorkant de kwaliteit van zorgaanbieders? Reclassering Nederland zegt volledig afhankelijk te zijn van de zorgaanbieders die de gemeente contracteert. De gemeente stelt de voorwaarden waaraan een zorgaanbieder moet voldoen. Uit de lijst van gecontracteerde aanbieders kiest de reclassering uiteindelijk een zorgbedrijf dat jeugdreclassering biedt. ‘Het zoeken naar een geschikte plek in een zorginstelling is complex, zeker als het gaat om jongeren met een (complexe) problematiek. We hebben vaak te maken met wachtlijsten en niet iedere zorginstelling wil of kan deze jongeren opvangen. Wij kiezen dus op basis van verschillende factoren en dat kan voor iedere cliënt verschillend zijn,’ zegt een woordvoerder van Reclassering Nederland. 

Volgens de gemeente Arnhem mogen 274 gecontracteerde jeugdhulpaanbieders reclasseringscliënten in zorg nemen. ‘Dit zijn aanbieders die bepaalde jeugdzorg bieden waarvoor de verplichting bestaat om SKJ-geregistreerd te zijn.’ Volgens Arnhem had Flexzorg één medewerker in dienst met een SKJ-registratie. ‘Dat was voldoende voor de omvang van de geleverde zorg.’

Reclassering Nederland zegt niet van alle 274 aanbieders gebruik te kunnen maken. ‘Het grootste deel van deze aanbieders biedt geen 24-uurszorg en is daardoor vaak niet geschikt voor reclasseringscliënten. Wat overblijft aan aanbod is klein. Niet iedere aanbieder heeft de expertise in huis om justitiële cliënten op te vangen,’ zegt de woordvoerder.  

Lees verder Inklappen

Ook Reclassering Nederland weet niets van dit alles. De reclassering brengt cliënten bij Flexzorg in Arnhem onder, waar ze begeleid en beschermd wonen. Pas begin 2019 hoort Reclassering Nederland iets negatiefs over Flexzorg, nadat één van hun cliënten een klacht indient. ‘Eén van onze medewerkers bezocht de locatie in Arnhem en zag daar ondermaatse zorg: slechte hygiëne, nauwelijks toezicht.’

Direct meldt Reclassering Nederland deze bevindingen bij de gemeente Arnhem én bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. In eerste instantie stelt de inspectie tegen Follow the Money dat er na de melding van Apeldoorn geen meldingen meer zijn ontvangen over Flexzorg. Als Follow the Money de melding van de reclassering noemt, blijkt er toch een signaal bekend. Daar is niets mee gedaan, want Reclassering Nederland is helemaal niet bevoegd om een klacht of melding in te dienen, verklaart de inspectie-woordvoerder. ‘Tegen de medewerker van de reclassering is gezegd dat alleen een cliënt of naaste een melding kan doen.’ Later geeft de inspectie aan Follow the Money toe dat zij deze melding wel degelijk had moeten aannemen, en dat Reclassering Nederland vanaf nu ook klachten kan melden.

Na de melding gaan Reclassering Nederland en Arnhem in gesprek met Flexzorg. In april volgt een cliëntenstop en in september 2019 loopt de laatste cliënt in Arnhem de deur uit bij Flexzorg. Arnhem stopt het contract. In totaal had Flexzorg in Arnhem elf cliënten. De regio Arnhem stopt het contract vanaf januari 2020.

Mikail Ünal, eigenaar Flexzorg

"Als iemand ervoor kiest om drugs te gebruiken, is dat zijn keuze. Wij krijgen bepaalde uren voor zorg, meer kunnen wij niet doen"

Voor het JongerenNetwerk is Flexzorg dan al lang een bekende naam. Via dit netwerk van en voor jongeren die met jeugdzorg te maken kregen in de regio Arnhem komen de afgelopen jaren negatieve verhalen over Flexzorg boven water. ‘Sommigen zijn ondergedoken geweest, omdat ze bang zijn. Er liggen aangiftes van cliënten tegen de eigenaar van Flexzorg. Sommige cliënten, die relatief stabiel in zorg kwamen bij Flexzorg, raakten dakloos, verslaafd of belandden zelfs in een psychiatrische kliniek,’ zeggen Sjoerd en Refik, coördinatoren van Het JongerenNetwerk. 

Vooral complexe cliënten

Flexzorg-eigenaar Ünal kijkt daar heel anders tegenaan: ‘Hoezo zou iemand die redelijk stabiel is bij ons in zorg komen? Wij werken vooral met complexe cliënten. Wij begeleiden alleen als zorgaanbieder. Wij zijn geen behandelaren. Als het slecht gaat, zal het niet ineens goed gaan. Wij zijn niet meer dan een brug tussen vraag en aanbod om iemand te verbeteren. Als iemand er ondanks alle preventieve interventies er toch voor kiest om drugs te gebruiken, kunnen wij hem niet dwingen daarmee te stoppen. Wij krijgen bepaalde uren voor zorg, meer kunnen wij niet doen.’ Heel diep wil hij niet op de vragen rond zijn bedrijf ingaan: de rechter doet eind januari uitspraak in de zaak die hij aangespannen heeft om de vier ton. 

Het kan weleens de laatste keer zijn dat Flexzorg voor de rechter staat. Het Openbaar Ministerie laat weten dat de aangifte van de gemeente Apeldoorn tegen Flexzorg in ieder geval geen strafrechtelijk vervolg krijgt. Want, zegt de woordvoerder:  ‘De capaciteit om het onderzoek uit te voeren weegt niet op tegen het te verwachten resultaat.’ Meer uitleg wil het OM niet geven.

Van die mededeling slaan Sjoerd en Refik van het JongerenNetwerk steil achterover. ‘Kwetsbare jongeren zijn veel geld waard. Hoe kwetsbaarder de jongere, hoe meer geld zorgaanbieders voor ze krijgen,’ zeggen zij. ‘Sommige zorgaanbieders gebruiken bij kwetsbare cliënten technieken die niet zouden misstaan in het loverboycircuit. Als het Openbaar Ministerie zorgfraude als mensenhandel zou beschouwen, en niet meer alleen als administratieve fraude, krijgt het leed dat jongeren wordt aangedaan meer prioriteit.’

Wederhoor: de reactie van Flexzorg

Hieronder volgt de volledige reactie van Flexzorg, zoals eigenaar Mikail Ünal die aan Follow the Money stuurde: 

‘Flexzorg wil de openstaande facturen van circa 400.000 euro betaald krijgen. Het gaat niet om 1,2 miljoen euro. Deze facturen (ter waarde van 400.000 euro) zijn door de gemeenten niet uitbetaald. De oorspronkelijke reden van het niet-uitbetalen heeft te maken met het feit dat Flexzorg aangepaste zorg opdrachten heeft ontvangen naar aanleiding van stoppen van de raamovereenkomst en wijziging van de rechtsvorm. De gemeenten heeft er zeven maanden over gedaan om simpelweg een AGB-code aan te passen in de bestaande en toegewezen zorgopdrachten. Dit is slechts een administratie-correctie. Nadat vanaf december 2017 tot en met juni 2018 alle cliënten uit zorg zijn begeleid door Flexzorg, besloot de gemeenten om een betalingsopschorting in te zetten. Dit terwijl t/m juni 2018 altijd zorgopdrachten toegewezen werden vanuit de gemeenten. Flexzorg heeft tevens bewezen dat de gemeenten belooft om de facturen uit te betalen. Dit is opgenomen in de bewijsmaterie richting de rechtbank. We zijn aan het lijntje gehouden door de gemeenten. 

Wat betreft een aangifte: Flexzorg heeft zijn werk gedaan zoals dat gedaan moet worden. Waarom zou een geplande en strategische aangifte impact moeten hebben als Flexzorg niks verkeerds heeft gedaan? Ik word niet bang van dit soort dreigementen en intimidaties. 

Eigenaar van Flexzorg wil niet te diep op de zaak ingaan, omdat hij vindt dat er een dergelijk geschil niet via de media gediscussieerd moet worden. Hij is van mening dat dit geschil via de rechter moet lopen. Een dergelijke discussie via de media laten verlopen veroorzaakt ongewenste ruis en onjuistheden, aldus de eigenaar van Flexzorg. Volgens de eigenaar zijn zijn cliënten niet achteruitgegaan door de zorg van Flexzorg.‘Hoezo zou iemand die redelijk stabiel is bij ons in zorg komen? Wij werken met met complexe cliënten, dat blijkt ook uit de cijfers van de gemeenten: 67% van de doelgroep had een complexe indicatiestelling. Flexzorg is een begeleidingsinstantie en geen behandelinstantie. Van de ene dag naar de andere dag kunnen mensen niet 'beter' worden. Onze doelgroep circuleert al jaren in begeleidingstrajecten en behandeltrajecten. Ze gaan van zorgaanbieder A naar zorgaanbieder B. Sommige clienten hadden meer dan 10 zorgaanbieders gehad. Flexzorg is slechts een vangnet en brug tussen vraag en aanbod. Wij ontvangen een dienstverleningsopdracht van de gemeenten en conform deze opdracht hebben wij onze diensten uitgevoerd. Als een client onlangs alle preventieve interventies ervoor kiest om toch (hard)drugs te gebruiken, dan kunnen wij deze client niet dwingen om te stoppen.Uiteraard adviseren we dan om hun gebruik te stoppen/verminderen, maar we kunnen niet meer of minder doen dan adviseren. Wij kunnen dit slechts melden aan zijn of haar behandelaar en de gemeenten informeren over deze gang van zaken.

Dat jongerennetwerk dergelijke uitspraken doet, zegt de eigenaar van Flexzorg niks. Hij verneemt graag de feiten. 

Wij hebben in 2016, 2017, 2018 nog nooit een klacht ontvangen via de klachtencommissie van Flexzorg. Waarom weerhouden mensen zich om te beroepen op hun recht om een melding te maken als iets niet gaat zoals zij dat verwachten? 

Zo kan eigenaar van Flexzorg meerdere feiten opsommen:

  • Waarom hebben alle clienten hun CAK-eigenbijdrage betaald als men verwijt dat er bepaalde zorg niet is geleverd? Je betaalt toch niet voor iets als je het ook niet ontvangt? 
  • Waarom zijn 99% van alle zwartmakende klachten niet openbaar? 
  • Waarom wordt er een tevreden klant niet geïnterviewd? 
  • Hoe kan Flexzorg jarenlang haar bestaansrecht bevorderen als er dingen niet kloppen? 
  • Waarom heeft de eigenaar van Flexzorg de gemeenten tot op heden driemaal voor de rechter gesleept? Waarom is dit niet andersom gebeurt? 

Als Flexzorg zo'n verschrikkelijke organisatie was, waarom mocht Flexzorg 7 maanden na het stoppen van de raamovereenkomst al haar cliënten nog begeleiden? Dan zou de gemeenten toch direct actie moeten ondernemen? Het gaat tenslotte om een kwetsbare doelgroep. 

Kortom: de gemeenten zoekt een pispaal en kan haar eigen administratie en bejegening niet verantwoorden. Op alles wat Flexzorg bewijst, komt de gemeenten met een onredelijke bezwaar. Flexzorg is bewust dat de zorgsector een kwetsbaar onderwerp is. Echter maken wij ons hard en zijn overtuigd dat de zwartmakende uitspraken van de gemeenten roekeloos zijn. 

Het is dat we niet mee hebben gewerkt aan hun tekortkomingen door indicaties van onze clienten te verlagen, kwetsbare mensen te dwingen om aan een baan te komen (terwijl ze niet in staat zijn om aan een baan te komen), we hebben bezwaard tegen de gemeenten en stonden achter onze clienten. Hierdoor was Flexzorg een toegang voor vele clienten en helaas was de gemeenten hier duidelijk niet blij mee, omdat we niet werken met hun tekortkomingen. Flexzorg was een bedreiging voor de gemeenten, omdat de clientportfolio van Flexzorg dagelijks groeide en Flexzorg niet de liefste was tegen de gemeenten. 

Na de uitspraak van de rechtbank gaat Flexzorg inhoudelijk op alle punten reageren. 

De gemeente Apeldoorn noemt de uitleg van Flexzorg ‘onwaar’. ‘Wij zijn hier tijdens de rechtszitting uitgebreid op ingegaan en dat gaan we niet dunnetjes overdoen. We wachten het vonnis van de rechter af.’

Lees verder Inklappen
De reacties: ‘Ik val van mijn stoel’

Follow the Money legde het artikel voor aan een aantal deskundigen. 

‘Deze organisaties doen niet zomaar een melding’

Mariëlle Bruning, hoogleraar jeugdrecht Universiteit Leiden, vindt het opmerkelijk dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd niet heeft ingegrepen. ‘‘Het lijkt alsof alle betrokken instanties hun eigen straatje schoonvegen, iets wat we vaker zien in het ingewikkelde jeugdhulpstelsel. Niemand durft de nek uit te steken om de regie te nemen. Als Apeldoorn een melding doet, is dat een roep om coördinatie. Je kunt niet van een gemeente verwachten dat ze uitzoekt waar deze aanbieder nog meer actief is. De IGJ zou zo’n melding serieus moeten nemen en moeten achterhalen of deze aanbieder ook in andere gemeenten actief is. Als ook de melding van Reclassering Nederland niet opgepakt wordt, dan gaat er iets mis. Deze organisaties doen niet zomaar een melding. We hebben te maken met een versnipperd systeem en daarom zou het goed zijn als er een lijst zou komen die overzicht geeft waar welke zorgaanbieder actief is. Dat hoeft geen bureaucratisch systeem te zijn, een simpel lijstje is voldoende om in te kunnen grijpen als er misstanden zijn. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten zou ook een regierol moeten hebben als er iets misgaat.’

‘Inspectie heeft een merkwaardige rol in dit stelsel’

Emeritus hoogleraar publieke financiën Harrie Verbon van Tilburg University volgt het zorgwinstendossier al een aantal jaren. Hij noemt het schokkend dat het zo lang moet duren voordat je met een zorgaanbieder kunt stoppen. Het valt hem daarnaast op dat de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd een dubbele rol in het verhaal speelt. ‘De IGJ heeft een merkwaardige positie in het stelsel. De IGJ doet onder meer onderzoek naar het Wmo-toezicht  en naar de kwaliteit van de jeugdreclassering, maar is zelf ook voortdurend partij in het stelsel. Als de Inspectie zelf ook moet toetsen op de kwaliteit van de geleverde zorg, hoe onafhankelijk en objectief kan de IGJ dan nog zijn als ze zelf andere instanties de maat neemt wat de kwaliteit van de zorg betreft?’

Eind vorig jaar heeft de IGJ nog een rapport uitgebracht over de jeugdreclassering. Daar werden alle problemen van de jeugdreclassering aan gemeenten toegeschreven. Het was een slecht onderbouwd rapport, maar afgezien daarvan blijkt uit dit stuk over Flexzorg dat het hoog tijd wordt dat de IGJ zijn eigen rol onder de loep gaat nemen. Ik stel voor dat de IGJ eens aan introspectie gaat doen. De IGJ zou zich moeten afvragen waarom hij niet reageert op signalen van onrechtmatigheden bij de zorg. De kwaliteit van de zorg lijkt dan toch uitdrukkelijk in het geding. Het is ook verbazingwekkend dat de IGJ zich het recht aanmatigt een oordeel te geven over het optreden van de gemeenten, terwijl de IGJ zelf geen overzicht heeft van de instellingen die zorg leveren. Heeft de IGJ wel de eigen administratie op orde? Heeft de IGJ er wel een idee van hoeveel moeite het gemeenten kost om fraude boven tafel te krijgen en dan vervolgens ook nog eens gehoor bij de rechter te krijgen?’

Verbon wijst op het belang van het goed vastleggen van kwantiteit en kwaliteit van zorg in de contracten. Daarnaast vindt hij dat gemeenten en zorgkantoren moeten eisen dat 80 procent van de omzet aan personeel van kwalitatief niveau besteed wordt.

‘Een knulletje van 19 ziet een gat in de markt, begint als zorgondernemer en het geld klotst tegen de plinten‘

Tbs-deskundige Jos Poelmann was voorheen directeur van de Pompestichting, een instelling voor forensische psychiatrie, en heeft regelmatig te maken met reclasseringsorganisaties. Hij is net zo geschokt als Verbon. ‘Ik val werkelijk van mijn stoel. Een knulletje van 19 ziet een gat in de markt, begint als zorgondernemer en het geld klotst tegen de plinten van zijn bv. Flexzorg zou, als er signalen van fraude binnenkomen, direct uit de markt gehaald moet worden. Alle relaties waarmee de gemeente zaken doet, moeten dan gewaarschuwd worden. Voor zover de instanties niet op de hoogte waren, valt hen natuurlijk formeel niks te verwijten. Alleen vraag ik me wel af of de instanties zelf ook op onderzoek uitgaan naar de kwaliteit van hulpverlening, waaraan ze hun cliënten blootstellen. Verder vind ik dat het OM zou moeten vervolgen als er een verdenking is van fraude.’  

‘Het is van fundamenteel belang dat elke euro op de goede plek terechtkomt’ 

De Vereniging van Jeugdrechtadvocaten vindt het ontluisterend als over de rug van kinderen en jongeren op frauduleuze wijze geld wordt verdiend. Voorzitter Cindy Koole: ‘Juist vanwege de tekorten in het jeugdhulpverleningsveld is het van fundamenteel belang dat elke euro op de goede plek terechtkomt. Tegelijkertijd zijn de administratieve lasten in de jeugdhulp al behoorlijk en is de taak voor gemeenten te veelomvattend gebleken omdat de Rijksoverheid met de decentralisatie ook enorme bezuinigingen heeft doorgevoerd. Een strak kwaliteitskader met voldoende capaciteit voor toezicht ligt voor de hand, maar vergt tevens veel van de instellingen die wél goed werk verrichten. Dat zal ook weer ten koste gaan van de noodzakelijke hulp.’ 

‘De huidige kwaliteitskaders houden zorgcowboys niet tegen’

Jeugdstrafrechtadvocaat Michiel Hoppenbrouwers pleit voor een keurmerk voor jeugdhulpaanbieders, om situaties als die van Flexzorg te voorkomen. ‘Op het moment dat je jongeren onderbrengt, hoop en verwacht je dat er kwalitatief goede jeugdzorg wordt verstrekt. Daar horen gekwalificeerde krachten bij te zitten die volgens een bepaalde methode werken. De huidige kwaliteitskaders weerhouden de zorgcowboys er blijkbaar niet van om toch een bedrijf te beginnen. De jeugdwet is vaag. Daarom zou het goed zijn als er een keurmerk komt dat meer eisen stelt aan de kwaliteit van jeugdhulpaanbieders. Zo zou je bijvoorbeeld als voorwaarde kunnen stellen dat de medewerkers een SKJ-registratie moeten hebben.’

Lees verder Inklappen
Judith Spanjers
Judith Spanjers
Werkte 22 jaar voor Omroep Gelderland. Doet voor FTM onderzoek naar winsten en fraude in de zorg.
Gevolgd door 449 leden
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren