© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert: 14 juni 2020

Ook deze week lazen onze redacteuren weer kranten en tijdschriften van over de hele wereld, op zoek naar artikelen die bredere aandacht verdienen. Deze week: een wereldwijd hacking-schandaal, hoofdkantoren in Nederland, het basisinkomen in Spanje, en hoe media zich voor het karretje van de politie lieten spannen. Prettig weekend!

Conservatieve Partij 'absorbeerde' UKIP en Brexit Party

Het Financieele Dagblad

Peter Teffer — Het is altijd van grote ironie geweest dat de UK Independence Party en de geestelijk opvolger ervan, de Brexit Party, het beter deden bij verkiezingen voor het Europees Parlement in Brussel en Straatsburg, dan bij die in het ‘eigen’ Lagerhuis in Londen.

Een belangrijke reden daarvoor is dat bij de Europese verkiezingen de stemmen worden verdeeld middels evenredige vertegenwoordiging. Het districtenstelsel, dat het Verenigd Koninkrijk voor zijn nationale verkiezingen gebruikt, is volgens de Britse professor Tim Bale de reden waarom populistische partijen in het VK moeilijk voet aan de grond krijgen in het parlement. Dit stelsel, ook wel first past the post genoemd, geeft ‘geen echte zuurstof aan populisten’, aldus Bale in een interessant interview met het Financieele Dagblad.

‘Maar het stelsel betekent ook dat onze middenpartijen, en zeker die op rechts, de Conservatieve Partij, een populistischer toon aanslaan dan sommige rechtse partijen in andere landen. (...) Qua retoriek heeft de Conservatieve Partij de UK Independence Party en de Brexit Party in zekere zin geabsorbeerd. Hun programma was het vertrek van het VK uit de EU, en het bemoeilijken van immigratie in dit land.’

Het interview verscheen op de dag dat het VK besloot dat het geen verlenging van de onderhandelingen met de EU zou aanvragen. Dat betekent dat als er op 1 januari 2021 geen verdrag over een nieuwe relatie ligt, alle banden tussen de EU en het VK abrupt zullen worden verbroken. Voor Bale ligt vast dat de harde kern van de Conservatieve Partij de EU sowieso de schuld zal geven van wat er mis gaat.

Het gaat goed met de hoofdkantoren in Nederland, al blijft het opletten

Het Financieele Dagblad

Eric Smit — Premier Mark Rutte speelde hoog spel om Unilever naar Nederland te halen, maar precies het tegenovergestelde is donderdag bewaarheid geworden: het voedsel- en verzorgingsconcern wordt Brits en de directie zal alleen nog maar in het Unilever House in Londen zetelen. 'Rotterdoom', zoals het Britse deel van het management de Maasstad noemden, is de andere helft van het hoofdkantoor daarmee definitief kwijt.

Vanzelfsprekend worden daarover in Het Financieele Dagblad tranen geplengd. Vooraan staat VNO-NCW, de grote Nederlandse lobbyist voor corporate belangen, dat bij monde van voorzitter Hans de Boer laat weten dat Nederland ‘op zijn tellen moet passen’. Net als mensen als de voormalige Unilever-topman Paul Polman meent De Boer dat democratisch gekozen landsbestuurders zich vooral door 'de waan van de dag' laten leiden. De waan van de immer naar rendement hongerende aandeelhouders krijgt in de roze zakenkrant de ruimte door nog eens te onderstrepen dat Britse aandeelhouders wilden dat de dividendbelasting in Nederland wordt afgeschaft omdat zij die niet kunnen aftrekken. Waarom het onwenselijk was om aan dat belang van een kleine groep vermogende buitenlanders toe te geven, wordt geen woord gerept. Op FTM schreef hoogleraar Belastingrecht Jan van de Streek daarover, evenals econoom Bas Jacobs.

In FD krijgt hoogleraar Henk Volberda de kans om nog eens het belang van hoofdkantoren uit de doeken te doen. Dat is opmerkelijk: Volberda speelde een dubieuze rol in de opmaat van het debat. Zijn door de Rotterdam School of Management geproduceerde onderzoek waarin het belang van het Nederlandse vestigingsklimaat uiteen werd gezet, werd heimelijk gefinancierd door Shell. Het rapport zou later de ‘wetenschappelijke’ fundering vormen om de dividendbelasting af te schaffen.

De wetenschappelijke integriteit van Volberda staat daarmee al enige tijd ter discussie. Bij zijn vorige werkgever — de Erasmus Universiteit — loopt een integriteitsonderzoek vanwege het door Shell gesponsorde rapport. Niets daarover in Het Financieele Dagblad, dat Volberda juist aan het woord laat over die andere Brits-Nederlandse multinational, over het ‘dubbele paspoort’ van het gas-en olieconcern en de inefficiënties die daarmee gepaard gaan, en over de mogelijkheid dat ook Shell wel eens de stap zou kunnen maken om helemaal Brits te worden.

Gelukkig blijkt het allemaal niet zo slecht gesteld te zijn met de hoofdkantoren van grote bedrijven in Nederland, schrijft de krant in navolging van NRC Handelsblad. Nieuwe succesvolle Nederlandse bedrijven als Adyen en Just Eat Takeaway zijn er de laatste jaren al voor teruggekomen. Hoofdkantoren van bedrijven met aanzienlijke groeipotentie.

Coronacrisis geeft Spanje laatste duwtje richting basisinkomen

Der Spiegel

Peter Hendriks — Spanje gaat een basisinkomen invoeren. Het komt niet helemaal uit de lucht vallen — coalitiegenoot Podemos had het basisinkomen al laten opnemen in het regeerakkoord — maar de coronacrisis heeft de invoering enorm versneld. Dat is ook nodig, want de coronacrisis heeft de Spaanse economie tot stilstand gebracht. In zes weken tijd zijn 760.000 mensen hun baan kwijtgeraakt en werden 3 miljoen werknemers door hun baas met onbetaald verlof naar huis gestuurd. Dat kwam allemaal bovenop de meer dan drie miljoen officiële werklozen die Spanje al had. De economie is met 14 procent gekrompen en er wordt rekening mee gehouden dat de werkloosheid oploopt tot 21 procent. De verwachting is de nationale schuld zal oplopen tot 130 procent van het bbp.

Veel Spanjaarden leven nu van voedselbanken die door katholieke goede doelenorganisaties worden gerund. Er zijn geen grote steunoperaties geweest zoals in Nederland; het basisinkomen is voor veel mensen de enige manier om verder te kunnen.

Wereldwijd hacking-schandaal aan het licht gebracht

The New York Times / Citizen Lab

Vincent Harmsen – Cybersecurity-experts verbonden aan de Canadese universiteit van Toronto hebben een omvangrijk hacking-schandaal aan het licht gebracht. Banken, overheidsinstellingen, milieuorganisaties, politici en ook journalisten zouden het doelwit zijn geweest. Naar alle waarschijnlijkheid werd dit ‘hacking-for-hire’ gedaan door een ict-bedrijf gevestigd in India. In opdracht van welke cliënten dit bedrijf, opereerde is nog onduidelijk.

De New York Times schrijft dat het openbaar ministerie in New York momenteel onderzoek doet naar de zaak. Tot de doelwitten behoorden onder meer klimaatactivisten die in de Verenigde Staten campagne voeren tegen oliegigant ExxonMobil. Leden van milieuorganisaties ontvingen phishingmails met daarin linkjes naar nep-Google News artikelen over ExxonMobil, of andere nep-berichtgeving over hun campagne tegen het oliebedrijf. De e-mails leken afkomstig te zijn van collega’s of van advocaten die tegen ExxonMobil procederen.

Citizen Lab, de onderzoeksgroep van de universiteit van Toronto die het schandaal op het spoor kwam, denkt dat de hackers in dienst werken van cliënten die informatie willen bemachtigen van tegenstanders in rechtszaken, bij financiële transacties en publieke kwesties waar grote belangen op het spel staan. Journalisten in de Verenigde Staten en elders ontvingen ook phishingmails, zo schrijft Citizen Lab, mogelijk om de identiteit van hun bronnen te kunnen achterhalen. De hacking-campagne zou nog steeds actief zijn.

Gestrand op zee

The Financial Times

Dennis Mijnheer — 80 procent van het wereldwijde handelsvolume wordt vervoerd als zeevracht. De Britse zakenkrant Financial Times (FT) publiceerde een interessant artikel over een vooralsnog onderbelicht probleem in deze sector: 400 duizend bemanningsleden van vrachtschapen zijn gestrand. Een deel van de bemanningsleden zit thuis en kan vanwege coronamaatregelen simpelweg niet op hun werkplek (lees: vrachtschip) komen, terwijl anderen juist vastzitten op hun vrachtschip. Een deel zit zelfs al 15 maanden op zee.

Het is een bizarre situatie. Rederijen, vakbonden en kapiteins luidden dan ook de noodklok: de op zee gestrande bemanningsleden móeten afgelost worden, want de veiligheid komt in gevaar. Er zijn plannen om de 1,5 miljoen bemanningsleden, veelal uit de Filipijnen en India, een status aparte te geven vanwege hun essentiële beroep. Daarmee moeten ze dan makkelijker over de wereld gevlogen kunnen worden zodat ze hun collega’s kunnen aflossen. Maar ook deze plannen zijn vooralsnog gestrand.

Hoe de media zich voor het karretje van de politie lieten spannen

Medialogica

Siem Eikelenboom — Soms doet de pers zijn werk. Schuiven journalisten bijvoorbeeld het persbericht terzijde en baseren zij hun verhaal of reportage op het achterliggende rapport. Maar vaak - te vaak - zijn journalisten lui en gemakzuchtig. En dan kan het flink mis gaan.

Hoe mis, toonde afgelopen week het HUMAN-programma Medialogica. In de laatste aflevering onderzocht de redactie de politielobby voor de invoering van een stroomstootwapen (taser). Die invoering is gebaseerd op de stelling dat het geweld tegen politieambtenaren toeneemt. ‘Meer dan eens per uur wordt een agent belaagd’, luidde de boodschap die korpschef Erik Akerboom vorig jaar september tegenover onder andere het ADverkondigde.

Die boodschap werd massaal door met name de praatprogramma’s overgenomen. Geen presentator die er vraagtekens bij plaatste. Dat is gek, want — zo toonde Medialogica aan — het geweld tegen agenten neemt helemaal niet toe. ‘Kijk ik naar de cijfers, dan blijkt daar niks van. Nog sterker, dan is er sprake van een afname’, zegt Marnix Eysink Smeets, lector Publiek Vertrouwen in Veiligheid en onderzoeker van geweld door burgers tegen politieagenten. 

Ook van de stelling dat in Nederland elk uur van de dag een agent wordt belaagd, klopt niets. Maar geen tv-rubriek die deze stelling kritisch onderzocht. Zo blijkt veruit het grootste deel van geweld tegen agenten te bestaan uit schelden en/of dreigen. Dan praten we over een incident per agent in de twee jaar. Kijk je naar fysiek geweld, dan gaat het om een incident per agent in de acht jaar. Medialogica zet de lobby die politie en vakbonden voerden haarscherp neer.

Dat een beroepsgroep lobbyt voor iets waarvan ze denken baat te hebben, kan ik nog begrijpen. Erger wordt het als de pers zijn werk niet doet en kritiekloos meegaat in het frame der lobbyisten.

In juli 2017 is er een tussentijdse evaluatie van de taser: ‘Dankzij het stroomstootwapen neemt het geweld af’, juichen veel media. Bron van het bericht: een persbericht van de politie zelf. Maar in de tussentijdse evaluatie is deze conclusie niet te vinden.

Helemaal bont maakten de EO en RTL Nieuws het. De eerste laat zelfs een programma, Nieuw Licht, presenteren door een voorlichter van de Nationale Politie. En RTL Nieuws kwam met de primeur van een evaluatierapport dat de volgende dag zou verschijnen over een test met het stroomstootwapen: ‘Alle agenten op straat moeten een stroomstootwapen krijgen’, meldde RTL, dat beweerde het eindrapport in handen te hebben. Maar deze conclusie is in de eindevaluatie niet te vinden. 

De redactie wilde geen interview aan Medialogica geven, ‘om de bron achter het verhaal te beschermen’. Kennelijk heeft RTL deze ‘primeur’ dus gebaseerd op slechts één bron.

Dankzij een grotendeels kritiekloze pers en een ijzersterke lobby, besloot minister Grapperhaus de 17.000 agenten met een taser uit te rusten. Dat het wapen volstrekt overbodig is, zult u in veel media niet lezen.

Redactie
Redactie
Gevolgd door 678 leden