Follow the Money selecteert

    Zoals elke zondag presenteren we opmerkelijke artikelen die onze redacteuren de afgelopen week lazen. Deze week onder andere de memoires van een CIA-spion en een NSA-klokkenluider, dieselauto's die meer uitstoten met warm weer en een strijd voor redactionele onafhankelijkheid bij Le Monde. Fijn weekend!

    ‘Doden e-sigaret waren te voorkomen’ 

    CNN

    Vincent Harmsen – De tabaksindustrie is als een vos die wel zijn haren, maar niet zijn streken verliest. Net als bij de ‘gewone’ sigaret waren de gezondheidsrisico’s van e-sigaretten nooit goed onderzocht toen ze op de markt kwamen. Inmiddels zijn miljoenen mensen verslaafd aan de elektronische sigaretten en lijken ze toch schadelijker te zijn dan de industrie al die tijd heeft voorgespiegeld. Dat schrijft de Amerikaanse epidemioloog David Michaels in een opiniestuk dat CNN deze week publiceerde. 

    In de Verenigde Staten lijden inmiddels honderden mensen aan een mysterieuze longziekte die verband lijkt te houden met het roken van e-sigaretten; meerdere mensen zijn overleden. In Nederland zijn overigens geen ziektegevallen bekend. 

    Volgens Michaels, een voormalig staatssecretaris uit de Obama-regering, moeten de fabrikanten nu snel met geld over de brug komen voor nader gezondheidsonderzoek. Daarbij mogen de tabaksbedrijven volgens Michaels niet inhoudelijk betrokken zijn. Zij zijn immers verantwoordelijk voor ‘een van de meest succesvolle en dodelijkste misleidingscampagnes ooit door een industrie bedacht;.

    De woorden van Big Oil worden almaar groener. Nu de daden nog

    Bloomberg

    Ties Joosten — ‘Wij willen aan de slag.’ Met die woorden omarmde Shell afgelopen week het Klimaatakkoord. En: 'Dit akkoord zorgt ervoor dat zowel bedrijven als de overheid stappen nemen. Zo zouden meer landen het moeten aanpakken.’ Nog diezelfde dag sprak BP zich uit. ‘Wij gaan onze emissies reduceren en we zullen de emissies van onze producten reduceren.’

    De emissies van onze producten. Het staat er echt. Kennelijk wil BP verantwoordelijkheid gaan nemen voor zijn Scope 3-emissies. (Zie het kader in dit artikel voor wat Scope 3-emissies zijn.) 

    Weet je, ik geloof echt dat binnen deze bedrijven inmiddels de ambitie bestaat om iets aan klimaatverandering te doen. Op zich is dat goed nieuws, want zonder Big Oil gaat de strijd tegen klimaatverandering zeker weten verloren worden.

    Maar. Ik zie ook dat Shell van 2021 tot 2025 méér wil gaan investeren in olie en gas. Nu steekt het concern daar gemiddeld 25 miljard dollar per jaar in. Dit verhoogt het naar 30 tot 32 miljard dollar per jaar. En als ik dat zie, dan slaat mijn humeur toch weer om.

    Uitstoot dieselauto's schadelijker bij warm weer

    The Guardian

    Peter Teffer — Dieselauto’s stoten 20 tot 30 procent meer schadelijke stikstofoxiden uit als het buiten warmer is dan 30 graden Celsius, zo blijkt uit nieuw onderzoek. De onderzoekers gebruikten vorige zomer lichtmetingen om de hoeveelheid uitstoot van ruim 180.000 voertuigen in Parijs te bepalen. Aan de hand van de kentekens stelden ze vervolgens vast hoe oud de auto's waren. Zelfs onder de nieuwste diesels zagen ze flink hogere uitstoot op warme dagen.

    Het onderzoek is uitgevoerd door The Real Urban Emissions Initiative, een samenwerkingsverband waar onder meer de NGO International Council on Clean Transportation (ICCT) bij is aangesloten. Het waren ICCT-onderzoeken naar Volkswagendiesels die de Amerikaanse autoriteiten op het spoor van het gesjoemel brachten dat Volkswagen in 2015 toegaf.

    Dat een hogere uitstoot werd gevonden bij temperaturen van minimaal 30 graden Celsius, zal vermoedelijk te maken hebben met het feit dat de officiële EU-laboratoriumtest plaatsheeft bij een temperatuur van tussen de 20 en 30 graden Celsius. Een emissiefilter die bij temperaturen onder de 20 of boven de 30 wordt uitgeschakeld, zal dus door de test komen. Dit soort trucs werden door Volkswagen en andere uitgehaald, met als voornaamste doel de productiekosten van de auto zo laag mogelijk te houden.

    Het verslag van The Guardian herinnert ons er nog eens aan dat Dieselgate meer is dan alleen een bedrijfsschandaal: ’Het aantal mensen dat in Shanghai overlijdt door luchtvervuiling is hoger, maar wanneer je kijkt naar vroegtijdige overlijdens veroorzaakt door transportvervuiling in Shanghai en Parijs, dan is er weinig verschil,’ zegt ICCT-onderzoeker Yoann Bernard tegen de krant. Wetenschappers berekenden in 2017 al dat het gesjoemel wereldwijd indirect bijdroeg aan het vroegtijdig overlijden van zeker 38.000 mensen.

    Ex-spion publiceert memoires

    The Washington Post

    Nikki Sterkenburg — Of het handig is om het allemaal te publiceren, is nog maar de vraag. Maar Amarayllis Fox brengt binnenkort haar memoires uit over het decennium dat ze voor de Amerikaanse CIA werkte. Nog voor de CIA toestemming had gegeven voor publicatie, lekte ze al een manuscript naar de pers.

    Volgens Fox heeft de CIA inmiddels een jaar de tijd gehad om haar werk te lezen en kan ze nu overgaan tot publicatie. The Washington Post vist alvast wat krenten uit de pap, onder meer met hoe Fox haar eigen baby meenam wanneer ze mensen schaduwde en haar luiertas gebruikte voor het vervoeren van vertrouwelijke documenten.

    Journalisten van Le Monde vechten samen met hun lezers voor redactionele onafhankelijkheid

    Open brief in Le Monde; artikel in The Guardian

    Joost Ramaer — De 450 journalisten van de Franse krant Le Monde vrezen voor hun redactionele onafhankelijkheid. In een open brief, die dinsdag 10 september op de site van de krant werd gepubliceerd, roepen zij drie van hun aandeelhouders op om een verklaring te ondertekenen waarin zij die onafhankelijkheid garanderen. De drie aandeelhouders die de krant in 2010 overnamen – zakenbankier Matthieu Pigasse, webondernemer Xavier Niel en Pierre Bergé, partner in liefde en zaken van wijlen Yves Saint-Laurent – hebben dat acht jaar lang gedaan, ook als de krant minder gunstige artikelen over henzelf publiceerde. 

    Maar in oktober 2018 ontdekte de redactie dat Pigasse 49 procent van zijn aandelen, goed voor een belang van ongeveer 10 procent, had verkocht aan Daniel Kretinsky. Deze Tsjechische miljardair heeft belangen in onder meer steenkool. Pigasse had daarvoor geen toestemming vooraf gevraagd aan Groupe le Monde, een minderheidsaandeelhouder die de belangen bewaakt van de journalisten, andere medewerkers, lezers en (nazaten van de) oprichters van de krant.

    ‘Dat bericht wekte onze zorgen’, aldus de open brief. ‘Onze redactionele vrijheid staat op het spel.’ Nooit eerder in zijn 75-jarige bestaan kreeg de krant een nieuwe aandeelhouder zonder dat de redactie vooraf met diens komst had ingestemd. 

    Groupe le Monde, bekend als le pôle d’indépendence (de zuil voor onafhankelijkheid), legde daarop de overige aandeelhouders een verklaring ter ondertekening voor waarin zij de Groupe het recht geven voortaan iedere nieuwe aandeelhouder te weigeren, en beloven van verdere aandelendeals af te zien totdat zij hun handtekeningen hebben gezet. Xavier Niel heeft dat inmiddels gedaan. Madison Cox, de erfgenaam van de in 2017 overleden Bergé, nog niet. Pigasse en Kretinsky evenmin, ofschoon zij bijna een jaar geleden wel zwart op wit beloofden dat zij dat zouden doen. 

    Sindsdien slepen de onderhandelingen zich vruchteloos voort. De zorgen van de redactie zijn in de tussentijd alleen maar toegenomen: afgelopen zomer bleek dat Pigasse en Kretinsky ook de Spaanse groep Prisa willen uitkopen, een andere minderheidsaandeelhouder in Le Monde. Kretinsky noemt het akkoord ‘economisch onredelijk’ en eist dat sommige bepalingen worden veranderd.

    De open brief, die begint met ‘Nous, journalistes du Monde … ’, moet hem, Pigasse en Cox bewegen alsnog te tekenen. Bijna vijfhonderd lezers van de krant hebben inmiddels hun steun betuigd door de open brief te signeren. ‘Wij werken hier in een geest van onafhankelijkheid die wij bereid zijn te verdedigen’, zegt hoofdredacteur Jérôme Fenoglio tegen The Guardian. De open brief is ‘geen oorlogsverklaring, maar slechts een verzoek dat zij [de aandeelhouders, red.] hun handtekening zetten’. 

    Ondanks kaalslag zijn regionale kranten in de VS nog altijd ‘veruit’ de voornaamste nieuwsbronnen

    Niemand Lab

    Joost Ramaer — In weerwil van de kaalslag onder stads- en streekkranten in de Amerikaanse ‘nieuwswoestijn’, waar de afgelopen vijftien jaar zo’n zestienhonderd titels zijn gesneuveld, vormen zij nog altijd ‘veruit’ de voornaamste bron van regionaal need to know-nieuws. Ofschoon kranten nog maar een kwart uitmaken van de nieuwsbronnen in regionale gemeenschappen, zijn zij goed voor meer dan de helft van het nieuws dat er echt toe doet. Dat blijkt uit een recent onderzoek van Philip Napoli en Jessica Mahone van Duke University. Het duo doet verslag in een artikel op NiemanLab, een Amerikaans blog over nieuwe en oude media. 

    In een eerder onderzoek maakten Napoli en Mahone een inventaris van alle nieuwsbronnen – kranten, radio- en tv-stations, en online platforms – in honderd willekeurig gekozen Amerikaanse gemeenschappen. In hun tweede onderzoek toetsten zij alle artikelen die die nieuwsbronnen gedurende één bepaalde week publiceerden (zestienduizend stukken in totaal) aan drie criteria: ‘Eén: was het een eigen, origineel verhaal; twee: betrof het verhaal een lokaal onderwerp; en drie: vervulde het verhaal een kritieke informatiebehoefte.’ 

    De resultaten tonen ‘behoorlijk overtuigend’ aan dat, ‘ondanks de economische dreunen die lokale kranten voor hun kiezen kregen, zij veruit de belangrijkste journalistieke voorzieningen in hun gemeenschappen blijven’, zo concluderen de twee onderzoekers. ‘In essentie produceren de lokale kranten meer lokale berichten in de gemeenschappen die wij onderzochten, dan radio, tv en online platforms tezamen.’ Van alle berichten die voldeden aan alle drie de criteria, was 60 procent afkomstig uit kranten, en slechts 10 procent van online only bronnen. 

    Met de kwaliteit van die online-artikelen is intussen niets mis: 48 procent was ‘eigen, origineel’ en liefst 82 procent vervulde ‘een kritieke informatiebehoefte’. Het probleem met online, aldus Napoli en Mahone, is de kwantiteit. ‘De lang verhoopte opkomst van online only platforms als vergelijkbare providers van lokale journalistiek lijkt nog ver weg te liggen.’

    Consistent is de NPO in ieder geval niet

    NRC Handelsblad

    Rufus Kain — Vorige week was het nieuws nog dat de publieke omroep samen met de commerciëlen een Netflix-concurrent moet optuigen. Deze week blijkt dat de NPO zijn podcasts gaat delen op Spotify. Kennelijk heeft minister Slob geen consistent beleid als het gaat om content in eigen hand houden of juist overdragen aan grote internationale streamingdiensten.

    Commerciële omroepen maken zich druk dat de NPO een te dominante rol in de kwetsbare podastmarkt krijgt. De podcastcoördinator probeert die zorgen te weerleggen met het argument dat ándere commerciële partijen hem juist bedanken omdat de NPO podcasts meer 'ruchtbaarheid' geeft. En volgens Spotify's hoofd Benelux gaat het commerciële argument niet op omdat 'NPO-podcasts op Spotify passen binnen onze visie.' Oftewel, wij van WC-Eend vinden niet dat er iets mis is met WC-Eend.

    Snowden verbreekt de stilte vanuit Moskou

    Der Spiegel

    Peter HendriksDer Spiegel is naar Moskou afgereisd voor een interview met Edward Snowden. Snowden heeft iets van een dubbelspion uit een John le Carré-roman, die na zijn ontmaskering en vlucht zijn dagen slijt in een appartementje in Moskou. Hij ontkent overigens in alle toonaarden dat hij voor de Russen werkte toen hij informatie van het National Security Agency (NSA) doorspeelde aan de Washington Post en The Guardian.

    Hoe kwam hij ertoe om zich tegen de dienst te keren? ‘Het begon beetje, bij beetje en het ging langzaam verder omdat ik me er bewuster van werd wat er gaande was.’

    Snowden werkte als systeembeheerder bij NSA en had toegang tot heel veel informatie over personen die elektronisch waren bespioneerd. Zijn informatielek aan de pers wordt gezien als in dezelfde categorie als de operaties van Julian Assange en Chelsea Mannings. Hij houdt er rekening mee dat als hij ooit in een Amerikaanse rechtszaal belandt, hij levenslang krijgt. Hij hamert erop dat hij absoluut geen neiging heeft tot zelfmoord, ‘Mocht ik ooit uit een raam vallen, dan kun je er zeker van zijn dat ik een duw heb gekregen.’

    Snowden heeft een boek geschreven dat deze maand uitkomt.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 255 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren