Beeld via Freepik.com.
© CC BY SA

Follow the Money selecteert

In Follow the Money selecteert verzamelen we opmerkelijke artikelen die onze redacteuren de afgelopen week lazen. Met deze week: een boekbespreking die meer wegheeft van een essay, een artikel in De Groene Amsterdammer over de toenemende eendimensionaliteit van De Telegraaf en een artikel in De Telegraaf over het nieuwste proefballonnetje van oude bekenden Tops en Tromp. Fijn weekend!

Het failliet van de economische wetenschap

The New York Review of Books

Thomas Bollen – Antropoloog David Graeber schreef deze prachtige recensie over het boek van Lord Robert Skidelsky, hoogleraar aan Warwick. Eigenlijk is het niet zozeer een boekbespreking, maar een op zichzelf staand essay. Graeber legt op begrijpelijke wijze uit waarom de gereedschapskisten van centrale banken en overheden niet toereikend zijn om de economie te managen. Hij bespreekt bijvoorbeeld de obsessie van centrale banken met inflatie, een onderwerp waarover ik recent een artikel schreef.

Net als uit die analyse blijkt ook uit Graebers betoog hoe kortzichtig het monetair beleid op dit moment is. De theorieën waarop economisch beleid gestoeld is, zijn achterhaald. ‘Ze zijn ontworpen om de problemen uit een andere eeuw op te lossen.’ Een mooi geschreven essay, dat wat mij betreft  ingaat op de grootste tekortkoming in de economische wetenschap en een prachtig pleidooi levert voor beter onderwijs en diversiteit.

Antivax-advertenties op Facebook overwegend afkomstig van twee organisaties

The Guardian

Arjan van der Linden – De World Health Organisation noemde ‘vaccine hesitancy’ dit jaar als een van de tien grootste mondiale gezondheidsrisico’s. Het is in dat licht bezien opmerkelijk dat de kritiek op vaccinaties op Facebook — nog altijd grootste het sociale netwerk ter wereld — vooral gevoed wordt door twee organisaties: het World Mercury Project en Stop Mandatory Vaccinations. Samen zijn deze twee clubs verantwoordelijk voor meer dan de helft van de anti-vaccinatie-advertenties op Facebook, zo blijkt uit een studie gepubliceerd in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift Vaccine.

De onderzoekers analyseerden meer dan 500 advertenties om tot hun conclusies te komen. De herkomst van de 163 pro-vaccinadvertenties was een stuk groter: die waren afkomstig van 83 verschillende organisaties. De onderzoekers concludeerden ook dat de anti-vaccinatie-advertenties over het algemeen een groter budget hadden en meer mensen bereikten dan pro-vaccinatie-advertenties.

Waar liggen de grenzen van de vrijheid van meningsuiting?

Der Spiegel

Peter Hendriks – In Duitsland is een discussie losgebarsten over de vraag wanneer vrije meningsuiting te ver gaat. Door haar verleden worstelt Duitsland sowieso met alles dat naar rechts-radicaal gedachtegoed riekt. Publiek correct gedrag is diepgeworteld in Duitsland, maar is het ook verstandig om een deksel te doen op al het onder de mensen levende ‘onfatsoenlijke’ gedachtegoed? Is juist het taboe op uitingen van ‘hatelijkheid’ er niet de oorzaak van dat allerlei rechtse bewegingen en partijen opeens heel populair zijn? Is er te lang geen uitlaatklep geweest? In een in het Engels vertaalde longread buigt de redactie van Der Spiegel zich over dit belangrijke thema, dat natuurlijk ook een journalistiek thema is.

Eerste Kamer praat over de miljarden van Wouter Bos

The Post Online

Bart de Koning – De Eerste Kamer trekt minder aandacht dan de Tweede Kamer, maar toch valt er voor de liefhebber van het politieke handwerk genoeg te genieten. Het Forum voor Democratie stemde in de Tweede Kamer voor Invest NL, de pot met 2,5 miljard euro belastinggeld die Wouter Bos mag gaan verdelen. Afgelopen dinsdag bleek FvD-senator Lennart van der Linden ineens tegen.

Zoals Chris Aalberts op The Post Online terecht opmerkt, is het FvD hier rechts ingehaald door Henk Otten. Deze afvallige FvD’er heeft een ouderwets conservatief-liberaal standpunt over staatsinvesteringen en vindt Invest NL dus onzin. Toen moest de FvD een draai maken, want anders moeten zij straks aan hun kiezers uitleggen waarom sociaal-democraat Wouter Bos 2,5 miljard belastinggeld mag weggeven. En dat ook nog voor een salaris dat boven de Wet Normering Topinkomens (WNT) uitkomt (202.000 euro bruto per jaar, plus een onkostenvergoeding en een pensioenbijdrage van 25.000 euro).

Dat salaris leverde weer een vermakelijke discussie op tussen de senatoren van de linkse partijen, waarbij de PvdA aan de kritische SP moest uitleggen waarom ambtenaar Wouter Bos niet onder de WNT valt, een wet die toch echt door minister Ronald Plasterk (PvdA) is ingevoerd. 

Wat als…?

NOS

Ties Joosten Op 20 juli 1944 probeerde een groep Duitse officieren een staatsgreep te plegen door Hitler te vermoorden. De aanslag mislukte, onder meer doordat de bomkoffer van kolonel Graf Claus von Stauffenberg op het laatste moment werd verplaatst. Hitler overleefde, de coup mislukte, de oorlog sleepte zich nog een jaar voort. Een jaar waarin Auschwitz uitgroeide tot het grootste massavernietingskamp in de geschiedenis en honderdduizenden Joden de dood vonden. De mislukte aanslag roept bij veel mensen de vraag op: wat als? Wat als de aanslag wél was gelukt? Hoeveel leed was de wereld in het algemeen, en de Joden in het bijzonder, dan bespaard gebleven?

Een vergelijkbare vraag herken ik in het verhaal van de NOS, dat beschrijft hoe 30 jaar geleden in Noordwijk het klimaat bijna werd gered. Toen was het klimaatprobleem nog relatief overzichtelijk; inmiddels steven we af op een opwarming van de aarde van 3 graden of zelfs meer. Zeker is dat dit gepaard zal gaan met toenemende stormen, orkanen, zeespiegelstijging en slachtoffers. Hoeveel ellende was de wereld bespaard gebleven als de Amerikanen en de fossiele industrie in 1989 niet zo dwars hadden gelegen? Het onbevredigende antwoord: we zullen het nooit weten.  

Zinloos voorstel van Tops en Tromp voor wietpas-light

De Telegraaf

Bart de Koning – In hun strijd tegen ondermijning en drugs adviseerden Pieter Tops en Jan Tromp afgelopen donderdag de Amsterdamse gemeenteraad om het ‘ingezetenencriterium’ weer in te voeren voor coffeeshops. Die maatregel had in Maastricht ‘positieve effecten’ volgens Tops en Tromp. Bij het ingezetenencriterium mogen coffeeshops alleen cannabis verkopen aan mensen die kunnen aantonen dat ze in Nederland wonen. Ivo Opstelten voerde de maatregel in 2013 in, nadat zijn wietpas totaal mislukt was: de drugshandel verplaatste zich – zoals alle experts hadden voorspeld – naar de straat en veroorzaakte daar veel overlast. Het ingezetenencriterium is in feite een wietpas-light en ook een zeperd. Hoewel het ding landelijk verplicht is, zijn er maar vier gemeenten die actief handhaven.

De reden daarvoor is simpel: het kost enorm veel politiecapaciteit om te controleren of coffeeshops toeristen wel naar hun papieren vragen. Amsterdam heeft destijds al direct gezegd het ingezetenencriterium niet in te voeren: er komen in de hoofdstad jaarlijks naar schatting anderhalf miljoen toeristen naar een coffeeshop. Geen beginnen aan dus, voor de toch al zwaar overbelaste politie. En als het al zou lukken om die anderhalf miljoen toeristen uit de coffeeshops te weren, dan gaan ze op straat drugs kopen en heeft de politie er nóg meer werk aan. Het is allemaal al talloze malen uitgelegd door mensen die er verstand van hebben, zoals Nicole Maalsté en Michiel Panhuysen in De Wietindustrie. Maar met Tops en Tromp gaan we weer terug naar 2012. 

Geheimzinnigheid rond Bee Guidance

Politico

Vincent Harmsen – In Brussel heeft men liever geen pottenkijkers waar het de bescherming van bijen betreft, zo bleek deze week wederom. De Europese Commissie weigerde namelijk opnieuw om de standpunten van lidstaten openbaar te maken. Het draait allemaal om de Brusselse onderhandelingen over de Bee Guidance, een document dat nieuwe testmethoden bevat om pesticiden te onderzoeken op hun schadelijkheid voor bijen en hommels. De Bee Guidance is na jaren van overleg nog steeds niet in Europa ingevoerd. Een groep lidstaten ligt dwars.

Voor FTM beschreef ik in april dat Nederland een van de EU-landen is die invoering heeft geblokkeerd. Dat leidde ertoe dat de Nederlandse regering onder druk van de Tweede Kamer haar positie moest wijzigen: ons land steunt in Brussel nu de invoering van de Bee Guidance.

De Franse milieuorganisatie Pollinis vroeg met een beroep op de Europese Wet Openbaarheid van Bestuur om inzage in de posities van alle EU-landen. Dat weigerde de Europese Commissie in mei 2018. Vervolgens ging de Europese Ombudsman zich ermee bemoeien. Die stelt dat er wettelijke basis is om de documenten juist wél openbaar te maken, onder meer omdat er belangrijke milieu-informatie in staat. Deze week bleek echter dat de Commissie voet bij stuk houdt: de posities van EU-landen blijven voorlopig nog onderdeel van vertrouwelijke onderhandelingen.  

De Telegraaf is ‘eendimensionaler, rechtser dan ooit’ – en blijft lezers verliezen

De Groene Amsterdammer

Joost Ramaer – Voor 2006 verwees het woord ‘elite’ in de kolommen van de Telegraaf meestal naar ‘elitetroepen’ of naar het fotomodellenbureau met die naam. Maar in de periode daarna dook het woord ‘liefst tien keer vaker’ in de artikelen op, en in een heel andere context: als ‘een term die de kloof aangeeft tussen de “gewone” man en de “bestuurlijke”, “linkse”, “culturele” of “Europese” elite.’ En: ‘Vanaf 2006 begon de krant op eenzelfde manier ook plots meer over “links” te schrijven.’

De Groene Amsterdammer wijdt deze week een fraai omslagverhaal aan ‘de krant van wakker Nederland’, in betaalde papieren oplage nog altijd de grootste  krant, en onverminderd een van de meest invloedrijke dagbladen van ons land. De basis van deze reportage vormt een ongetwijfeld met algoritmen tot stand gekomen tekstanalyse van tien jaar Telegraaf-artikelen, met hulp van data-onderzoeker Sal Hagen van de Universiteit van Amsterdam. De conclusie is dat de Telegraaf meer dan ooit een actiekrant is geworden. De journalistieke campagnes zijn gepolitiseerd. ‘De krant is nu eendimensionaler, rechtser dan ooit,’ constateert Mariëtte Wolf, auteur van Het geheim van de Telegraaf – Geschiedenis van een krant, waarop zij in 2009 promoveerde.

Die switch begon in datzelfde jaar, met de benoeming van Sjuul Paradijs als hoofdredacteur. Zes jaar later stapte hij weer op, omdat hij het niet eens was met de koers van de eigenaar van de krant, de Telegraaf Media Groep. Zijn opvolger Paul Janssen zette de redactionele lijn van Paradijs voort. Als parlementair redacteur had Janssen altijd een moeizame relatie tot Femke Halsema, toen de politiek leider van GroenLinks. Die verklaart mede waarom de Telegraaf Halsema zo het leven zuur maakt sinds zij burgemeester van Amsterdam is geworden.

Los van de journalistiek-ethische vragen die dat oproept, lijken Janssen en zijn redacteuren daarmee ook hun legendarische intuïtie voor wat ‘de gewone man’ ten diepste beweegt te zijn kwijtgeraakt, constateert De Groene aan het slot van het verhaal. Sinds 2006 is de betaalde oplage ruimschoots gehalveerd – van 800.000 tot iets meer dan 300.000 nu. Bij geen enkele andere Nederlandse krant gaat het verval zo hard als bij de Telegraaf. Dat leidt ook tot verdeeldheid bij de redactie zelf: veel (oud)redacteuren deelden hun onvrede en twijfels met De Groene.

Bijna allen deden dat anoniem, behalve Mark Deuze, tegenwoordig hoogleraar Mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam. Het weekblad geeft hem het laatste woord: ‘De meeste Nederlanders zijn niet zo rechts als de krant nu is, die zitten in het midden.’ 

Redactie
Redactie
Gevolgd door 698 leden