Follow the Money selecteert

    In Follow the Money selecteert verzamelen we opmerkelijke artikelen die onze redacteuren de afgelopen week lazen. Deze week gaan die over modulaire woningen, de pesticide chloorpyrifos en de vervagende grenzen van het auteursrecht in de VS. En omdat we bij FTM met onze tijd meegaan presenteren we u dit keer niet alleen de beste artikelen van deze week, maar ook een heel goed Twitterdraadje. Fijn weekend!

    There’s something in the air

    JAMA / de Volkskrant / Hindustan Times

    Mira Sys – Luchtvervuiling, zelfs al is het maar een heel klein beetje, zou op lange termijn net zo erg zijn voor de gezondheid als een pakje sigaretten per dag roken. Dat blijkt uit een studie die dinsdag werd gepubliceerd in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift JAMA. De studie – volgens CNN ‘the largest of its kind’ – keek naar 7.000 volwassenen tussen de 45 en 84 jaar. Om de langetermijneffecten van luchtvervuiling te bestuderen, is gekozen voor de periode tussen 2000 en 2018. De resultaten laten zien dat emfyseem, een chronische longziekte die vaak gekoppeld wordt aan roken, ook een gevolg kan zijn van langetermijn-blootstelling aan luchtvervuiling.

    Met de klimaatcrisis worden de concentraties aan gevaarlijke deeltjes in de lucht alleen maar hoger. Maar gelukkig is er ook goed nieuws. Groene initiatieven om luchtvervuiling tegen te gaan steken steeds vaker de kop op, zoals in Utrecht, met de groene bushokjes die onder andere fijnstof afvangen.

    In Delhi, een van de steden met de slechtste luchtkwaliteit op aarde, zouden zulke initiatieven er zelfs voor hebben gezorgd dat ze er dit jaar de schoonste lucht inademden van de afgelopen acht jaar. De wetenschappers die dit stellen, merken wel op dat ze er nog lang niet zijn in Delhi. De waardes zijn nog altijd een stuk hoger dan de voorgeschreven ‘veilige’ limiet.

    Oost-Duitsland voor dummies

    Krautreporter

    Nikki Sterkenburg – Dertig jaar na de val van de muur in 1989 is Oost-Duitsland in economisch opzicht nog altijd achtergebleven. Zo hebben gemeenten in het oosten slechts de helft van de belastinginkomsten in vergelijking met West-Duitse gemeenten. Ook loopt het oostelijk deel van het land inkomsten mis omdat veel bedrijven daar slechts een dependance hebben en belasting betalen aan de deelstaat waar hun hoofdkantoor is gevestigd (vaak in West-Duitsland).

    Daarnaast moesten na de val van de muur 8.400 DDR-staatsondernemingen (waarvan slechts 39 procent winstgevend was) in rap tempo worden geprivatiseerd. Dit ging niet altijd zachtzinnig, waardoor 2,5 miljoen banen verdwenen, 4.000 bedrijven sloten en er 250 miljard DM aan schuld werd opgebouwd, terwijl de banken hier de grote winnaars waren. Zo kocht de Berliner Bank AG (West) de Berliner Stadtbank AG (Oost) voor 49 miljoen Duitse mark, waardoor ze 11,5 miljard Duitse mark aan oude kredietvorderingen overnam. Daarna verhoogden banken ook nog eens twee keer de rente. Ook kon er volop worden gefraudeerd: bedrijven die 80 miljoen mark waard waren, werden voor 1 miljoen mark overgenomen door slimme fraudeurs.

    Deze enorme verschillen tussen Oost en West werken vandaag nog door in de samenleving, bijvoorbeeld waar het steun voor de AfD betreft, of het totale gebrek aan vertrouwen in de huidige regering door Oost-Duitse inwoners. In deze Q&A-longread worden alle ontwikkelingen in historisch perspectief geplaatst. Wel in het Duits, maar met moderne technieken kunnen artikelen tegenwoordig door je browser snel worden vertaald.

    Ook de Britten kijken verlekkerd naar modulaire woningen

    The Guardian

    Peter Hendriks – Net als in Nederland is in het Verenigd Koninkrijk (VK) de modulaire woning sterk in opkomst. Er is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in nieuwe fabrieken die de woonmodules moeten leveren. Van de 200.000 woningen die er per jaar worden gebouwd, zijn er nu 15.000 modulair. Dat is het aantal dat de Nederlandse regering graag per jaar ziet verrijzen.

    Maar zijn modulaire woningen de oplossing? Er zitten zeker gevaren aan deze manier van werken. Doordat er in serie wordt gebouwd, kan een constructiefout een groot aantal keren worden herhaald.

    Kan modulair bouwen het tekort aan woningen oplossen? David Madden, een socioloog verbonden aan de London School of Economics, gelooft dat deze manier van bouwen de kosten kan terugdringen en de bouwsnelheid kan opvoeren, maar: ‘Zolang de machtsverhoudingen binnen het systeem niet worden aangepakt en ongelijkheid en het probleem rond grondeigendom worden genegeerd, zal het werkelijke probleem blijven bestaan.’

    Denemarken wil importverbod pesticide chloorpyrifos

    EUobserver

    Vincent Harmsen – Een pesticide die al 13 jaar is toegestaan in Europa kan schadelijk zijn voor het ongeboren kind. Een veilige dosis is niet vast te stellen. Met die zorgwekkende boodschap kwam het Europees voedselagentschap EFSA op 2 augustus naar buiten. Eerder deze week beschreef ik hoe aan dat oordeel een externe heranalyse van onderzoeksgegevens van fabrikant Dow Chemical ten grondslag ligt. Het chemiebedrijf zou onwelgevallige data onder het tapijt hebben geveegd.

    In het kielzog van de bekendmaking van EFSA hebben meerdere Europese landen maatregelen aangekondigd. De Deense regering liet weten een verbod voor te bereiden op de import van voedingswaren met residuen van chloorpyrifos; de vraag is wel of zo’n verbod juridisch stand kan houden. Malta kondigde een verbod aan op het gebruik van de pesticide in de landbouw op het eiland. In Nederland is het middel in de landbouw al verboden. De verwachting is dat wanneer de licentie van het bestrijdingsmiddel op 31 januari 2020 verloopt, een algeheel verbod in de Europese Unie volgt.

    Oorlogstaal over kanker werkt averechts

    The Guardian

    Aliëtte Jonkers – Het wordt vaak gezegd, maar nu is het ook wetenschappelijk bewezen: strijdmetaforen als ‘de oorlog tegen kanker’, ‘vechten’ tegen de ziekte en ‘kanker overwinnen’ doen meer kwaad dan goed. Psychologen van de Queen’s University in Canada ontdekten in een nieuwe studie dat dergelijke spierballentaal averechts werkt. Veel patiëntenverenigingen en fondsen maken gebruik van oorlogstaal om mensen te motiveren zich te laten onderzoeken. Maar wat blijkt: juist het gebruik van strijdtermen kan gezonde mensen ervan weerhouden om gezond gedrag na te streven en maakt ze fatalistischer. Ook wie eenmaal de diagnose kanker heeft, ondervindt er nadeel van: woorden als ‘dapper zijn’, ‘een vechter’ en ‘overlever’ zetten patiënten sterk onder druk. Ze voelen zich gedwongen positief te denken over hun ziekte, terwijl ze zelf aangeven behoefte te hebben aan helder, feitelijk taalgebruik om constructief om te gaan met de nieuwe diagnose, de dag door te komen en de behandelingen te ondergaan.

    Patiëntenfondsen die donateurs willen werven voor kankeronderzoek moeten zich daarom bezinnen op de manier waarop ze communiceren, vindt ook een Britse huisarts die in dit artikel in The Guardian aan het woord komt. ‘Mensen gaan niet dood aan kanker omdat ze niet genoeg hun best deden. Ze gaan dood aan hun ziekte. Dit onderzoek zou organisaties die strijdtermen gebruiken aan het denken moeten zetten. De taal die we gebruiken, heeft verregaande consequenties.’

    In de VS wordt de grens van het auteursrecht verder verlegd

    KQED

    Rufus Kain – De christelijke rapper Flame heeft een rechtszaak tegen Katy Perry gewonnen. Hij beschuldigde de popster en haar producers ervan een stukje van zijn muziek te hebben gestolen voor haar hit Dark Horse (2013).

    Producers en muziekwetenschappers vrezen dat het door dit soort rechtszaken steeds lastiger wordt popmuziek te maken. Vaak betreft het dispuut slechts een paar noten die gedurende het nummer herhaald worden. Omdat veel pop geïnspireerd is door wat ervoor kwam, wordt het lastig als zelfs de kleinste bouwstenen van een song tot een proces kunnen leiden.

    Daarbij zijn de noten vaak niet precies hetzelfde. Ze klinken vooral vergelijkbaar. En volgens de letter van de wet mag je nummers maken die lijken op anderen nummers (sommige muziekproductiebedrijven richten zich zelfs uitsluitend op ‘soundalikes’ voor bijvoorbeeld reclames). Dit punt van kritiek werd vorig jaar ook gemaakt toen Robin Thicke een zaak verloor van de erven van Marvin Gaye over het nummer Blurred Lines. Muziekwetenschappers stelden dat de muziek niet identiek was, maar Thicke moest alsnog 5 miljoen dollar betalen.

    Zo vervaagt de grens van het muziekauteursrecht stukje bij beetje steeds verder. 

    The Panama Papers: the movie

    International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ)

    Dennis Mijnheer – Het internationale onderzoeksproject The Panama Papers uit 2016 was een groot succes qua onderlinge samenwerking van onderzoeksjournalisten. Wereldwijd gingen zo’n 400 journalisten van 100 verschillende media-uitgaven (waaronder ook onze eigen Siem Eikelenboom) gecoördineerd graven in een gigantisch datalek van het toonaangevende juridisch advieskantoor Mossack Fonseca, een specialist in het opzetten van belastingstructuren. Het onderzoek leidde tot onthullende verhalen, het aftreden van regeringsleiders en naheffingen van ruim 1 miljard dollar.

    Maar er is meer. Op het filmfestival van Venetië vindt op 1 september de première plaats van de (Netflix) film The Laundromat, een speelfilm gebaseerd op de Panama Papers. De film is geregisseerd door niemand minder dan Steven Soderbergh. De hoofdrol is weggelegd voor Meryl Streep. Filmhelden Antonio Banderas en Gary Oldman spelen de Panamese juristen Ramón Fonseca en Jürgen Mossack.

    Die ontploffende Tesla was geen ontploffende Tesla

    Twitter

    Ties Joosten – De Telegraaf veroorzaakte afgelopen week niet alleen #ophef met de vermeende ‘doofpot’ rondom de zoon van Halsema. De krant plaatste ook een op internet rondzingend bericht over een Tesla die zou zijn ontploft. Door ‘een storing in de automatische piloot’, aldus de krant. De inzittende vader en kinderen raakten volgens de krant ‘zwaargewond’.

    Henri Bontenbal besloot in een draadje op Twitter het bericht even door een huis-tuin-en-keuken-factcheck te halen. Drie maal raden (tromgeroffel...): er klopt geen barst van. Een niet-oplettende bestuurder was de oorzaak van het ongeluk, de ontploffingen waren de airbags en die kinderen – die waren ongedeerd.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 263 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren