Follow the Money selecteert

  • plus 1
  • mee eens
  • Als.....dan is het effectief. Is de effectiviteit dan aangetoond ?

Iedere zondag verzamelen we opmerkelijke artikelen die we de afgelopen week lazen. Deze week: hoe spionagesoftware ook journalisten in de gaten houdt en Yanis Varoufakis over de werkelijke bedreiging voor de EU. Maar ook 660 miljard dollar winst voor een handje vol bedrijven, de staatsschuld van Italië en CumEx 2.0: spookaandelen. Met filmtip. Goed weekend!

Saoedische journalisten en activisten doelwit van spionagesoftware Pegasus

Forbes

Bart Nietveld – In navolging van de moord op journalist Jamal Khashoggi besloot president Trump afgelopen dinsdag geen verdere actie te ondernemen tegen Saoedi-Arabië. Daarbij gaat de president lijnrecht tegen zijn eigen inlichtingendienst in, die concludeerde dat de Saoedische kroonprins opdracht had gegeven voor de moord op de journalist. Trump laat zich daardoor niet van de wijs brengen: de afgelopen jaren heeft hij namelijk flink geïnvesteerd in de relatie met de Arabieren. Een relatie die vooral om olie en wapens draait. 

Dat Saoedi-Arabië grip wil krijgen op niet-gelijkgezinden zoals Khashoggi wordt duidelijk uit onderzoek van Forbes. Daaruit blijkt dat het land spionagesoftware inzet tegen Saoedi’s die het koninkrijk vanuit het buitenland proberen te ondermijnen. De spionagesoftware die ze daarvoor gebruiken is Pegasus, ontwikkeld door de Israëlische NSO Group. Forbes sprak met twee activistische Saoedi’s in het buitenland. Beiden hadden contact met Khashoggi en bij allebe was hun telefoon geïnfecteerd met de spionagesoftware. 

Een schrijnend voorbeeld van de werking van de software volgt na een conferentie die door een van de twee Saoedische politieke activisten was georganiseerd. Tijdens de conferentie sprak Khashoggi hem en de zaal via Skype toe. Een paar dagen later meldde een Saoedische krant, waarvan prins Khalid bin Salman eigenaar is, dat de relatie met Khashoggi per direct was beëindigd. Khashoggi zou hebben deelgenomen aan ‘verdachte bijeenkomsten om Saoedi-Arabië te ondermijnen’. De politieke activist denkt dat de krant doelt op zijn evenement.

Private bedrijven als NSO Group ontwikkelen spionagesoftware waarmee overheidsinstanties op afstand toegang tot smartphones kunnen krijgen. De NSO Group zegt de software alleen te verkopen aan overheden die het voor inlichtingenwerk gebruiken. En hoewel u daar uw bedenkingen over kunt hebben, is het effectief als daarmee aanslagen worden voorkomen of criminelen worden gepakt. Het wordt echter nogal verontrustend als overheden met dictatoriale trekjes de spionagesoftware ook tegen journalisten en activisten inzetten. Zeker wanneer dat regime door de internationale politiek nauwelijks wordt veroordeeld.

Varoufakis vindt dat May de Brexit-onderhandelingen heeft verprutst

The New Statesman

Peter Hendriks – De Griekse econoom en voormalig minister van Financiën Yanis Varoufakis heeft de nodige ervaring met onderhandelen met het EU-establishment. Hij heeft geen goed woord over de manier waarop Theresa May de Brexit-onderhandelingen heeft gevoerd. Volgens hem heeft ze de EU een machtsspel laten spelen. De EU heeft volgens Varoufakis eerst harde eisen op tafel gelegd over geld, verkeer van mensen en Ierland. Daarna mocht het Verenigd Koninkrijk nog even zeggen wat het zelf graag zou willen.

De econoom gelooft niet dat de EU Brexit hard moet spelen om een golf van uittredingen te voorkomen. Hij ziet de ontwikkelingen in Polen, Hongarije en Italië als tekenen dat de Unie van binnenuit aan het desintegreren is.

Net CumEx, alleen nóg crimineler: belastingdiefstal met spookaandelen

Süddeutscher Zeitung

Eric Smit – In Duitsland dachten velen dat de ergste toestanden rond het georganiseerde roven van dividendbelasting de afgelopen jaren uitputtend in beeld zijn gebracht, maar dat blijkt niet het geval te zijn. De Duitse overheid leek in 2012 met nieuwe wetgeving de mogelijkheden om CumEx-transacties uit te voeren definitief te hebben gestopt. Er blijkt echter een nog verfijndere mogelijkheid te bestaan om dividend uit de Duitse staatskas te roven. Uit onderzoek van de omroep WDR en de Süddeutscher Zeitung blijkt dat de officier van Justitie in Keulen haar onderzoek heeft uitgebreid naar praktijken die tot op heden niet aan het licht zijn gekomen.

Deze nieuwe werkwijze is nog crimineler dan CumEx al was. Anders dan bij CumEx – waarbij meerdere keren dividendbelasting wordt teruggevorderd terwijl deze maar één keer is afgedragen – wordt bij deze transacties helemaal geen dividendbelasting betaald. Wel wordt er dividendbelasting teruggevorderd. Bij de constructie wordt gebruik gemaakt van aandelen die in werkelijkheid niet blijken te bestaan. Een voormalige CumEx-handelaar zegt in de Süddeutscher Zeitung dat het ‘spookaandelen’ betreft. In het artikel wordt beschreven hoe de oplichting plaatsvindt: door van zogenoemde American Depositary Receipts (ADR‘s) gebruik te maken. ADR’s worden in de Verenigde Staten gebruikt om de handel in buitenlandse aandelen makkelijker te maken (zie hier een uitleg).

De praktijken zouden zich tot zeer recentelijk hebben voorgedaan. Het Duitse ministerie van Financiën is wil alles op alles zetten om ook deze nieuwe vorm van grootschalig bedrog rond het terugvorderen van dividendbelasting een halt toe te roepen, meldt de krant. 

‘Breek de nieuwe monopolies af, breng echte concurrentie terug’

The Economist

Joost Ramaer – De vrije-markteconomie is een open wedstrijd, waarin de beste altijd wint. Toch? Nee, allang niet meer. ‘Sinds 1997 is in tweederde van de Amerikaanse economie de machtsconcentratie toegenomen’, schrijft The Economist in The Next Capitalist Revolution, de inleiding bij een special report dat zeven artikelen omvat. ‘Een tiende van de economie bestaat nu uit industrieën waarin vier bedrijven meer dan tweederde van de markt in handen hebben.’ Zulke ondernemingen investeren nauwelijks meer en maken woekerwinsten, ten koste van ons allemaal.

‘In Europa is de trend vergelijkbaar, zij het minder extreem.’ The Economist schat het wereldwijde totaal aan ‘abnormale’ bedrijfswinsten, die alleen zijn te verklaren vanuit buitensporige marktmacht, op 660 miljard dollar. Meer dan tweederde van dat bedrag wordt verdiend in de VS, en weer een derde daarvan door technologiebedrijven. Lees: Facebook, Apple, Amazon, Netflix en Google (FAANG). Zoals altijd signaleert het Britse weekblad niet alleen het probleem, het draagt ook mogelijke oplossingen aan. Eén: ‘De regels rond data en intellectueel eigendom moeten innovatie stimuleren, niet de gevestigde grootmachten beschermen.’ Twee: overheden moeten markten beter toegankelijk maken voor nieuwkomers door bijvoorbeeld anti-concurrentiebedingen in arbeidscontracten te verbieden, gesloten beroepsgildes zoals de advocatuur open te breken en door ‘complexe regels geschreven door lobbyisten voor het bedrijfsleven’ af te schaffen. Drie: ‘Maak het mededingingsrecht geschikt voor de 21ste eeuw.’

De reeks artikelen verscheen al een week geleden, in de editie van 17 november, maar blijft nog maanden, zo niet jaren goed. En hoogst relevant.

En toen pikte een palmoliemeneer me op langs de rand van de snelweg

Knack

Ties Joosen – Vorige week zat ik plotseling bij een werknemer van een grote importeur van palmolie in de auto. Toeval. Ik was met een groep vrienden op lifttrip naar de vervallen industriestad Charleroi (erg leuk, dankjewel) en deze meneer pikte me langs de rand van de snelweg op. Ik zal zijn naam of het bedrijf waarvoor hij werkt niet noemen – ik zat immers niet als journalist in zijn auto. 

In zijn auto ontspon zich niettemin een interessant gesprek. Van palmolie weet ik immers wel het een en ander en hij vond het leuk om eens met een klimaatjournalist te praten. ‘Besef je wel,’ zei hij, ‘dat palmolie veruit de hoogste opbrengst per hectare heeft?’ Ik weet het. Met 3,6 ton per hectare laat palmolie andere producten als raapzaadolie (0,8 ton per hectare) of sojaolie (0,5 ton per hectare) ver achter zich. ‘Bovendien heb je voor de palmolieteelt veel minder bestrijdingsmiddelen nodig,’ voegde hij eraan toe. ‘Jammer alleen,’ mompelde hij, ‘dat de productie plaatsvindt in het regenwoud, de meeste biodiverse en kwetsbare natuurgebieden op aarde.’ Ook dat klopt. Afgelopen week nog schreef mijn gewaardeerde voorganger Bart Crezee nog over de gigantische risico’s die verbonden zijn aan palmolieteelt in Congolese veenbossen. 

Veel Europese consumenten en overheden stellen daarom duurzaamheidseisen aan de productie van palmolie. De man die zo vriendelijk was om me langs de snelweg op te pikken, roemde die. ‘Iemand moet dat doen, dankzij Europa is er nu een stok achter de deur.’ Maar hij waarschuwde ook voor arrogantie. ‘Hoe denk je dat er in Indonesië gereageerd wordt als Nederlanders ineens komen vertellen hoe ze hun palmolie moeten telen? Dat pikken ze niet.’ Daarnaast zouden de Indonesische leveranciers geen enkele moeite hebben een alternatieve afzetmarkt voor hun palmolie te vinden. ‘Dan verkopen ze die gewoon aan China of India, duurzaamheid kan ze echt geen reet schelen. Zelfs Amerika boeit dat niks.’

Of die andere afzetmarkten ‘zomaar’ gevonden kunnen worden, kan ik als journalist niet controleren. Wel weet ik dat ongeveer 11 procent van de totale palmolieproductie wereldwijd in de 27 EU-landen geconsumeerd wordt. Ik kan me dus best voorstellen dat het waar is. Dus ja, wat moet je met het nieuws van afgelopen week, dat Frankrijk de import van alle producten gaat verbieden die te maken hebben met ontbossing (zoals palmolie)? Moeten we daarmee blij zijn, omdat Frankrijk moreel leiderschap toont? Of moeten we treuren, omdat Frankrijk de relatie met de palmolieproducerende landen onder druk zet? Wat de man in de auto van dit nieuws vond, weet ik wel. Optie 2. Zelf neig ik meer naar optie 1: ik denk dat het goed is als Europese overheden duwen en trekken en zoveel mogelijk de nadruk proberen te leggen op een duurzame palmolieteelt. Dat we daarbij voor arrogant worden versleten, neem ik dan maar op de koop toe. Maar zeker ben ik hier niet van.

Wat vind jij?

Filmtip: 'Bellingcat, Truth in a Post-Truth World'

NPO

Margot Smolenaars – Dat de Bellingcat-methode ooit niet bestond, is haast niet meer voor te stellen. Deze IDFA-documentaire, uitgezonden via 2Doc, laat de oorsprong van openbrononderzoek zien. Zes mannen zonder journalistieke ervaring, maar wel behept met een gezonde dosis wantrouwen en genoeg online skills om een lawine aan bewijsmateriaal op social media te 'mijnen'. Hun interpretaties van Facebook-statusupdates, filmpjes, tweets en satellietbeelden hebben al veel primeurs opgeleverd, zoals de onthullingen over de BUK-raket die vlucht MH17 neerhaalde. In deze documentaire leren we meer over de mannen achter die primeurs en over hun motivatie om als burgerjournalist nepnieuws te bestrijden.

De schijnwerkelijkheid van accounting

openDemocracy

Thomas Bollen – Het oligopolie van vier accountants, te weten KPMG, EY, PwC en Deloitte, stapelt al jaren fout op fout en functioneert slecht. Dat is grotendeels te wijten aan de belangenverstrengeling die is ontstaan tussen de controlerend accountants en de bedrijven die ze moeten controleren, maar van wie ze tegelijkertijd afhankelijk zijn voor het betalen van hun rekeningen. Meermaals zijn de accountants op de vingers getikt door de AFM, maar verbetering blijft uit, zo constateerde de AFM deze week opnieuw. Reden voor minister van Financiën Wobke Hoekstra om een commissie in te stellen die de kwaliteit van accountancy controles moet toetsen.

Accountancy is een nogal apart vakgebied. Ik dacht altijd dat de regels eenduidig waren en dat controles inzicht geven in de staat van bedrijven. Hoe meer onderzoek ik doe naar wat er daadwerkelijk in de boeken van bedrijven en banken staat en wat je in de jaarrekeningen terugziet, hoe meer me blijkt dat regels volop aan interpretatie onderhevig zijn. 

Maar het kan natuurlijk altijd nog absurder. Laurie Macfarlane beschrijft in dit artikel de bijzonder slechte deals die de Britse staat sluit, allemaal omwille van de geldende accountingregels. In het Verenigd Koninkrijk zijn ‘private finance initiatives’ in trek geraakt. Daarbij worden overheidsprojecten via private constructies gefinancierd. Uiteindelijk betaalt de staat veel meer voor hetzelfde resultaat, vaak wel 40 procent meer, maar de rekening komt gunstiger in de boeken te staan, waardoor de staatsschuld kleiner lijkt. De belastingbetaler hoest het verschil op – een verschil dat rechtstreeks in de zakken van private partijen verdwijnt.

Italië mag zijn eigen broek ophouden, hoe zal dat gaan?

Ufficio Parlamentare di Bilancio

Arno Wellens – Gewoon toegeven: u bent nog nooit op de website geweest van de Ufficio Parlamentare di Bilancio (UPB), zeg maar de begrotingscommissie van het Italiaanse parlement. Vandaag heeft u een unieke kans om dat recht te zetten.

Italie heeft een vervelend probleempje: een staatsschuld van een slordige tweeduizend miljard euro. Nadat de ECB begon met het opkopen van staatsschulden, was de paniek op de financiele markten even weg. Bankiers wisten dat ze Italiaans schuldpapier bij problemen konden doorverkopen aan de centrale banken, wat voor rust zorgde bij de mensen in krijtstreep. Tot ongeveer vandaag. Officieel was het standpunt van de ECB dat de monetaire verruiming de inflatie naar 2 procent moest brengen, maar officieus helpt de centrale bank zo een failliet EU-land de staatsschuld dragelijk te houden. Uit cijfers van UPB blijkt bijvoorbeeld dat in 2016 bijna helft van de nieuw uitgegeven staatsobligaties door de centrale bank werd opgekocht. 

Omdat het opkoopprogramma afloopt – het officiele inflatiedoel lijkt behaald – is het de vraag of Italië de komende tijd zelf de broek kan ophouden. In 2018 en 2019 moet de Italiaanse overheid voor bijna 400 miljard euro aan obligaties uitgeven. Als de ECB geen zetje in de rug meer geeft, dan moet Rome zelf genoeg beleggers enthousiast maken om de toegenomen spendeerdrift van de nieuwe regering te financieren. Zou dat lukken? De voortekenen zijn slecht, want de yield – de rente op tweedehands Italiaanse staatsschuld – is sinds  begin van dit jaar verdubbeld. De site van de UPB kende u nog niet, maar het doorrollen van Italiaans schuldpapier kon nog wel eens in het nieuws komen in 2019.  

Dit wordt een film: de mysterieuze aanvallen op ambassadepersoneel in Cuba 

Today Explained

Charlotte Bouwman – Sinds augustus vorig jaar ben ik geobsedeerd met de mysterieuze klachten van Amerikaans en Canadees ambassadepersoneel in Cuba. De diplomaten lijden aan onverklaarbare en vreemde gezondheidsklachten, startend met geknars dat uit één bepaalde richting lijkt te komen. Dit houdt dertig seconden tot dertig minuten (!) aan en leidt tot een wijd spectrum aan symptomen, waaronder misselijkheid, gehoor- en geheugenverlies. De aanvallen vonden altijd thuis of in hotelkamers plaats. In de dagelijkse podcast van Vox, Today Explained, van afgelopen woensdag, bespreekt Sebastian Rotella van onderzoeksplatform ProPublica wat we weten en wat nog niet. Hij behandelt verschillende theorieën over de oorzaak van de klachten, en de tekortkomingen van elk van die vermoedens. Volgens een Amerikaans onderzoeksteam lijken de klachten op die van een aanhoudende hersenschudding en is aannemelijk dat de diplomaten hersenbeschadiging hebben opgelopen. Inmiddels is er nog steeds geen duidelijkheid en zijn de verhouding tussen Cuba en de VS, die onder Obama natuurlijk enorm waren verbeterd, ernstig bekoeld.

Meer dan de helft van het ambassadepersoneel is teruggehaald en Trump beschuldigt Cuba openlijk van de ‘aanvallen’. Het land ontkent alle betrokkenheid en concludeerde na uitvoerig onderzoek dat de geluiden afkomstig zijn van een specifiek soort krekels. ‘Het lijkt op een film die zoekt naar een antwoord,’ besluit de Vox-presentator. Maar de definitieve verdeling van de rollen van held en schurk laat nog op zich wachten.

‘Als Halsema gewetensbezwaren heeft. moet ze gewoon opstappen’

HP/De Tijd

Rob Vorkink – De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema is niet van plan om vrouwen met een boerka ‘uit de tram te trekken’ om het wettelijk verbod op dit kledingstuk te handhaven. Halsema negeert zo een democratisch tot stand gekomen verbod. Columnist Ton F van Dijk vraagt zich in een online column van maandblad HP/De Tijd af of dat zomaar kan. Past een burgemeester met ‘gewetensbezwaren’ wel bij onze democratie? De vrijheid van het individu houdt op waar de wet begint. Regels zijn er niet voor niets en die burgers die zich niet aan wetten wensen te houden, moeten worden gecorrigeerd. Indien nodig hardhandig. De persoonlijke mening van een burgemeester doet er in dat geval niet toe, stelt Van Dijk. Dat Femke Halsema het boerkaverbod in Amsterdam niet wil handhaven is een vorm van bestuurlijke willekeur, die een burgemeester zich niet kan permitteren.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Redactie

Gevolgd door 216 leden

Volg Redactie
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren