© Matthias Leuhof

FTM selecteert: Europa zet drie stapjes vooruit op klimaatgebied

In Brussel werd deze week een hoopgevende stap gezet naar een CO2-taks aan de Europese buitengrenzen. Verder in de zondagselectie van onze redactie: een lesje in drie soorten zorgfraude, een stijgende Balkenende-norm, en wie wist wat binnen Wirecard? Prettig weekend!

CO2-tax aan de Europese buitengrens is een stapje dichterbij

Het Financieele Dagblad

Ties Joosten De beste manier om klimaatverandering tegen te gaan, is het beprijzen van CO2-uitstoot. Daar is zo ongeveer iedere econoom het wel over eens, schreef ook FD-columnist Mathijs Bouman onlangs maar weer eens. 

Wat dat betreft is het tenenkrommend om te zien hoeveel fiscale voordelen er nog altijd naar fossiele brandstoffen gaan. Afgelopen week kwam minister Wiebes na 2,5 jaar wachten ein-de-lijk met een totaalbedrag: fossiele brandstoffen krijgen jaarlijks fiscale voordeeltjes ter waarde van 4,5 miljard. De belastingvrijstelling voor kerosine neemt daarvan het leeuwendeel voor haar rekening. 

Toch vindt op dit front een hoopvolle ontwikkeling plaats. De Europese Unie bereidt namelijk een forse uitbreiding voor van het aantal sectoren dat onder de ETS-regeling moet gaan vallen. Steeds meer bedrijven moeten dan gaan betalen voor hun CO2-uitstoot. Maar belangrijker nog: dit lijkt op een voorbereiding richting een CO2-taks aan de Europese buitengrenzen. Amerikanen en Chinezen die naar Europa, de grootste markt ter wereld, willen exporteren, zullen dan voor hun CO2-uitstoot moeten gaan betalen.

De ontwikkeling van klimaatbeleid kenmerkt zich vaak door twee stapjes achteruit en dan drie vooruit. Daardoor gaat het nog veel te langzaam. Maar. Laten we niettemin de drie stapjes vooruit verwelkomen. En die lijken afgelopen week door de Europese Unie te zijn gezet.

Wat weegt zwaarder: privacy of transparantie?

Leeuwarder Courant

Daan Appels Follow the Money schreef vorige week over de verhoudingen tussen zorgbedrijf Aventura en de gemeente Smallingerland. Dinsdag volgde een artikel over ons eigen data-onderzoek naar de tekorten in jeugdzorg. Voor dat onderzoek benaderde FTM 149 gemeenten, waarvan er slechts 6 een compleet databestand aanleverden.

In dit korte maar interessante artikel van de Leeuwarder Courant komen beide verhalen samen: media willen transparantie, gemeenten zeggen die niet te kunnen geven vanwege privacy-redenen. Smallingerland liet onderzoek uitvoeren naar Aventura, waaruit bleek dat van 285.000 euro aan zorggeld niet kon worden gecontroleerd waaraan het precies was uitgegeven. Ook vermeldt het onderzoeksrapport een ‘vermeend vuurwapen’ in de auto van de directeur. Een neppistool, volgens de directeur zelf.

Over het onderzoek is het nodige te doen. Zo bleek dat in de onderzoekscommissie vooral sleutelfiguren van de gemeente Smallingerland zaten, die nauw betrokken waren bij contracten en het toezicht daarop. De gemeente wil de namen van ambtenaren die in de commissie zaten niet vrijgeven, ‘vanwege de privacy’. Volgens de krant zou de gemeente hier open over moeten zijn, in het belang van de transparantie.

In het data-onderzoek van FTM geven gemeenten diverse redenen waarom ze niet mee willen of kunnen doen: de data is moeilijk op te hoesten, er is weinig capaciteit, de vakantie speelt een rol en corona wordt genoemd. Ook ‘privacy’ wordt door gemeenten vaak aangevoerd als reden om geen complete datasets te kunnen leveren. Net als de Leeuwarder Courant is ook Follow the Money het niet eens met die zienswijze, (onder meer) wijzend op het publieke belang van transparantie.

Of de datasets voor altijd blijven zitten in een privacy-cocon of uitgroeien tot een vlinder met transparante vleugels wordt hopelijk snel duidelijk: FTM gaat via een wob-procedure alsnog proberen de gevraagde datasets te bemachtigen.

Engels domineert in Brussel

Politico Europe

Peter Teffer Het Verenigd Koninkrijk mag dan uit de Europese Unie vertrokken zijn, Engels is nog altijd de voertaal bij EU-beleidsmakers. Een goed voorbeeld daarvan is de 'State of the Union’-toespraak van Ursula von der Leyen afgelopen week. Een Duitse voorzitter van de Europese Commissie die slechts 9,5 minuten Duits spreekt, 4 minuten Frans, en 63 minuten Engels: dat laat toch wel zien dat de Engelse taal ‘oppermachtig regeert’, zo concludeerde Politico-columnist Tim King.

In zijn artikel plaatst King de taalkeuze van Von der Leyen in een bredere context. De meeste EU-instellingen werken historisch gezien vooral in het Frans, of een combinatie van Frans, Duits en Engels. Het Europees Parlement, waar Von der Leyen haar toespraak gaf, was nu juist uniek vanwege zijn meertaligheid. Dankzij een klein legertje aan tolken kan elk parlementslid in één van de 24 officiële talen spreken, waardoor bijna iedereen zich in de moedertaal kan uitdrukken. Het is daarnaast een democratisch principe dat elke burger in zijn eigen taal de discussies in het Europarlement moet kunnen beluisteren (of het inhoudelijk te volgen is, is een ander verhaal).

Veel Europarlementariërs met een andere moedertaal dan Engels maken overigens geen gebruik van dit principe en houden hun toespraak in het Engels. Dit tot frustratie van de tolken. Niemand spreekt immers een tweede taal foutloos, dus tolken moeten eerst interpreteren wat de spreker in steenkolenengels bedoelde en dat vervolgens vertalen — onder andere naar de moedertaal van de spreker. De hoogste ambtenaar van het Europees Parlement zei ooit eens dat tolken daar gek van werden.

Tegelijk is het praktisch niet haalbaar om als Europarlementariër te functioneren zonder meerdere talen te kennen en gebruiken. Om mee te schrijven aan Europese regels, moet je onderhandelen met collegaparlementariërs en vertegenwoordigers van Commissie en lidstaten. Dat gaat nu eenmaal makkelijker en sneller in een gezamenlijke taal. Het kan zelfs als level playing field (gebruik van Engelstalig begrip intended) werken als iedereen een taal even slecht spreekt. Je gaat er simpeler van spreken, omdat je woordenschat in andere talen nu eenmaal niet zo groot is als die in je moedertaal. En daardoor kom je misschien weer sneller tot een overeenstemming.

Aan de andere kant: die simpliciteit komt het intellectuele niveau van het gesprokene weer niet ten goede, merkt King op. Ook viel hem op dat de keuze voor zo veel mogelijk Engels in de toespraak van Von der Leyen wel heel naadloos past bij de communicatiestrategie van de Europese Commissie: ‘Anno 2020 is de State of the European Union toespraak een sociale-mediaproductie: de toespraak van de voorzitter kan in stukjes worden verdeeld en digitaal verspreid worden in byte-sized porties.’ Vorige voorzitters van de Europese Commissie wisselden constant in hun toespraak van taal, uit hoffelijkheid naar het meertalige publiek. Dat werkt op Facebook of Twitter alleen maar op de zenuwen, schrijft King. ‘Vandaar de dominantie van het Engels: het is de taal van robots.’

Binnen Wirecard wisten veel medewerkers van bedrog

Handelsblatt

Siem Eikelenboom – Het is de vraag die bij ieder bedrijfsschandaal weer opkomt: wie wist wat wanneer? In 2018 besloot het Nederlandse Openbaar Ministerie individuele bestuurders van de ING Bank niet te vervolgen, omdat het OM naar eigen zeggen niet kon bewijzen dat de top leiding had gegeven aan het plegen van strafbare feiten. De ING, door OM omschreven als een ‘legaal bedrijf dat illegale handelingen uitvoerde’, kreeg slechts een serie terechtwijzingen en schikkingen opgelegd.

In de kwestie van de digitale betalingsverwerker Wirecard, dat de KLM als grote klant had, pakt het Duitse OM het anders aan. De hele top is inmiddels als verdachte aangemerkt; bestuursvoorzitter Markus Braun zit in voorlopige hechtenis. Tweede man Jan Marsalek wordt internationaal gezocht.

Maar hoe zit het met de lagen onder het bestuur? Wisten de mensen die daar werken iets van de fraude? Ja, zo blijkt uit een groot stuk van de Duitse zakenkrant Handelsblatt. Uit interne documenten wordt duidelijk dat minstens 250 medewerkers wisten dat de omzet- en winstcijfers die Wirecard naar buiten bracht, niet konden kloppen. Handelsblatt beschikt over een dozijn transactieoverzichten: powerpointpresentaties die maandelijks werden opgesteld door de betaal- en risico-afdeling van Wirecard. Deze presentatie ging maandelijks naar circa 250 medewerkers en bestuurslid Susanne Steidl.

Wirecard vroeg op 25 juni faillissement aan, nadat het eerder moest toegeven dat 1,9 miljard euro op een Filippijnse derdenrekening ‘Luftgeld’ was.

Eind 2019 jubelde Wirecard dat het in de eerste negen maanden een omzet van 124,2 miljard euro had gedraaid. Maar in de interne powerpoint-presentatie van december 2019 staat een heel ander getal: over heel 2019 zou de omzet van de digitale betalingsverwerker ‘slechts’ 61,3 miljard hebben bedragen. Hoe kunnen de naar buiten toe gepresenteerde cijfers zo afwijken van de interne? Het antwoord is simpel: de omzetcijfers van de Aziatische divisie ontbraken. Die divisie stond onder leiding van de inmiddels voortvluchtige Oostenrijker Jan Marsalek. In diverse Aziatische landen werkte Wirecard op papier samen met partnerbedrijven die in tegenstelling tot de Duitsers wel over de vereiste vergunningen beschikten. Steeds duidelijker wordt dat via deze bedrijfjes dubieuze miljoenenstromen liepen afkomstig van porno- en gaming-bedrijven.

‘Binnen het concern wilde niemand precies weten wat Marsaleks divisie deed. Hij heeft ons omzetten en winsten geleverd, maar iedereen vermoedde dat het om vuile handel ging’, zegt een insider tegen Handelsblatt. Een andere bron vertelt de krant dat Marsalek wel degelijk cijfers aanleverde, maar dat die om onbekende redenen nooit in de maandelijks presentatie werden opgenomen. Bestuurders stelden daar nooit kritische vragen over. Dat geldt ook voor de afdelingsleiders, de controllers, de raad van toezicht en huisaccountant EY.

Ook dit is een kenmerk van bedrijfsschandalen: achteraf blijkt dat veel mensen steevast de verkeerde kant opkeken. Carmine di Sibio, de hoogste baas van EY, bood afgelopen week in een brief aan zijn klant excuses aan voor het feit dat de fraude bij Wirecard ‘niet sneller was ontdekt.’ EY controleerde tien jaar lang de jaarrekeningen van Wirecard, maar de accountant negeerde diverse fraudemeldingen. Tegen EY zijn al diverse rechtszaken door gedupeerden aangespannen.

Trouwe FTM-lezers kennen EY ondertussen vooral van het schandaal rond de verkoop van crematieconcern de Facultatieve, waar de dienstdoende EY-accountant dubbele petten droeg en toeliet dat het miljoenenbedrijf voor slechts 30 duizend euro van eigenaar verwisselde.

Oplichters profiteren van conflicten met Boko Haram en Afrikaanse burgeroorlogen

Deutsche Welle

Dennis l’Ami De Zuid-Afrikaanse schrijver en voormalig parlementslid voor het ANC Andrew Feinstein onderzoekt al twintig jaar de internationale wapenmarkt. Afrika is in toenemende mate een hotspot voor handelaren in oorlogstuig, stelt hij. Uit een recent onderzoek dat hij samen met anderen uitvoerde, blijkt dat de Verenigde Staten en Europa veel geld ter beschikking stellen aan Niger. Het land kocht tussen 2011 en 2019 voor zo’n 1 miljard dollar aan wapentuig. Dit enorme bedrag was bedoeld om aanvallen van jihadisten af te kunnen slaan, maar verdween vooral in de zakken van lokale tussenpersonen en hun zakenpartners uit Rusland en Oekraïne.

‘Een groot deel van dat miljard is niet besteed aan het bevoorraden van het Nigerese leger,’ zegt Feinstein tegen Deutsche Welle. Volgens de schrijver heeft een van de fraudeurs, ene Aboubacar Hima, een persoonlijke band met de Oekraïense oud-president Victor Yanukovych. Inmiddels zou Hima diverse appartementen in Praag hebben gekocht.

Het schandaal in Niger staat niet op zichzelf, zegt Feinstein: ‘In Afrika zijn steeds meer corrupte wapenverkopen. De wapenhandel is verantwoordelijk voor zo’n 40 procent van alle corrupte handel in de wereld. Dit heeft dus een groot effect op veel Afrikaanse landen.’ Toch is het zelfs niet eens een exclusief Afrikaans probleem: ‘Corruptie zit niet alleen bij Afrikaanse tussenpersonen. Ze hadden altijd al hulp uit het noorden, en niet alleen uit Rusland.’ Hij verwijst naar een deal uit 2000, toen een Duits consortium miljoenen aan smeergeld betaalde aan Zuid-Afrikanen om oorlogsschepen ter waarde van 731 miljoen euro te kunnen verkopen.

Belastingparadijs Nederland draagt bij aan mislopen belastingen Afrikaanse landen

Tax Justice Network

Thomas Bollen Nederland maakt zijn reputatie als belastingparadijs nog steeds waar. Ons land is een doorsluisland en staat op de vierde plaats van de meest beruchte belastingparadijzen in de Corporate Tax Haven Index. Via Nederlandse entiteiten kunnen grote bedrijven belastingheffing in eigen land omzeilen.

Dit verhaal gaat over het Zuid-Afrikaanse MTN, een grote telecomprovider. MTN verkocht in Oeganda en Ghana haar aandelen in mobiele telefoonmasten. Normaal gesproken zou MTN over die transactie ook belasting moeten afdragen aan de Oegandese en Ghanese overheden. Maar omdat het niet direct de torens verkocht, maar een aandeel in een Nederlandse joint venture die juridisch eigenaar van de torens is (en speciaal voor dat doel is opgetuigd), wordt die belastingafdracht vermeden.

Het is een beproefde constructie: de zogenaamde ‘offshore indirect transfer’. De OECD, het IMF en de VN proberen er wat aan te doen, maar voorlopig gaan de praktijken gewoon door. De Nederlandse overheid draagt er zo aan bij dat Afrikaanse landen belastinginkomsten missen. In deze twee deals scheelt het zo’n 20 en 60 miljoen euro voor de bevolking van Oeganda en Ghana. Dat geld komt nu in de zakken van de MTN-aandeelhouders terecht.

Zorgfraude is gemakkelijk en dat levert gevaar voor ondermijning op

Vereniging Nederlandse Gemeenten

Judith Spanjers Als je de aanpak van zorgfraude niet met chocoladeletters in het college-akkoord schrijft, dan moet je er geen handtekening onder zetten. Dat zegt Edward van der Torre van onderzoeksbureau LokaleZaken in de podcast van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Van der Torre vertelt in de podcast over het onderzoek dat hij deed naar zorgfraude, met de toepasselijke titel ‘Een wereld te winnen’.

LokaleZaken deed het onderzoek in opdracht van VNG Naleving. Het bureau sprak onder andere met gemeenten die al verder zijn met hun aanpak van zorgfraude, opsporingsdienst ISZW en het Informatie Knooppunt Zorgfraude. Daarnaast maakten de onderzoekers gebruik van een serie artikelen van Follow the Money over zorgfraude. Conclusie van het rapport is dat het nog te gemakkelijk en lonend is om zorgfraude te plegen. De onderzoekers onderscheiden drie soorten zorgfraude:

Netwerkfraude: Hierbij gaat het om zorgaanbieders die vanuit een klein netwerkje met vertrouwelingen de zorgfraude organiseren. Zorgaanbieders benutten bronnen zoals kennis, middelen, vastgoed en sociale contacten die beschikbaar zijn in dit netwerk om zorgfraude op te zetten, uit te voeren en af te schermen, zo staat in het rapport. De zorgaanbieders werven in de sociale omgeving cliënten voor zorg waar gemakkelijk geld mee te verdienen is. Ook constateren de onderzoekers dat ze woekerwinsten maskeren door hoge huursommen te betalen. Sleutelfiguren uit het netwerk kunnen zo jaarlijks veel zorggeld via vastgoed opstrijken. Een netwerk met de bovenwereld speelt ook een rol. Tot het sociale netwerk blijken personen te kunnen behoren die werken bij de overheid, onder andere bij gemeenten, of die politiek actief zijn. Op deze manier raakt zorgfraude vermengd met het gemeentelijk integriteitsbeleid.

Organisatiefraude: Hierbij gaat het om bedrijven die met oprechte bedoelingen zijn opgericht, maar waarbij zorgaanbieders met de juiste kennis van zaken systematisch en opzettelijk onrechtmatig declareren. Zo declareren ze te veel uren of brengen ze administratief werk onterecht in rekening. Omdat de prioriteit bij het opsporen van zorgfraude bij persoonsgebonden budgetten ligt, verschuiven deze aanbieders zich steeds meer richting gecontracteerde zorg.

Informele fraude: Hierbij gaat het vooral om onterechte pgb-declaraties in familiekringen en sociale netwerken. Zo staat in het onderzoek een gezin beschreven waar de vader zorg gaf aan een zoon; de moeder aan twee zonen; de ene zoon aan een andere en een zoon aan zichzelf. Eén zoon kreeg zorg van een aanbieder. Hiermee kan een gezin een jaarinkomen verdienen.

Balkenende-norm in de publieke sector stijgt naar €209.000

Topinkomens.nl

Bart de Koning — Het maximale topinkomen in de publieke sector, beter bekend als de Balkenende-norm, gaat komend jaar met 3,8 procent omhoog: van 201.000 naar 209.000 euro. De norm wordt ieder jaar geïndexeerd en automatisch aangepast aan de stijging van de loonkosten bij de overheid.

Normaal gesproken is dat nieuws niet zo interessant, maar 2020 is geen normaal jaar. De loononderhandelingen hebben maanden stil gelegen en er is een recordaantal van 267 cao’s verlopen. Het worden moeilijke gesprekken, de komende tijd: aan de ene kant vakbonden die opkomen voor werknemers die onder moeilijke omstandigheden het land draaiende hebben gehouden, en aan de andere kant werkgevers die veelal zware klappen hebben opgelopen door de coronacrisis. Vorig jaar stegen de lonen gemiddeld zo’n 3 procent, maar door corona is dat onhaalbaar geworden. Vier kleinere cao’s kwamen vorige maand op slechts 1,5 procent uit.

Maar de Wet Normering Topinkomens (de WNT, die de Balkende-norm formeel vastlegt) komt dus op 3,8 procent. Topinkomens in de publieke sector (woningcorporaties, scholen, ziekenhuizen en dergelijke) liggen al jaren heel gevoelig – daarom is de maximumnorm ook ingevoerd. Het lijkt erop dat verantwoordelijk minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren en haar ambtenaren goed aanvoelen dat een loonsverhoging van 3,8 procent in deze tijd niet lekker zal vallen: in het officiële persbericht staat de verhoging niet aangekondigd, daarvoor moet de lezer doorklikken naar de uitvoeringsregeling in de Staatscourant.

Wie zich niet laat afschrikken door de gortdroge taal, komt nog een paar interessante zaken tegen. ‘Topfunctionarissen zonder dienstbetrekking’ mogen nu 26.800 euro per maand declareren; dat wordt verhoogd naar 27.700 euro (de WNT rondt alle bedragen op 100 euro naar boven af.) Dat zijn dus de interimmanagers. Na zes maanden mogen ze nog maar 21.000 per maand declareren. Dat levert een nieuw jaarmaximum voor interimmanagers op van 292.200 euro – ver boven de Balkenendenorm.

Wie die gelukkigen zijn die veel meer mogen verdienen dan de minister-president, komen we niet makkelijk te weten. D66’er Ollongren heeft een duidelijke keuze gemaakt tussen twee kernwaarden van haar partij: privacy gaat hier boven transparantie. Lees maar: ‘In verband met de privacy van een functionaris (niet zijnde een topfunctionaris) die boven het algemeen bezoldigingsmaximum bezoldigd wordt, wordt van deze functionaris bij de openbaarmaking voortaan een vermelding van de functie vereist en niet langer de vermelding van de begin- en einddatum van de vervulling van de functie.’ Probeer dan nog maar eens te achterhalen om wie het precies gaat…

Aantal sociale woningen in België moet verdubbelen

Sociaal.net

Peter Hendriks In Vlaanderen is het woningmarktideaal van de VVD al een feit. Bedraagt sociale huur in Nederland bijna 30 procent van de totale woningmarkt, in Vlaanderen is dat maar 7 procent. Vlamingen beleggen daarnaast vanouds veelal in een tweede woning voor de verhuur.

Maar is Vlaanderen daarmee een volkshuisvestelijk Walhalla? Niet echt. In de praktijk betekent het veelal huren bij een private huisbaas en wonen in woningen die kwalitatief ondermaats zijn, zeker voor mensen met een laag inkomen.

Een sociale woning bemachtigen is voor Vlamingen met lage inkomens een enorm voordeel: gemiddeld bepaal je voor een sociale woning de helft van wat je bij een particulier betaalt. Maar zie er maar eens aan te komen. Er zijn circa 150.000 sociale woningen in Vlaanderen, en er staan 150.000 huishoudens op de wachtlijst. Huishoudens die in aanmerking willen komen, wachtten in 2018 gemiddeld drie jaar op een sociale woning. In de grotere steden loopt dit op tot vier jaar. In 2018 waren er zelfs 248.900 huurders die van een private verhuurder huurden, terwijl ze een inkomen hadden dat in principe recht geeft op een sociale woning.

De sociale verhuurders in Vlaanderen vinden dat de sector zou moet groeien tot 14 procent van de woningmarkt, maar er komen per jaar maar 2.500 woningen bij. De Vlaamse Maatschappij voor Sociaal Wonen pleit dan ook voor het opvoeren van de bouw van sociale woningen.

Toch nog slapeloze nachten voor omkoop-CEO van TeliaSonera

OCCRP / Uppdrag Granskning

Dennis Mijnheer Onderzoeksjournalisten van het internationale onderzoekscollectief OCCRP en het Zweedse Uppdrag Granskning hebben documenten ingezien die meer licht werpen op de omkooppraktijken van het Fins-Zweedse telecombedrijf TeliaSonera. Net zoals het telecom Vimpelcom (inmiddels VEON) wist TeliaSonera telecomlicenties in Oezbekistan te bemachtigen door middel van het betalen van steekpenningen aan Gulnara Karimova, de dochter van de voormalige president Karimov. Deze wereldwijde fraudezaken leidden uiteindelijk tot een miljardenschikking en vormden een grote cash cow (FTM-artikel) voor het Nederlandse openbaar ministerie (400 miljoen dollar Vimpelcom en 230 miljoen TeliaSonera).

TeliaSonera CEO Lars Nyberg werd in Zweden aangeklaagd, maar werd niet veroordeeld voor omkoping. Dat kwam door een maas in de wet: TeliaSonera had weliswaar Karimova betaald maar zij had geen formele invloed (geen officiële overheidsfunctie) op de toekenning van telecomlicenties. De maas is in juli 2012 gerepareerd – er is nu ook sprake van omkoping als er betalingen worden gedaan aan personen die alleen informele invloed hebben op overheidsbeslissingen.   

De voormalige CEO Nyberg zal nu minder rustig slapen, want de onderzoeksjournalisten onthulden afgelopen week dat er, na de wetsreparatie in juli 2012, nog zeker een bedrag van 12 miljoen dollar is betaald aan Karimova. Oftewel, de CEO kan alsnog vervolgd worden voor omkoping. Opmerkelijk: het Zweedse openbaar ministerie was al op de hoogte van deze casus maar deed er niks mee.

Redactie
Redactie
Gevolgd door 696 leden