Follow the Money selecteert

Iedere week zet de redactie van FTM hun favoriete artikelen voor je op een rijtje. Vandaag onder andere branded content in NRC Handelsblad, kinderdagverblijven die voor dokter spelen en een bijzonder verdienmodel voor de Turkse overheid. Prettig weekend!

Waarom het kapitalisme van de doorgestoken kaart schadelijk is voor de liberale democratie

Financial Times

Eric Smit — Het woord 'purpose' maakt de laatste jaren opgang in de wereld van het corporate bedrijfsleven. Het betekent zoveel als 'een betekenisvolle doelstelling'. Het heeft ook iets met zingeving te maken — en daar dachten multinationals nog niet zo heel lang geleden amper over na. ‘Purpose’ laat zich immers moeilijk kwantificeren: rentabiliteit en winst zijn veel makkelijker in percentage en cijfers te vangen. Met dat laatste is het corporate bedrijfsleven dan ook altijd monomaan bezig geweest. Alles voor de aandeelhouder.

Tot nu toe. De rest van wereld — in jargon: de overige stakeholders — doet weer mee. Althans, daar hebben 181 ceo's van de grootste bedrijven op aarde medio augustus bij de Business Roundtable hun handtekening onder gezet.

Sindsdien is hier het nodige in de media over gezegd. Hoe serieus menen deze topmannen en -vrouwen dit? Wanneer iemand Jamie Dimon, ceo van de Amerikaanse bank JP Morgan Chase, iets over in stand houden van de Amerikaanse droom hoort zeggen, is het lastig om niet in de lach te schieten. En voormalig Unilever-ceo Paul Polman oogstte wereldwijd lof met zijn purposemissie, maar achter dat masker ging nog steeds een man schuil die als hoogste baas een extreem hoog inkomen verdiende, aandeelhoudersbelangen de boventoon liet voeren en toen het erop aan kwam via zijn directe contact met premier Rutte de dividendbelasting hoopte te kunnen afschaffen. Dit om een hele kleine groep Britse aandeelhouders te plezieren.

Martin Wolf, de belangrijkste commentator economie van de Financial Times, maakte afgelopen week in een lang artikel duidelijk dat het de hoogste tijd is om het thema purpose ernstig te nemen. ‘In de afgelopen vier decennia hebben we vooral in de VS, het belangrijkste land van allemaal, een onheilige drie-eenheid waargenomen van vertragende productiviteitsgroei, toenemende ongelijkheid en enorme financiële schokken,’ schrijft Wolf. Hij onderbouwt deze waarnemingen met harde cijfers uit wetenschappelijke publicaties.

Het heeft volgens hem alles te maken met het ‘rentenierskapitalisme’. In de woorden van Wolf: een economie waarin markt- en politieke macht bevoorrechte individuen en bedrijven in staat stellen om financieel rendement aan anderen te onttrekken. De voortschrijdende financialisering van de economie en de daarmee gepaard gaande herverdeling van vermogen ten gunste van enkelen en de dalende arbeidsproductiviteit, draagt daar in belangrijke mate aan bij.

De 'onheilige drie-eenheid' ondermijnt de democratie, betoogt Wolf. De populisten liggen overal op de loer en hebben op verschillende plekken al de touwtjes in handen. ‘We hebben een dynamische kapitalistische economie nodig die iedereen een terechte overtuiging geeft dat ze kunnen delen in de voordelen,’ schrijft hij. Anders zou het wel eens verkeerd kunnen aflopen.

De schuldmachine draait nog steeds op volle toeren

2Doc

Jan-Hein Strop — De documentaire De Schuldmachine volgt een groep jongeren in de Bijlmer in Amsterdam die in de schuldproblemen zijn gekomen. Net als de eerdere docu Schuldig laat deze film goed zien hoe schadelijk deze problematiek is.

Een veelzeggende casus is die van twintiger Elyvonne. We zien hoe zij belt met een van haar schuldeisers: de firma Van Dijk, in Nederland bekend als leverancier van schoolboeken. Elyvonne’s schuld blijkt te zijn ontstaan op haar twaalfde. Van Dijk kan haar dossier niet meer vinden; het incassobureau dat achter haar aan zit heeft de schuld waarschijnlijk opgekocht. De schuld is door rente en kosten inmiddels veel hoger dan het oorspronkelijke bedrag.

En daarin schuilt de kern van de schuldenindustrie: de wettelijk toegestane mogelijkheid om kosten op kosten te stapelen. Dat ook deurwaarders er vrolijk aan meedoen, is een uitvloeisel van marktwerking. Maar die staat nauwelijks ter discussie: de grote opdrachtgevers (schuldeisers) inclusief de overheid, willen het huidige systeem behouden.

Wat moet de VS doen om het klimaat te redden?

The Nation

Peter Hendriks — De klimaatnormen zoals die zijn neergelegd in Parijs, zijn geen onderwerp waar Donald Trump in is geïnteresseerd. Toch is er volop klimaatrealisme en activisme in de Verenigde Staten. Democraten weten ook dat na een aantal zomers met recordtemperaturen, het klimaat stemmen kan opleveren. Als een Democraat president wordt zal deze razendsnel actie moeten ondernemen om de verloren Trump-jaren weer goed te maken en het klimaatbeleid weer op het goede spoor te krijgen.

Leah Stokes, een klimaatprofessor van de University of California, zegt dat de VS er niet op moeten rekenen dat het introduceren van bijvoorbeeld zuinigere auto’s genoeg is. Er moet nieuwe technologie worden ontwikkeld om de CO2-uitstoot echt aan te pakken.

Bernie Sanders is de klimaatkampioen: hij heeft een plan waarmee de uitstoot in 2030 zo’n 70 procent lager zal zijn dan die in 2017. Daarbij wordt kernenergie in zijn aanpak uit gefaseerd.

The Nation heeft twijfels over de haalbaarheid van Sanders plannen. Volgens een paper in het tijdschrift Nature zijn alle al gebouwde energiecentrales, gebouwen, voertuigen en overige infrastructuren genoeg om de temperatuur met meer dan 1,5 graad te laten stijgen. Daarbij gaan de onderzoekers ervan uit dat al die investeringen hun beoogde levensduur volmaken. Verder zijn er alleen al in de VS plannen voor nog eens 170 nieuwe aardgascentrales. Al met al ziet het er niet zo best uit.

Kinderdagverblijf gaat op stoel van de dokter zitten

The New York Times

Aliëtte JonkersThe New York Times signaleert een nieuwe trend: kinderdagverblijven die zich steeds meer bemoeien met de gezondheid van de kinderen die bij hen verblijven. Dat geldt niet alleen voor vaccinaties, maar voor allerhande peuterkwaaltjes die dikwijls het behandelen niet waard zijn. Een oogontsteking bijvoorbeeld: in theorie besmettelijk, maar in de praktijk lopen er doorgaans niet hordes kinderen rond met een rood oog.

Desalniettemin worden kinderen met dergelijk klein malheur vaak geweigerd door de crèche, of mogen ze pas terug komen als de ouders met het kind naar de huisarts zijn geweest en een recept voor antibioticum hebben gehaald. Dat een kind dan in aanraking komt met een wachtkamer vol met andere zieke mensen, is dan kennelijk geen probleem, schrijft de auteur van dit stuk, kinderarts en hoogleraar Aaron E. Carroll.

Carroll is werkzaam bij de Indiana University School of Medicine en het Regenstrief Institute. Dat managers van kinderdagverblijven soms op de stoel van de arts gaan zitten, is hem een doorn in het oog. En het gebeurt niet alleen in Amerika, vertelt hij: in de Canadese stad Ontario eisen kinderdagverblijven niet zelden dat ouders van kinderen hun spruit meenemen naar de dokter als die een simpele verkoudheid onder de leden heeft. Dezelfde kinderdagverblijven, zo blijkt uit een studie, vertelden ook dat antibiotica hielp bij een neusverkoudheid. Wetenschappelijk bezien quatsch, maar tweederde van de kinderen die de huisarts nochtans een antibioticakuurtje wist te ontfutselen, mocht weer terugkeren naar het kinderdagverblijf. En dat terwijl de richtlijnen zeggen dat een kind alleen thuis hoeft te blijven als het zo ziek is dat het niet kan deelnemen aan allerlei activiteiten.

In Spanje pakken ze het anders aan: in plaats van de kinderen antibiotica te laten slikken, leren ze de hummels goed hun handen te wassen. Resultaat: een flinke afname van het aantal luchtweginfecties én van het aantal antibioticavoorschriften.

Gametoernooien als reclame voor games

NRC Handelsblad

Rufus Kain — De 21-jarige Dave Jong werd onlangs miljonair bij het wereldkampioenschap van de videogame Fortnite. Toch is hij ook kritisch op het spel, omdat het een groter element van geluk bevat dan veel andere competitieve games. Volgens hem benadert game-ontwikkelaar Epic het WK meer als reclame voor het spel, dan als een serieuze esport.

De afgelopen jaren stijgen esports in polulariteit. Ook gaat er steeds meer geld in om. Maar Jong laat zien dat de dure evenementen die het bekendst worden bij het grote publiek, niet per se de beste vertegenwoordigers voor de sport zijn.

Verdwijnen lokaal nieuws is een ramp voor de democratie

Nieman Lab

Nikki Sterkenburg — Afgelopen weken berichtte FTM over de gemeente Hilversum en hoe het door individuele mandaten van wethouders en een indirect systeem van subsidiëring steeds moeilijker is geworden om de geldstromen nog te controleren. Deze analyse van Nieman Reports sluit daarbij aan. Wat blijkt? Hoe minder er verslag wordt gedaan over lokale overheden, hoe sneller transparantie en burgerparticipatie daalt. ‘With fewer government reporters at work, meetings don’t get covered and documents don’t get scrutiny.’ En: ‘When newspapers close, the loss of government monitoring can substantially increase the cost of local government for taxpayers.’ Somber stemmend stuk, wel belangrijk.

Religie is een verdienmodel in Turkije

Deutsche Welle

Dennis l’Ami – Het was de aartsvader van Turkije, Atatürk, die de rol van de islam in het land verkleinde door een op de Franse grondwet gebaseerde gelijkheid van alle minderheden te introduceren. Dat die nieuwe mores in de praktijk wel eens anders uitpakte, ook na de dood van Atatürk, was te danken aan een ander nationaal dogma dat die van religie qua heiligheid naar de kroon steekt: de soevereiniteit van de Turkse staat. De Koerden, die onafhankelijkheid nastreven, kunnen hiervan getuigen. 

Diyanet, het hoogste orgaan voor godsdienstzaken, werd onder Atatürk een instrument om religie in bedwang te houden en al te orthodoxe uitingen te bezweren. Nationalistische eenheid speelde hierbij een belangrijke rol. Het land moest opstomen in de vaart der volkeren en islam zat daarbij in de weg, vond Atatürk. 

Onder de huidige president Recep Tayyip Erdogan is het instituut aan een opmerkelijke gedaanteverwisseling bezig. Het is een vehikel geworden voor de AKP-regering om de nationalistische, soennitische variant van de islam tot in alle haarvaten van de Turkse samenleving te laten doordringen – met andere woorden, de rol is omgekeerd. De hoogste leider van Diyanet legt verantwoording af aan Erdogan; alle preken die in Turkse moskees worden uitgesproken moeten goedkeuring krijgen van Diyanet, en dus van Erdogan, waarmee die laatste de hoogste spiritueel leider van het land is. 

Uit een artikel van Deutsche Welle blijkt dat het instituut nog een belangrijke rol speelt: het is een melkkoe geworden. Dat zit zo: om Turkije tot een islamitische modelstaat om te vormen, worden onder andere voormalige bierbrouwerijen of andere gebouwen die een religieuze bestemming krijgen onder handen genomen door Diyanet. Hier en daar wordt er al sarcastisch gesproken over de Diyanet Holding. 

De vele vrienden van Erdogan in de bouw wassen zo de handen van Diyanet, dat de rol van projectontwikkelaar met verve speelt. Anno 2019 kent de morele waakhond van het land een groter budget dan menig ministerie en worden er jaarlijks miljoenen winst gemaakt. Waarmee de moraal van Erdogans doctrine – religieus nationalisme dat hand in hand gaat met economische vriendjespolitiek — zichtbaar is geworden. 

Hoe de consument te ‘beraken’: via NRC Handelsblad

Nederlands MediaNieuws

Joost Ramaer – Printmedia en adverteerders delen een probleem: klassieke advertenties zijn steeds minder effectief omdat consumenten hun mediatijd versnipperen over steeds meer nieuwe en oude kanalen. Daarom zien ook de zogenoemde kwaliteitskranten zich gedwongen mee te doen aan een hachelijk nieuw spel. Het heet branded content, en komt plat gezegd neer op reclame in een jasje dat de suggestie wekt van kwaliteitsjournalistiek. Met een andere opmaak en teksten als ‘dit is een advertentie’ doen (hoofd)redacties alle moeite om zulke kopij te onderscheiden van hun ‘echte’ werk. 

Maar het idee voor zulke verhalen komt altijd van de adverteerder of diens reclamemaker, en de inhoud wordt altijd gemaakt door vaste medewerkers van de krant. Dat blijkt zonneklaar uit een whitepaper van Value Zipper, een Nederlands marketingbedrijf. ‘Voor ons bij Value Zipper’, schrijft directeur-eigenaar Patrick van Hooy in zijn voorwoord, ‘is branded content een samenwerking tussen een mediamerk en een “adverteerders”-merk waarbij het merkverhaal wordt gemaakt door de redactie van het medium.’ 

Verderop geeft het whitepaper een opmerkelijk voorbeeld. Toen Lex van Bakel van Media Content House in 2015 een campagne moest ontwikkelen voor de nieuwe Renault Espace, zocht hij eerst uit wie de potentiële kopers waren van deze grote en dure auto, tegenwoordig ‘al’ te koop ‘vanaf 51.980 euro’: ‘Door profilering van de consument kwamen we erachter dat deze cultureel geëngageerd is en met name het NRC Handelsblad leest.’ Samen met die krant en het Nederlands Danstheater zette Van Bakel een actie op touw. ‘Zo wilde ik de consument zowel bereiken als beraken.’ 

Tijdens de toernee van de NDT-voorstelling Symphysis stond er een Espace in de theaterfoyers. ‘Vervolgens nodigden we belangrijke potentiële klanten uit om naar een voorstelling daar te komen. In de pauze konden zij onder het genoegen van een hapje en een drankje met de dealer langs die auto lopen.’ Tegelijkertijd verscheen ‘een speciale culturele bijlage’ bij NRC Handelsblad waarin Renault’s chef-ontwerper Laurens van den Acker en artistiek leider van het NDT Paul Lightfoot ‘samen sparren over design’. Het ‘bereiken en beraken’ bleef niet beperkt tot NRC Handelsblad. Het AD/Haagsche Courant wijdde een redactioneel artikel aan deze ‘nieuwe vorm van cultureel ondernemerschap’.

De NRC-bijlage is niet te vinden in het online archief van de krant, noch in de Krantenbank van LexisNexis. Voor de lezer van de papieren NRC van die dag zal hij wel duidelijk herkenbaar zijn geweest als een advertorial. Heel wat minder duidelijk is dat met wat lijkt op vervolg in de journalistieke kolommen van de krant. Op 6 oktober 2018 publiceert NRC Handelsblad een groot interview met Laurens van den Acker, dit keer met hem alleen, en in de eigen weekendglossy Het Blad, geschreven door Rinskje Koelewijn. En in juni van dit jaar besteedt de vaste autotester Bas van Putten opnieuw aandacht aan ‘de nieuwe’ Renault Clio, niet meer dan een facelift van een model dat dan al zeven jaar op de markt is. 

Op zichzelf beschouwd zijn het prima stukken, allebei. Maar van wie kwam nou het idee om ze te maken? Van de redactie van NRC Handelsblad? Of van Lex van Bakel, van Media Content House? Renault kan in ieder geval tevreden zijn.

Redactie
Redactie
Gevolgd door 678 leden