© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert

Kan de Duitse autoindustrie de strijd met Tesla aan? Kampt de EU met een crisis? Waarom houden ziekenhuizen verplegend personeel niet vast? En waarom duurde het zes jaar voordat het Duitse ministerie van Financiën maatregelen nam tegen een nieuwe vorm van CumEx-handel? Zoek de antwoorden in de verhalen die de redactie van Follow The Money uit de binnen- en buitenlandse media plukte.

Kan de Duitse auto-industrie Tesla nog inhalen?

Handelsblatt 

Arne van der Wal – Het had best gezellig kunnen zijn, die nieuwjaarsbijeenkomst van de 150 topmanagers van Volkswagen. Maar de stemming in de hippe Berlijnse voormalige gasfabriek werd bedorven door dat ene woord dat maar bleef rondzoemen: Tesla. VW-chef Herbert Dies was net terug uit New York, waar hij met analisten en institutionele beleggers had gesproken. Dat waren geen prettige gesprekken geweest voor de VW-topman. Hem waren de oren flink gewassen: hoe kan het dat de grootste autofabrikant ter wereld minder waard is dan een relatief kleine speler als Tesla? 

De marktkapitalisatie van Tesla bedroeg afgelopen week 117 miljard dollar, waar Volkswagen AG bleef steken op omgerekend 92 miljard dollar. Vorig jaar verkocht VW 11 miljoen auto’s, Tesla 367.500. Pijnlijke cijfers voor de Duitsers, die het nu ook in eigen land steeds vaker wordt aangewreven dat ze hebben zitten slapen. De opkomst van het elektrisch rijden is aan Volkswagen zo goed als voorbij gegaan. De ID.3, de enige echt nieuwe elektrische auto van VW, wordt weliswaar geproduceerd, maar kan niet rijden – de software doet het niet. Want VW heeft niet de juiste ontwikkelaars in huis. Die werken bij Tesla en anderen, of doen hun eigen ding bij de VW-merken Audi en Porsche. Of ze zijn te druk bezig geweest met andere dingen, zoals het manipuleren van uitlaatgasstatistieken. 

Waar de ontwikkeling van elektrische auto’s in de kinderschoenen staat, maakt Tesla juist een versnelling door. Het profiteert dubbel van zijn toenemende populariteit. De enorme marktwaarde geeft het concern meer armslag. Maar de grote kracht is dat elke Tesla-auto continu data verzamelt die wordt gebruikt om het product verder te ontwikkelen en te verbeteren. Volkswagen heeft dat niet en moet op dat vlak het wiel nog uitvinden, aldus de Duitse zakenkrant. 

De EU kampt met een dubbele legitimiteitscrisis

The Atlantic

Peter Hendriks – Soms kan een buitenstaander een probleem helderder duiden dan iemand die er middenin zit. Het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic legt uit met welke twee fundamentele problemen de 27 overgebleven leden van de Europese Unie in hun maag zitten.

Het eerste probleem is dat van het democratisch tekort, waarvan de hele Unie is doortrokken. De bepalende bestuurders worden zo getrapt gekozen dat niemand het gevoel heeft dat ook maar iemand daar voor hem of haar zit. The Atlantic vindt dat de invloed van het Europese Parlement, het orgaan dat het hoogste democratische gehalte heeft, veel groter moet worden. Het Parlement moet de echte beslissingsmacht krijgen binnen de EU. Ook moet Brussel zich niet langer bezighouden met onderwerpen die prima op nationaal niveau kunnen worden afgehandeld.

Het tweede legitimiteitsprobleem is dat er ondemocratische regimes binnen de Unie zijn ontstaan. Denk aan landen als Hongarije en Polen. The Atlantic vindt dat landen die niet langer de waarden onderschrijven waarop de Unie is gebouwd, geen stemrecht meer moeten hebben en geen subsidies meer horen te krijgen. Als er geen verbetering optreedt, moet het eenvoudig zijn om ze uit de Unie te gooien. 

Het klinkt allemaal zo logisch en eenvoudig.

Waarom verpleegkundigen massaal de handdoek in de ring gooien

De Groene Amsterdammer

Eelke van Ark – Het kan niemand afgelopen jaar zijn ontgaan: het lukt ziekenhuizen en medische instellingen niet om goed verpleegkundig personeel te behouden. Pierre de Winter schreef een dijk van een analyse in augustus afgelopen jaar, die nu weer even te herlezen is op de website van De Groene Amsterdammer. Aan actualiteit heeft het stuk geen millimeter ingeboet; ondanks de campagne ‘Ik Zorg’ is het personeelstekort onder verpleegkundigen een probleem waar we waarschijnlijk mee te maken houden totdat zinnige maatregelen worden genomen. Zoals een goede beloning voor het zware onregelmatige werk, en het borgen van invloed van verpleegkundigen op het beleid van hun organisatie, door bijvoorbeeld naast een hoofd medische staf ook een vertegenwoordiger van de verpleegkundige staf een stem te geven in het bestuur.

Huiszoekingen bij Belgische en Duitse politici in Azerbeidzjaans omkoopschandaal

De Tijd

Dennis Mijnheer – De Tijd wist te achterhalen dat er afgelopen week 16 huiszoekingen zijn gedaan in het Azerbeidzjaanse omkoopschandaal. Of diplomatieker uitgedrukt: ‘kaviaardiplomatie’. Dit slepende dossier, mede warm gehouden door Pieter Omtzigt, draait om meerdere Europese politici die lid waren van de Parlementaire Vergadering (PACE) van de Raad van Europa. Deze Raad is een onafhankelijk orgaan dat toezicht houdt op de mensenrechten en democratie in de 47 aangesloten landen. Onder de taken van de afgevaardigden valt ook het optreden als onafhankelijk verkiezingswaarnemer – onder meer in Azerbeidzjan. Het was dan ook alleszins vreemd dat er talloze geldstromen vanuit Azerbeidzjan vloeiden naar talloze ‘onafhankelijke’ leden van deze Raad. De Tijd ontdekte dat de Duitse justitie huiszoekingen heeft gedaan bij Karin Strenz (CDU), wiens immuniteit is opgeheven. Ook de Belgische politici Alain Destexhe en Stef Goris kregen onverwachts bezoek.

Meer op FTM lezen over dit dossier kan hier https://www.ftm.nl/tag/raad-van-europa

Britse krant stopt met advertenties fossiele industrie 

The Guardian

Vincent Harmsen – De gezaghebbende Britse krant The Guardian doet per direct advertenties van olie en gasbedrijven in de ban. In een online commentaar zette de krant deze week de beweegredenen achter deze keuze uiteen: ‘Onze beslissing is ingegeven door de decennialange inspanningen van vele spelers binnen deze sector om betekenisvolle klimaatactie [..] te dwarsbomen,’ schrijft de krant. ‘Deze [..] lobby heeft een uitgesproken negatief effect gehad op de bescherming van het milieu [..]’.  Eerder besloot The Guardian al om de stijlgids aan te passen als het gaat om het klimaat. Zo spreekt de krant niet meer van ‘klimaatverandering’, maar geeft nu de voorkeur aan de term ‘klimaatcrisis’. Volgens de krant dekt deze term de ernst van de situatie beter.

Weglekeffecten naar niet-Europese kolenboeren zet deur op een kier voor CO2-tax

Het Financieele Dagblad

Ties Joosten – Ik schreef al eens een korte analyse over weglekeffecten. Simpel gezegd: als we hier een kolencentrale uitzetten, maar er gaat vervolgens een Duitse centrale aan, dan zou zo’n maatregel weinig zin hebben. 

Weglekeffecten zijn de parel in het industriële tegenstribbelvocabulaire. Ik ontdekte echter dat het nogal uitmaakt waarheen weglekeffecten optreden. Als daar ook een CO2-plafond bestaat, is er eigenlijk geen probleem. Wederom simpel gezegd: Duitsland mag best een kolencentrale aanzetten, maar omdat de Duitsers zelf ook een reductiedoelstelling hebben, moet er iets anders uit. 

In het FD stond afgelopen week een verhaal over weglekeffecten die meer ter zake doen: er wordt door de EU namelijk steeds meer kolenstroom van buiten de EU geïmporteerd, bijvoorbeeld uit Rusland, Turkije en Oekraïne. Je zou een uitgebreide analyse van de klimaatdoelstellingen van die landen moeten maken (heb ik niet gedaan), maar ik durf de hypothese wel aan dat die landen minder klimaatdoelstellingen kennen dan de EU. Hier zijn weglekeffecten dus wel degelijk een probleem. 

Toch zie ik het wel zonnig in. Je ziet hier namelijk de eerste tekenen van een klimaatmaatregel die uiteindelijk de hele wereldwijde strijd tegen klimaatverandering zal beïnvloeden: een Europese CO2-tax. 

Als we Europese producenten niet willen benadelen ten opzichte van Rusland, Turkije en Oekraïne, dan helpt maar één ding: een CO2-tarief aan de Europese buitengrenzen. De stroommarkt kan zo een perfecte opmaat zijn naar een algemeen Europees CO2-tarief, waarmee de grootste markt ter wereld een prijs plakt op de uitstoot van CO2. Andere landen moeten dan bijna wel volgen. 

Er stroomt natuurlijk nog heel wat water door de Nieuwe Maas voordat het zover is. Maar het is iets om vanuit klimaatperspectief hoopvol naar uit te kijken.

Duitse ambtenaren wisten al in 2012 van de nieuwe CumEx-duivelsmachine

Süddeutsche Zeitung

Eric Smit – Het Duitse ministerie van Financiën ontving al in 2012 aanwijzingen voor ‘innovaties’ in de CumEx-zwendel, schreef de Süddeutsche Zeitung afgelopen week. Het jaartal 2012 ligt met betrekking tot CumEx-fraude nogal gevoelig in Duitsland, want in dat jaar werd CumEx-handel met nieuwe wetgeving onmogelijk gemaakt. Althans, daar waren de instanties van overtuigd. Vorig jaar onthulde de Süddeutsche Zeitung samen met WDR dat de officier van justitie in Keulen, Anne Brorhilker, op het spoor is van een andere vorm van CumEx-fraude waarbij dividendbelasting op illegale wijze wordt teruggevorderd. 

Pas in het najaar 2018 werd door de Duitse belastingdienst het elektronisch belastingteruggaveproces gewijzigd, waardoor deze vorm van diefstal door financiële instellingen kon worden verhinderd. De journalisten vragen zich waarom dat zes jaar moest duren.

De Süddeutsche Zeitung en WDR graven duiken al ruim een jaar dieper in de volgens hen ‘nieuwe vorm’ van CumEx-fraude. Er wordt gesproken verdere ontwikkeling van de Teufelsmaschine die ook tot het najaar van 2018 nog uitgevoerd kon worden. De trucs om de Duitse belastingbetaler te tillen maakten gebruik van zogenaamde American Depositary Receipts (ADR’s). ADR’s worden in de Verenigde Staten gebruikt om de handel in buitenlandse aandelen makkelijker te maken. De stukken worden door een Amerikaanse bank uitgegeven en vertegenwoordigen het belang in een buitenlands aandeel. Deze effecten worden in de VS vervolgens gewoon ter beurze verhandeld. Via ADR’s werd eveneens dividendbelasting teruggevorderd en dat gebeurde ook op illegale wijze, waarbij soms gebruik werd gemaakt van niet bestaande belangen in Duitse aandelen. De fraude was mogelijk omdat het Duitse systeem een fout bevatte: onder bepaalde omstandigheden hoefden banken niet te bewijzen dat de aandelen in de ADR’s daadwerkelijk bestonden als onderdeel van een digitale terugbetalingsprocedure.

Dat instanties eerder van CumEx-fraude wisten, is bepaald niet nieuw. Die Zeit en het televisieprogramma Panorama interviewden een week eerder een voormalige Amerikaanse medewerker van de zakenbank Merrill Lynch. De man werd niet herkenbaar in beeld gebracht en kreeg de gefingeerde naam John Baker. De Amerikaan is bang voor represailles van oud collega’s, laat hij weten. Velen van hen zijn volgens Baker ‘miljardair-gangsters’. Hij zegt: ‘Ik ben bang voor de vergelding van de bank. En ik ben bang voor fysieke vergelding van sommige mannen die bij de deals betrokken waren. Het zijn geen aardige mensen.’

Baker meldde de fraude die hij bij Merrill Lynch ontwaarde al in 2012 bij de SEC in de Verenigde Staten, maar de Amerikaanse financiële waakhond ondernam geen stappen. 

Over de desinteresse van de SEC: ‘Ze zagen dit als een Duits probleem en begrepen niet waarom het hen aanging als een van hun banken in het buitenland fraudeerde,' aldus Baker, wiens melding aan de SEC in 2018 door de collega’s van die Zeit in het project The CumEx Files werd onthuld. De desinteresse van de SEC lijkt op die van het Nederlandse ministerie van Financiën, dat al in 2006 kennis had van de CumEx-fraude zoals die destijds door Fortis op grote schaal werd gepleegd. Dit onthulde FTM in maart 2019. Met dit verschil: de Verenigde Staten maakt geen deel uit van de EU en is geen buurland van Duitsland.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Redactie

Gevolgd door 567 leden