Follow the Money selecteert

  • Dit patentbureau gaat in de fout. Zo,n gewas zou nooit onder de patentregel mogen vallen.

Ook deze week speurden we nationale en internationale media af op zoek naar opmerkelijke artikelen. We vonden verhalen over Nederlandse senatoren die zich aan integriteitsregels moeten gaan houden, een groot omkoopschandaal, Ethiopisch graan, Facebooks datahonger en het Duitse kolenafscheid. Fijne zondag!

Reconstructie: omkopingsaffaire bergingsbedrijf Mammoet in Irak 

NRC
Dennis Mijnheer – NRC-journalisten hebben weer een mooi dossier in handen: een grote omkopingsaffaire bij bergingsbedrijf Mammoet, een dochteronderneming van SHV dat weer in handen is van de bekende ondernemersfamilie Fentener van Vlissingen. Het verhaal begint bij de Iraakse olietanker Amuriyah, die in 1991 tijdens operatie Desert Storm gebombardeerd wordt door de Amerikanen. Bergingsbedrijf Mammoet Salvage sleept in 2012 de opdracht binnen om de tanker te bergen en zodoende de Iraakse olieterminal weer begaanbaar te maken. De start verloopt goed, maar terreurorganisatie IS zorgt ervoor dat het project stil komt te liggen. Kosten: 2,5 miljoen dollar per maand. De Iraakse betalingen aan Mammoet worden bovendien gestaakt. Om uit deze impasse te komen, schakelt Mammoet een tussenpersoon in. En daar gaan ze de fout in. NRC Handelsblad weet de gang van zaken minutieus te reconstrueren en put dankbaar uit een ogenschijnlijke overvloed aan interne stukken, zoals emails en vertrouwelijke notities. Knap verhaal!

Koop een senator

Het Financieele Dagblad

Eric Smit Er komt een gedragscode voor de leden van de Eerste Kamer. Dit was de uitkomst van een debat dat afgelopen dinsdag in de Senaat werd gehouden. De dubbele petten van senatoren en de daarmee samenhangende integriteitskwesties zijn al heel lang het onderwerp van discussie. September vorig jaar zwengelde FTM het debat hierover verder aan. ‘Tweederde van de leden in de Eerste Kamer is woordvoerder over de sector waar ze daarbuiten zelf werkzaam in zijn. Vertegenwoordigen zij het volk, of hun broodheren?’, was de centrale vraag die toen door FTM nadrukkelijk op de agenda werd gezet. Uit het onderzoek van Kim van Keken en Dieuwertje Kuijpers bleek dat van de in totaal 439 nevenfuncties die onze 75 senatoren hebben, bijna de helft een functie is die overlapt met onderwerpen in hun portefeuille. FTM onthulde ook dat senator Anne-Wil Duthler stemde over een wet waaraan haar eigen bedrijf meeschreef. De artikelen zorgden voor maatschappelijke opwinding en maakten bij de meeste Eerste Kamerleden het besef los dat er een gedragscode moet komen. Hoe die er precies  komt uit te zien is nog niet zeker, want niet alle senatoren denken dat meer transparantie en meer regels voor lobbyisten nodig zijn. Volgens Annemarie Jorritsma, voorzitter van de Eerste Kamerfractie van de VVD, ‘kan er eigenlijk nooit genoeg gelobbyd worden.’ Een parlementariër moet zoveel mogelijk opvattingen uit de samenleving kennen, ‘zolang het maar niet ontaardt in omkoping of onder druk zetten,’ schreef Trouw.

Dat zijn opmerkelijke woorden voor een belangrijke vertegenwoordiger van de partij die al de nodige jaren met integriteitsaffaires worstelt. Dat blijkt al jaren uit de statistieken die vorige week zaterdag voor het eerst in de Volkskrant uitgebreid in beeld werden gebracht.

Sinds november 2018 bestaan er ook wetenschappelijke onderzoeksresultaten waar senatoren en andere politici zich in zouden mogen verdiepen. Ze staan in het onderzoeksrapport Bringing Connections Onboard: The Value of Political Influence van de Groningse hoogleraren Colin Green en Swarnodeep Homroy. Jasper Lukkezen, hoofdredacteur van ESB magazine en columnist van Het Financieele Dagblad, bracht het onderzoek bij mij onder de aandacht. Green en Homroy onderzochten Britse bedrijven en parlementariërs en hun resultaten laten zien dat soepeler lobbyregels een positieve invloed hebben op bedrijven met een politicus in hun raad van commissarissen. Politieke invloed kopen is dus rendabel. Dat vermoeden had ik op zijn zachtst gezegd al, maar het is natuurlijk van groot belang dat dit nu ook op deze manier aan het licht is gebracht. ‘Het is niet voor niets dat senatoren worstelen met integriteitskwesties en dit onderwerp op de agenda van de senaat staat,’ schrijft Lukkezen. Nou ja, niet bij iedere senator dus.

Duitsland zegt de kolen vaarwel

Reuters
Ties Joosten – Vorige week beschreef ik in deze nieuwsbrief hoe Nederland volgens mij zou moeten omgaan met het Urgenda-vonnis. Kort gezegd: steenkoolcentrales uitzetten en samen met de eigenaren op de financiële blaren zitten. 

Een dag later kwamen de Duitsers met hun plan voor een Kohleausstieg. Daarover is lang overleg gevoerd en er werd dan ook reikhalzend naar het rapport uitgekeken. Het is nog geen wet, maar het lijkt me onwaarschijnlijk dat de politiek nog grote wijzigingen zal aanbrengen. 

De Duitsers komen met een plan dat er niet om liegt. Alle kolencentrales (bruinkool én steenkool) zullen vanaf 2038 gesloten zijn – en misschien zelfs al drie jaar eerder. Als eerste stap zal in 2022 een aantal centrales worden afgesloten met een vermogen van in totaal 12,7 Gigawatt. Dat is ruim het dubbele van het vermogen van alle Nederlandse steenkoolcentrales samen. 

Met de Kohleausstieg is een enorm bedrag gemoeid: ruim 40 miljard euro. Daarmee worden energiebedrijven gecompenseerd die hun centrales vervroegd moeten sluiten, terwijl tegelijk flink wordt geïnvesteerd in de Oost-Duitse regio's die nu nog afhankelijk zijn van de kolenindustrie. 

Dit advies betekent (opnieuw) een enorme energietransitie in Duitsland, waarvan de gevolgen ook in Nederland zullen worden gevoeld. Zo zullen de havens van Rotterdam en Amsterdam, respectievelijk de grootste en een-na-grootste steenkoolhaven van Europa, door het besluit geraakt worden. Van de kolen die in Rotterdam worden overgeslagen, gaat nu zo’n 80 procent richting Duitsland. Het Duitse kolenafscheid zal deze handelsvolumes dus verder doen slinken. Ondertussen heeft Rotterdam net het huurcontract met Europa's grootste steenkolenboer EMO verlengd

Daarnaast wordt in het debat over een mogelijke Nederlandse CO2-heffing constant geroepen dat gloednieuwe Nederlandse centrales dan zullen uitgaan, waarna vervuilende Duitse centrales worden aangezet. 

Het bewijs daarvoor zou geleverd worden door een rapport van Frontier Economics. Ik heb dat rapport gelezen en eerder schreef ik al dat daarop behoorlijk wat aan te merken valt. Zo is één van hun aannames dat Duitsland nog fors gaat investeren in zijn huidige kolencentrales. Normaal gesproken hebben steenkool- en bruinkoolcentrales een technische houdbaarheid van 40-45 jaar, maar Frontier Economics gaat er in zijn studie vanuit dat dit na een uitgebreide onderhoudsbeurt verlengd zal worden tot 55 (steenkool) en 60 jaar (bruinkool). Nergens houden de onderzoekers rekening met de versnelde Kohleausstieg waarvan nu sprake is. 

Of een Nederlandse CO2-heffing daarmee meteen een goed idee is wil ik niet zeggen. Maar laten we er in ieder geval blij mee zijn dat als we in Nederland tot een extra CO2-heffing besluiten, de weglekeffecten een stuk beperkter zullen zijn dan tot dusver werd aangenomen.

En dat lijkt me hoe dan ook goed nieuws. 

‘Ik ben niet beter dan een ander, al hebben we verschillende functies en rollen’

Elsevier

Nikki Sterkenburg – Een fijn interview met Susi Zijderveld, vrouw in het bestuur van de NS. Ze vertelt waarom je tegen de schoonmaakster nooit anders moet doen dan tegen de president-commissaris van De Nederlandsche Bank. En ze vertelt over haar opmerkelijke carrièrepad: Stibbe, DNB, het CBR en nu de NS. ‘Als je ergens werkt, moet je wel een toegevoegde waarde hebben.’

Facebook troggelde kinderen bewust geld af met games

Variety
Rufus Kain – Tussen 2008 en 2014 gaven minderjarigen in de VS 28 miljoen dollar uit aan Facebook Credits. Met deze Credits betaalden ze voor spelletjes op het sociale medium. Het probleem: veel van de uitgaven werden gedaan zonder toestemming van de ouders.

Dit kon omdat Facebook creditcardinformatie opsloeg. Intern onderzoek in 2011 wees uit dat het probleem voor een groot deel kon worden verholpen, onder meer door kopers telkens te vragen een deel van hun creditcardnummer in te vullen. Maar de maatregelen konden ook het aantal legitieme aankopen verlagen. Facebook schijnt het advies te hebben genegeerd.

In 2012 vroeg Rovio, de ontwikkelaar van de game Angry Birds, aan Facebook waarom zoveel betalingen werden teruggestort (5 à 10 procent). In 93 procent van de gevolgen bleken ouders het geld dat hun kinderen hadden uitgegeven, terug te eisen. In de mobiele app van Angry Birds heb je een wachtwoord nodig om geld uit te geven. In de Facebookversie niet.

Uit documenten blijkt dat Facebook lang niet altijd geld terugstortte. Zo had een 15-jarig meisje dat 6.000 dollar aan een game uitgaf gewoon pech. In 2016 schikte Facebook echter wel in een class-actionrechtszaak.

Dit verhaal staat niet op zichzelf. Een aantal gamebedrijven kwam de afgelopen jaren in het nieuws omdat kinderen zonder toestemming hoge bedragen uitgaven. Facebook nam ondertussen zó weinig voorzorgsmaatregelen dat een grote game-ontwikkelaar als Rovio zich zorgen maakte. Met dit schandaal heeft Facebook de gamewereld zeker geen dienst bewezen.

En nog meer creepy Facebook-nieuws

TechCrunch
Arjan van der Linden – Enkele maanden geleden kwam aan het licht dat Facebook via de VPN-App 'Onavo' stiekem allerlei privacygevoelige data verzamelde van gebruikers die de applicatie installeerden. Zo kon de tech-gigant zien welke andere apps op de telefoon geïnstalleerd waren en hoe vaak die werden gebruikt. Dat is tegen de regels van Apple, dus verwijderde Apple de Facebook-app uit de app-store.

Nu blijkt uit onderzoek van technologieblog TechCrunch dat Facebook met een aangepaste versie van Onavo gewoon is doorgegaan met het verzamelen van dit soort data. Het bedrijf omzeilde de keuring van Apple door de app (onder een andere naam) aan te bieden via het ‘Enterprise Developer Program’, dat eigenlijk bedoeld is om ontwikkelaars hun apps door hun eigen werknemers te laten testen. Gebruikers − waaronder tieners − kregen een bedrag van 20 euro om de app te installeren.

Twee dagen later bleek dat Google op een vergelijkbare manier een voor intern gebruik bedoelde app had ingezet om data te vergaren. Apple was not amused en schakelde alle interne applicaties van de techbedrijven tijdelijk uit. 

Bezorgdheden over privacy zullen zeker invloed hebben gehad op dat besluit, maar waarschijnlijk is Apple ook bang voor concurrentievervalsing. Zo waren de data van Onavo een belangrijk argument voor Facebook om het chatprogramma WhatsApp over te nemen, nadat bleek dat Onavo-gebruikers daar veel meer tijd op doorbrachten dan op Facebooks eigen Messenger. 

De Britten begrijpen de schoonheid van de EU niet

The Guardian
Peter Hendriks – Sommige EU-landen mogen de grenzen van wat binnen de EU is toegestaan graag oprekken, maar ze voelen wel dat de EU belangrijk is. Volgens deze analyse van Jeremy Cliffe, chef van de Brusselse redactie van The Economist, begrijpen de Britten dat niet. Europese landen hebben volgens hem allemaal een verleden van oorlog op eigen grondgebied of totalitair bestuur. 

Die geschiedenis doet ze verlangen naar een veilige tuin, waarin harmonie heerst en de boze buitenwereld buiten de poort wordt gehouden. Voor de Britten speelt dat allemaal niet zo. Oorlogen werden altijd buiten de landsgrenzen gevoerd en het land heeft een gelouterde democratie. Is het gelukt met die veilige Europese tuin? De schrijver vindt van wel. De EU is de grootste concentratie van welvarende, goed verzekerde, lang en in veiligheid levende en goed uitgeruste mensen ter wereld.

In Kazakstan verrijst de dystopie van de nieuwe Zijderoute

The New York Times Magazine

The New York Times

Joost Ramaer – Gas- en oliepijpleidingen in Centraal Azië. ‘Economische corridors’ langs de grenzen met India, Pakistan, Bangladesh en Myanmar. Een zeehaven, een vierbaans autoweg, een internationaal vliegveld en een cricketstadion met 35.000 stoelen rond Hambantota in het arme zuiden van Sri Lanka. Alles nagelnieuw, built from scratch. Een netwerk van treinsporen in Laos. Kosten: zes miljard dollar, in een land met een bruto binnenlands product van zeventien miljard dollar. 

Het zijn slechts een paar grepen uit het Belt & Road Initiative (BRI), ook wel bekend als One Belt, One Road (OBOR), waarmee China zich als dé nieuwe grootmacht op aarde tracht te manifesteren. ‘Belt’, het Engelse woord voor riem of gordel, refereert aan de Zijderoute, die China eeuwenlang overland verbond met Europa en Afrika. ‘Road’ staat, verwarrend genoeg, voor het equivalent overzee. 

China heeft al zo’n 200 miljard dollar gestoken in nieuwe infrastructuur, vooral in Azië, en geeft aangekondigd de komende decennia nog eens één biljoen dollar te zullen investeren. Met minstens 68 landen, tezamen goed voor tweederde van de wereldbevolking, heeft China inmiddels bilaterale projecten lopen die voor een groot deel zijn gefinancierd door Chinese staatsbanken en staatsbedrijven. 

Het hart van deze enorme operatie bevindt zich in het Euraziatische Punt van Onbereikbaarheid – de officiële naam voor de locatie op een continent die het verst is verwijderd van de omringende wereldzeeën. Voor Azië bevindt dit zich in het uiterste westen van China, tegen de grens met Kazachstan aan. Ben Mauk, een Amerikaanse journalist en schrijver die opereert vanuit Berlijn, schreef voor The New York Times Magazine een beklemmende reportage over deze afgelegen plek. De Zijderoute 2.0 ontpopt zich als een dystopie van formaat. 

De Chinezen hebben er een vrijhandelszone gecreëer,d met een landhaven voor de overslag van containers en een rail hub die Russische met Chinese spoorwegen verbindt. De zone strekt zich uit tot diep in het veel kleinere en armere buurland. Khorgos, een Kazachs dorp met oorspronkelijk slechts negenhonderd inwoners, dijt snel uit tot een nieuwe stad, met enorme overdekte markten, winkelcentra voor Chinese toeristen, megahallen voor de overslag van goederen en gloednieuwe woonwijken voor alle mensen die er komen te werken. 

Officieel gaat het om een samenwerking tussen China en de regering van Noersoeltan Nazarbajev, de dictator die Kazachstan regeert sinds dat land zich in 1990 losmaakte uit de Sovjet-Unie. In feite danst Nazarbajev noodgedwongen naar het pijpen van de Grote Buurman. Onderdeel van dat ongelijke verstandshuwelijk is Nazarbajevs stilzwijgende verraad van zijn broeders in het westen van China. In de Autonome Regio Xinjiang, de grootste provincie van het land, wonen zeker tien miljoen moslims, Oeigoeren, maar ook Kazachen. 

Om hen onder de duim te houden, schiepen de Chinezen in Xinjiang een van de meest geheime én effectieve terreurapparaten op aarde. Minstens 15 procent van de lokale moslims worden gemarteld en gevangengehouden in zo’n duizend concentratiekampen. Wie er nog wel vrij rondloopt, wordt permanent bespioneerd en gehersenspoeld met Chinese staatspropaganda. Zelfs in Kazachstan, in de vrijhandelszone, ontvoert de Chinese terreurpolitie regelmatig mensen naar zijn kampen, ongeacht of zij een Chinees of Kazachs paspoort hebben. De Kazachse overheid verheft geen vinger tegen deze brutale praktijken. 

‘De oude Zijderoute,’ observeert Mauk, ‘bestond uit gelijke delen handels- en sociale samenwerking.’ Niemand was de baas over dit netwerk. Het vernieuwde en verplaatste zichzelf continu en geleidelijk, in kleine stapjes, al naar gelang de veranderende noden en belangen van de naties en gemeenschappen die het met elkaar verbond. ‘Het exacte tegendeel,’ schrijft Mauk, ‘van de megalomane ambities en allesomvattende autocratische staatskunst die Belt & Road kenmerken.’ 

Sri Lanka kwam al onzacht in aanraking met de keerzijde daarvan – zie de tweede link bij dit stuk. Schepen blijven weg uit de zeehaven nabij Hambantota. Het enorme vliegveld trekt gemiddeld twaalf passagiers per dag. De snelweg wordt vooral gebruikt door olifanten. Maar de Srilankese overheid maakt inmiddels 90 procent van al zijn inkomsten over naar China: de rente op alle leningen waarmee de spookhub werd gefinancierd. 

Hoe een Drent patent kreeg op een duizend jaar oud Ethiopisch 'superfood'

de Volkskrant
Nikki Sterkenburg – Alsof een Ethiopiër er vandoor is gegaan met het patent op stroopwafels en hutspot – zo bizar is deze arbitragezaak tussen Ethiopië en een Drentse landbouwkundige. Jan Roosjens uit Hooghalen heeft een patent op ‘teff’ verworven, een graan dat al duizenden jaren door Ethiopië wordt geteeld en op het punt staat om de nieuwe quinoa te worden (Sting en Gwyneth zijn al fan). 

Biopiraterij of slim ondernemen? De Volkskrant maakte een uitgebreide reconstructie van deze (agri)culturele toe-eigening en de jarenlange onderhandelingen. Het artikel is van vorig jaar, maar desalniettemin nog steeds actueel. 

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Redactie

Gevolgd door 219 leden

Volg Redactie
Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
Annuleren