Follow the Money selecteert

    Ook deze week verzamelden onze redacteuren de meest opmerkelijke artikelen ddie ze de afgelopen week lazen. Deze week onder meer: de risico’s van een bevolkingsexplosie in Afrika en de waarschuwing van twee gerenommeerde onderzoeksjournalisten om altijd álles te dubbelchecken.

    Het monumentale verlies van Armeense kunstschatten

    The Guardian/Hyperallergic

    Dennis Mijnheer – Toen ISIS in 2015 de tempels in de Syrische stad Palmyra vernietigde, ging er een schok door de wereld. Unesco noemde het een oorlogsmisdaad. De geschiedenis leert dat cultureel erfgoed helaas vaker het doelwit is van strijdende partijen. The Guardian besteedde afgelopen week aandacht aan het voortdurende conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan, en de gevolgen daarvan op eeuwenoude Armeense kunstschatten. De krant baseert zich daarbij op een uitgebreid onderzoek dat onlangs is gepubliceerd in het online kunsttijdschrift Hyperallergic. Wat blijkt: de Azerbeidzjaanse regering heeft sinds het uitbreken van de oorlog in Nagorno-Karabach 30 jaar geleden, stelselmatig duizenden Armeense kunstschatten – variërend van kerken tot grafzerken en zogeheten chatsjkars – vernietigd in onder meer de autonome regio Nachitsjevan. Dit gebied staat, in tegenstelling tot Nagorno-Karabach, onder toezicht van Azerbeidzjan. Het is eeuwig zonde.

    De jeugdzorg is zelf een zorgenkindje geworden

    Vers Beton en NRC Handelsblad

    Luuk van der Sterren — Bij Follow the Money is ze drie dagen per week eindredacteur, maar collega Margot Smolenaars heeft ook nog wat andere nevenfuncties. Zo is ze chef onderzoeksredactie van de onafhankelijke Rotterdamse nieuwssite Vers Beton en deed ze in die hoedanigheid samen met NRC-journalist Derk Stokmans zes maanden onderzoek naar de jeugdzorg.

    Want aan die jeugdzorg is sinds de invoering van de Jeugdwet in 2015 nogal wat veranderd. Net als bij de gelijktijdig ingevoerde Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) werden met deze wet zorgtaken overgeheveld van de provincie naar de gemeente. Die zou eerder in staat zijn om problemen te zien, in te grijpen en hulp te bieden, zo luidde de belofte van Rutte-II. En oh ja, de gemeenten zouden het allemaal ook nog goedkoper kunnen, dus kon er ook meteen 15 procent worden bezuinigd.

    De realiteit blijkt weerbarstiger. Van het snelle ingrijpen komt niets terecht; de wachttijden zijn ellenlang. Ondertussen worden de zorgaanbieders bevolkt door onervaren en overwerkt personeel, moeten instellingen vechten om aanbestedingen binnen te halen en blijft passende hulp voor de kinderen uit — soms jarenlang.

    Het hele verhaal lees je dit weekend in NRC of online bij Vers Beton, dat ook nog een interview met één van de hoofdpersonen uit het verhaal publiceerde. Ben je daarna nog steeds nieuwsgierig, dan kun je op Twitter nog een kijkje achter de schermen vinden. Tot slot organiseert Vers Beton op 27 maart een debatavond in Rotterdam, waar geïnteresseerden live met de auteurs in discussie kunnen.

    Hoop van Heerlen

    Elsevier Weekblad

    Nikki Sterkenburg – In de strijd tegen drugsoverlast is Heerlen het stationsgebied voor 180 miljoen euro aan het renoveren. Architect Michel Huisman maakte in 2003 zonder overleg een maquette, huurde de schouwburg af en gaf een presentatie over hoe hij het wilde hebben. Nu, zestien jaar later, wordt dat oorspronkelijke plan concreet. De mijnbouw mag dan zijn verdwenen, de rijke stad, ooit bekend om de allure en bontjassen, hoopt hij terug te krijgen. Zeer lezenswaardig verhaal in Elsevier Weekblad.

    Wat te doen aan de bevolkingsexplosie

    Der Spiegel

    Peter Hendriks – Achter veel problemen waarmee de wereld kampt, zit het gegeven dat we met te veel mensen op de aarde leven. Vooral Afrika maakt een ongekende bevolkingsexplosie door. Dat is een rampzalige ontwikkeling voor het continent zelf, maar wat betekent dat voor Europa? Stephen Smith, een Amerikaanse hoogleraar Afrikaanse studies, verwacht dat er in 2050 tussen de 150 en 200 miljoen mensen met een Afrikaanse achtergrond in Europa leven. Weer andere onderzoekers denken dat het percentage Afrikanen in Europa nooit de 3 tot 4 procent zal overschrijden. Der Spiegel ging in verschillende landen kijken en vroeg kenners hoe die bevolkingsexplosie kan worden gestopt.

    Opnieuw valt een energieleverancier voor mensen met schulden om

    NOS

    Ties Joosten – Afgelopen dinsdag is energieleverancier Robin door de rechtbank Midden-Nederland failliet verklaard. 30.000 Nederlanders zijn daarmee hun leverancier kwijt, het is nog niet duidelijk wat hiervan de schade is. Robin richtte zich expliciet op mensen met schulden, die bij andere energieaanbieders geen onderdak vinden. Het bedrijf adverteerde met: 'Je oude leverancier heeft je afgesloten. Geen stress. Wij zorgen ervoor dat je uiterlijk binnen 24-48 uur na aanmelden weer voorzien bent, zodat je weer licht hebt en weer kunt koken.'

    Enkele maanden geleden viel ook energiebedrijf EnergieFlex om. Die ondergang heb ik op Follow the Money een uitgebreide gereconstrueerd. Ook EnergieFlex richtte zich expliciet op mensen met schulden. De faillissementen roepen bij mij de nodige vragen op. Waarom probeerden deze bedrijven een product te verkopen aan mensen waarvan ze wisten dat die (te?) weinig geld hebben? Is dat niet vragen om problemen? Welke rol spelen bewindvoerders in dit proces? En wat zegt dit over de liberalisering van de energiemarkt? 

    De komende tijd wil ik deze vragen dan ook graag aan een nader onderzoek onderwerpen. Wil je meedenken over dit onderwerp, laat me dat weten!

    Het Chinese Tencent overweegt de helft van ‘s werelds grootste platenlabel te kopen

    Reuters

    Rufus Kain – Het Chinese bedrijf Tencent overweegt 50 procent van Universal Music Group te kopen, melden bronnen van Reuters. Als je niks van de muziekindustrie weet, klinkt dat misschien niet bijzonder. Maar Universal is ’s werelds grootste platenmaatschappij, en ook Tencent is een belangrijke speler in de sector: het is eigenaar van Tencent Music, het Chinese antwoord op Spotify.

    Tencent is niet de enige potentiële bieder. Ook de Amerikaanse beleggingsonderneming KKR overweegt een bod. Beide bedrijven denken volgens Reuters’ bronnen aan een bedrag van ongeveer 23 miljard dollar. Dat bedrag komt niet uit de lucht vallen. Onlangs schatte een analist van JPMorgan dat Universal weleens 50 miljard dollar waard zou kunnen zijn. Je kunt je afvragen of die waardering realistisch is. Het is ruim 48 keer Universals recentste jaarwinst (vóór rente, belastingen en afschrijvingen). Het is ook hoger dan Morgan Stanleys schatting eerder in februari (42 miljard) en de schatting van Deutsche Bank in januari (‘slechts’ 33 miljard).

    Misschien is het Tencent mede te doen om de positie die het met Universal zou verwerven. Naast een grote speler in muziek, is Tencent ook China’s grootste gamebedrijf. Dat is relevant omdat de game- en muziekindustrieën de afgelopen jaren veel samenwerkingsverbanden zijn aangegaan. Deze koop zou Tencent op beide fronten kunnen versterken.

    Autoindustrie heeft hoogtepunt bereikt

    Bloomberg Businessweek

    Arne van der Wal – Na peak oil is er nu de ‘peak car’. Een nieuw begrip, dat nauw samenhangt met het omslagpunt in de wereldwijde olieproductie, maar toch een heel andere oorzaak heeft. De automobiel is in verschillende grote wereldsteden uit de gratie geraakt, constateert Businessweek. Die trend is goed zichtbaar in de VS: de verkoop van nieuwe auto's zal dit jaar dalen, na vier jaar van recordverkopen. In het Verenigd Koninkrijk is het animo onder jeugd om rijles te nemen het afgelopen decennium met 28 procent afgenomen. Zelfs autofabrikanten in China nemen gas terug met hun tot voor kort optimistische voorspellingen.

    Geen auto hebben is een nieuwe levensstijl, die zowel voortkomt uit het aanbod van nieuwe diensten, alsook die creëert. Financieel gezien is een auto sowieso altijd al een beroerde – en tijdrovende – investering. In grote steden zoals Londen, Madrid en Mexico Stad zijn er zoveel beperkingen op autoverkeer, dat het bezit van een eigen voertuig een blok van aan het been is geworden. Alternatieven komen op, zoals (elektrische) scooters en vooral nieuwe vervoersdiensten.

    China loopt op dat laatste gebied voorop. Neem Didi, een dienstverlener die het delen van onder meer autoritten, taxi's en zelfs fietsen organiseert door middel van slimme apps die 30 miljoen ritten regelen – per dag. Vergeleken bij Didi is Uber een trapauto. Hoewel het verklaren van de dood van de autoindustrie prematuur is, zou het omslagpunt naar een toekomst waarin er elk jaar minder ‘ouderwetse’ auto's worden verkocht, wel eens rap dichterbij kunnen liggen dan de managers in de industrie beweren. Maar dat opent ook de weg voor nieuwe voertuigen en zakelijke modellen, zoals Didi in China elke dag aantoont.

    Zwarte lijst

    Het Financieele Dagblad

    Liset Hamming – Als je een lijst zou maken van landen die zich inlaten met witwaspraktijken, welke landen zou je daar dan opzetten? De Europese Commissie kwam tot  23 ‘risicovolle witwaslanden’. Amerika staat er vier keer op, Rusland schittert juist door afwezigheid. Maar Rusland staat wel op een andere lijst van de Europese Commissie, namelijk die van 54 landen die onderzocht worden. Saoedi-Arabië staat op de zwarte lijst, tot ongenoegen van een aantal EU-landen die zich ‘niet kunnen vinden in de gevolgde procedure’. De Britse eurocommissaris heeft zelfs geprobeerd publicatie van de lijst te blokkeren. Het Amerikaanse ministerie van Financiën noemt de Europese lijst 'gebrekkig' en Saoedi-Arabië vindt zijn vermelding 'betreurenswaardig'.

    De lijst van de Europese Commissie vloeit voort uit de EU-richtlijn ‘ter voorkoming van het gebruik van het financiële stelsel voor het witwassen van geld of terrorismefinanciering' die in 2017 in Europa in werking is getreden. Banken zijn door deze richtlijn verplicht om te onderzoeken of hun cliënten financiële banden hebben met de landen die op de lijst staan. ‘Europa kan geen wasmachine zijn voor zwart geld,’ zei eurocommissaris Vera Jourova bij de presentatie. Staat daarom Rusland niet op de lijst?

    In 2016, toen de lijst voor het eerst werd gepubliceerd, stonden er 11 landen op. En die werd door het Europese Parlement teruggestuurd omdat ‘gebieden die belastingfraude faciliteren’ ontbraken. Door de nieuwe richtlijn is de lijst dus inmiddels uitgebreid. De Financial Action Task Force (FATF) die 30 jaar geleden is opgericht door de G7 en waarvan ook Nederland lid is, publiceerde al haar eigen lijst, met 14 landen. Panama staat daar niet op. Rusland ook niet. En de FATF voelt zich door de lijst van de Europese Commissie in haar hemd gezet.

    Juridische strijd onkruidbestrijder Roundup gaat nieuwe fase in

    The Guardian / Courthouse News

    Vincent Harmsen – Bayer maakte afgelopen week bekend dat het aantal schadeclaims waarmee het in de Verenigde Staten kampt, inmiddels is opgelopen tot meer dan 11 duizend. De rechtszaken draaien om de onkruidbestrijder Roundup, een van de meest gebruikte pesticiden ter wereld, en een product waarvan het Duitse Bayer na de bedrijfsovername van de Amerikaanse landbouwgigant Monsanto (probleem)eigenaar is geworden. 

    In San Francisco is de internationale pers nu neergestreken om verslag te doen van de tweede zaak die voor de jury komt, en die afgelopen week van start is gegaan. Het gaat om Edwin Hardeman, een 70-jarige man uit de Californische stad Santa Rosa, die stelt door decennialang gebruik van Roundup een zeldzame vorm lymfklierkanker te hebben opgelopen. In augustus 2018 oordeelde een jury in de eerste Roundup-rechtszaak dat Monsanto de gezondheidsrisico’s van de herbicide voor gebruikers verborgen heeft gehouden. Het chemiebedrijf moet daarom aan Dewayne Johnson, een tuinman die het middel vaak gebruikte, 78 miljoen dollar schadevergoeding betalen.

    Bayer denkt in de zaak van Hardeman een sterkere verdediging te kunnen voeren. Zo wisten de advocaten van Bayer, nog voordat het proces begon, al een belangrijke slag te winnen. De rechter besloot dat de zaak-Hardeman wordt opgesplitst in twee delen. In de Amerikaanse rechtspraktijk heet dat ‘bifurcation’: in de eerste fase van het proces mag geen bewijs worden ingebracht dat de veronderstelde malversaties van de fabrikant betreft. Volgens de schadeclaimadvocaten bieden interne e-mails bewijs dat Monsanto wetenschappelijke onderzoeken heeft beïnvloed. Deze stukken, ook wel de ‘Monsanto Papers’ genoemd, mogen nu pas worden ingebracht in de tweede fase, die alleen aanbreekt wanneer de jury op basis van de wetenschappelijke literatuur oordeelt dat Roundup de oorzaak is van Hardemans ziekte.

    De federale rechter in deze zaak bleek afgelopen week zeer streng toe te zien op de naleving van zijn besluit. Zo berispte hij een van de schadeclaimadvocaten die tegenover de jury leek te verwijzen naar onheuse beïnvloeding door Monsanto, en legde haar een boete van 500 dollar op.

    Check, check, dubbelcheck!

    The Daily

    Liset Hamming – In de film All the President’s men spoort een anonieme bron, ‘Deep Throat’, de onderzoeksjournalisten Bob Woodward en Carl Bernstein van The Washington Post aan om de geldstromen te volgen: ‘Follow the money!’ Zodoende ontdekten de twee de waarheid achter wat later bekend zou staan als het Watergate-schandaal. Op deze goede tip baseerden de oprichters van Follow the Money in 2009 de naam van hun online platform voor onderzoeksjournalistiek.

    In een podcast van The New York Times vertelt Woodward over hun onderzoek en in het bijzonder over dat ene feitje dat ze niet gecheckt hadden en dat de geloofwaardigheid van hun hele onderzoek en publicatie onderuit haalde. Vergelijkbaar met de berichtgeving over de Russische geldstromen richting de campagnekas van de Amerikaanse president Trump. In de podcast geven de onderzoeksjournalisten ook tips om dat te voorkomen. Wees dus gewaarschuwd.

    De dood van de studie Nederlands

    NRC

    Mira Sys – Dramatische berichten voor de neerlandici de afgelopen weken: er is een enorm tekort aan leerkrachten Nederlands, en de VU biedt de studie Nederlands niet langer aan, wegens ‘te weinig belangstelling’. Slechts vijf studenten schreven zich er voor het eerste jaar in. Misschien niet helemaal verwonderlijk, gezien de vele waarschuwingen (‘Met die studie kan je toch geen werk vinden!’) die neerlandici naar hun hoofd geslingerd krijgen, en de vele duwtjes in de richting van de betastudies (‘Als je goed bent in wiskunde, waarom zou je dan in godsnaam Nederlands gaan studeren?’).

    In NRC gaan twee neerlandici – Christiaan Weijts en Marc van Oostendorp – met elkaar in discussie of de VU de studie Nederlands nu wel of niet overeind had moeten houden. Weijts vraagt zich af hoe lang je een studie in stand kunt houden als er geen interesse is. Van Oostendorp denkt dat het een kwestie is van beter werven. De conclusie van beiden: er moet iets veranderen om de studie Nederlands te redden. Die kan internationaler, boeiender, spannender. Of de studie Nederlands zich de komende jaren zich volledig kan ontpoppen tot een ‘sexy’ studie, valt te bezien. De hoop is er alleszins.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 258 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren