Follow the Money selecteert

    Ook deze week lazen onze redacteuren weer tal van intrigerende stukken in andere media. Thomas Bollen ging zelfs voor u naar de film! Verder onder meer: een ontmaskerde klimaatkiller, een Spaanse journalist die ontdekt dat zijn vaste collega’s in een debatprogramma uitgekozen zijn door de overheid, de rechtszaak tegen SyRI, en winst maken met demente patiënten. Heb een goed weekend!

    Haperende transparantie en integriteit in Hilversum

    De Gooi- en Eembode

    Nikki Sterkenburg – De gemeenteraad van Hilversum dacht ooit dat het aanstellen van Pieter Broertjes als burgemeester de transparantie zou bevorderen. Immers, een voormalig journalist zou toch wel weten hoe goed openbaar bestuur in elkaar steekt? Met de integriteitskwesties rondom de Hilversumse wethouder Wimar Jaeger, waarover FTM eerder berichtte, bleek dat transparantie allerminst hoog in het vaandel stond. En de zaak is nog niet afgelopen, want er komt nu een onderzoek naar hoe de gemeente Hilversum in deze integriteitskwesties heeft gehandeld. Drie raadsleden, die verschillende integriteitsmeldingen deden, werden naar eigen zeggen afgescheept door Broertjes. Die woof de zaken weg zonder ook maar iets van onderzoek te doen en zelfs zonder gespreksverslagen te maken. De Gooi- en Eembode sprak met hen: ‘Eén keer was de reactie: je denkt toch niet dat ik daar wat mee ga doen?’

    De klimaatkiller die dat niet was

    Twitter

    Ties Joosten – Afgelopen week pakte De Telegraaf groot uit met de ‘ontdekking’ van een broeikasgas in windmolens dat ‘extreem zwaar en schadelijk’ zou zijn. Het wakkere ochtendblad baseerde zich waarschijnlijk op een verhaal van de BBC, waarin gerept wordt over een ‘dirty secret’ van de elektriciteitsindustrie. Koren op de molen van klimaatsceptisch Nederland. Op zich fijn dat broeikasgassen de krant wel lijken te interesseren als die in windmolens zitten.

    Natuurlijk, zou ik bijna willen zeggen, was er allemaal niets aan de hand. Ja, bij de productie van windmolens komen ook broeikasgassen vrij. En ja, in windmolens wordt zwavelhexafluoride (SF6, het bewuste broeikasgas) gebruikt. Maar – en nou komt het – dat wordt allemaal keurig bijgehouden. En het wordt allemaal netjes meegenomen in de berekening van de uitstoot van broeikasgassen door windenergie. Die bedraagt 5 tot 9 gram CO2-equivalent per kWh elektriciteit, waarvan ca. 0,02 gram van SF6 komt. Ter vergelijking: de uitstoot van stroom uit kolen is ca. 1000 gram/kWh.

    Het wordt in dit Twitter-draadje allemaal keurig uitgelegd door Jasper Vis van TenneT. Een leestip voor mensen die feiten verkiezen boven stemmingmakerij.

    Burgers en VN in verzet tegen Big Brother SyRI

    NRC Handelsblad

    Bart de Koning – Deze week diende de zaak die mensenrechtenorganisaties plus de schrijvers Tommy Wieringa en Maxim Februari hebben aangespannen tegen SyRI, het Systeem Risico Indicatie. SyRI veegt zo’n beetje alle informatie die overheid over burgers heeft bij elkaar, stopt die in een algoritme en probeert op die manier potentiële uitkeringsfraudeurs te profileren. Dat is net zo eng als het klinkt. Hoewel SyRI serieuze inbreuken maakt op de grondrechten van burgers is het systeem is zes jaar geleden zonder enige discussie door de Tweede en Eerste Kamer gejaagd. De VN-rapporteur voor mensenrechten, Philip Alston, maakt zich er dusdanig zorgen over dat hij een brief aan de rechtbank Den Haag stuurde om zijn bezwaren tegen SyRI uiteen te zetten.

    Alle informatie die je ooit hebt verstrekt of die de overheid over je heeft verzameld, kan door SyRI tegen je gebruikt worden. Hoe het systeem precies werkt, op grond van welke criteria je verdacht kunt worden, hoeveel burgers er door de molen zijn gehaald: het is allemaal geheim, en elke poging van burgers om iets daarvan boven water te krijgen, stuit op een muur van geheimhouding. Voor een treurig stemmend overzicht, kijk hier. Minstens zo treurig is dat het massaal profilen van burgers nog niet één fraudegeval heeft opgeleverd. De rechtbank Den Haag doet op 29 januari uitspraak.

    Budgetplannen lopen vertraging op in Brussel

    Politico / Het Financieele Dagblad

    Peter Teffer – De Europese Commissie is sinds afgelopen vrijdag demissionair. Het was eigenlijk de bedoeling dat Jean-Claude Juncker die dag het voorzitterschap zou overdragen aan Ursula von der Leyen, maar haar team mist nog een aantal leden. Het Europees Parlement keurde de Franse, Hongaarse en Roemeense kandidaten af en het duurde even voordat Parijs en Boedapest met een nieuwe kandidaat-Eurocommissaris kwamen. In Roemenië zijn de centrumlinkse demissionaire premier en de centrumrechtse president het nog steeds oneens over wie ze naar Brussel willen sturen. Misschien moet er zelfs nog een Britse Eurocommissaris komen. De al uitgestelde begindatum van 1 december wordt daarom lastig, meldt Politico. Ondertussen worden lobbyisten nerveus. ‘We weten niet met wie we moeten afspreken,’ verzucht er één.

    Het machtsvacuüm in Brussel is vooral problematisch voor wat Politico ‘de grootste strijd in Brussel in 2020’ noemt: overeenstemming krijgen over de meerjarenbegroting van de Europese Unie. Die begroting moet kleiner, vindt Nederland. Nee, juist groter, zeggen de Europese Commissie en veel andere EU-lidstaten. De bijdrage van het Verenigd Koninkrijk zal moeten worden opgevuld en de EU-leiders hebben nieuwe ambities op het gebied van veiligheid, defensie en klimaat.

    De strijd gaat vooral over de hoeveelheid geld die landen bijdragen, maar zoals Het Financieele Dagblad (FD) deze week opmerkte, ook over de berekening van die bijdrages. ‘Volgens de Nederlandse definitie mag Den Haag de douanerechten optellen bij zijn EU-contributie,’ schrijft de krant. Dat gaat om bijna drie miljard euro per jaar. Maar de Europese Commissie vindt dat onzin, omdat als Nederland niet in de Europese douane-unie had gezeten, veel van die douanegelden door bijvoorbeeld Duitsland waren geïnd. Bronnen van de Brussel-correspondent van het FD verwachten pas in juni 2020 een akkoord. De onderhandelingen zijn al sinds mei vorig jaar bezig. En dan moet er nog een manier gevonden worden om de nieuwe plannen van Von der Leyen in de begroting te krijgen.

    Relatie Boeing en toezichthouders onder de loep

    NRC Handelsblad

    Vincent Harmsen – In het Amerikaanse Congres werd afgelopen week de bestuurlijke top van vliegtuigbouwer Boeing aan een kruisverhoor onderworpen. Reden: de fatale crashes met de Boeing 737 MAX. Bij die tragische vliegtuigrampen in Indonesië en Ethiopië kwamen 346 mensen om het leven. Sinds maart dit jaar staat het toestel daarom wereldwijd aan de grond.

    NRC Handelsblad beschrijft hoe waarschuwingssignalen door de Amerikaanse vliegtuigbouwer werden genegeerd. De crashes zijn vrijwel zeker veroorzaakt door het automatisch besturingssysteem, MCAS; over dat systeem hadden verschillende mensen binnen Boeing al serieuze twijfels gemeld. De topman zelf, zo erkende hij tijdens de hoorzitting, was op de hoogte van een e-mail waarin werd gewaarschuwd voor het systeem. Dat was voordat de tweede crash plaatsvond.

    De conclusie van diverse politici aan het eind van de sessie was dan ook dat de leiding van Boeing winst boven veiligheid heeft gesteld. Het bedrijf voerde een politieke lobby om toezichthouders op afstand te krijgen. Steeds meer taken van de Amerikaanse luchtvaartautoriteit FAA werden de afgelopen decennia overgeheveld naar de luchtvaartindustrie zelf. Naar verwachting zal dat nu veranderen, zo schrijft de krant, en zal het toezicht op vliegtuigbouwers zoals Boeing worden aangescherpt.

    Gebieden met toekomstig overstromingsgevaar groter dan gedacht

    De Morgen

    Peter Hendriks – Dit jaar ben ik verhuisd van Leiden naar Utrecht, met in mijn achterhoofd dat ik daar zeker veilig zou zijn voor het wassende water van de toekomst. Ik blijk het bij het verkeerde einde te hebben. Benjamin Strauss van de Princeton University heeft een nieuwe kaart gemaakt van de gebieden in de wereld die in 2050 rekening moeten houden met ernstige overstromingen. Het aantal mensen dat in overstromingsgevaarlijke gebieden leeft, loopt wereldwijd op van 80 miljoen tot 300 miljoen.

    Bijna heel Nederland ligt in de gevarenzone, met uitzondering van de Utrechtse Heuvelrug, de Veluwe en Zuid-Nederland onder de lijn Breda/’s Hertogenbosch. De onveilige gebieden moeten er rekening mee houden dat ze na 2050 eens per jaar kunnen overstromen. Voor de lage landen zijn dijkverhogingen en duinophogingen onontbeerlijk.

    Torenhoge winst maken met demente patiënten

    Pointer

    Judith Spanjer – Slecht eten, nachtdiensten die niet uitbetaald worden, personeel dat risicovolle handelingen moet verrichten zonder dat ze daartoe bevoegd zijn en terminale patiënten die in een kamertje van twee bij twee meter hun laatste adem moeten uitblazen. ‘Zodra de cliënt was overleden, sliepen wij als personeel er de volgende nacht weer.’

    Vijftien oud-medewerkers van de Brabantse particuliere zorginstelling Altenastaete doen een boekje open over de wantoestanden bij het zorgbedrijf. KRO-NCRV’s Pointer schreef dit verhaal als vervolg op een eerdere uitzending over Altenastaete, een instelling die zorg biedt aan ouderen die veelal verward en dementerend zijn.

    Altenastaete kwam naar voren in het gezamenlijke zorgwinstenonderzoek van Pointer, Follow the Money en Reporter Radio. Het bedrijf viel op door de hoge winsten die het de afgelopen jaren maakte. Altenastaete krijgt per cliënt 3800 tot 8000 euro per maand voor de zorg. Vorig jaar kon het bedrijf hier 40 procent winst op maken: 720.000 euro. Driekwart daarvan keert de directie aan zichzelf uit. Daarnaast verdient het bedrijf geld met de verhuur van appartementen aan de bewoners. Hier betalen cliënten 2500 tot 4200 euro per maand voor.

    Ondertussen schetsen de oud-medewerkers een vernietigend beeld van Altenastaete. Lees hier het relaas van de klokkenluiders.

    Spaanse media sloten geheim muilkorfverbond met machthebbers

    de Volkskrant

    Joost Ramaer – Als hoofdredacteur van El Mundo deed David Jiménez wel eens mee aan Tertulias (debatten, gesprekken), een journalistenpanel op de Spaanse televisie. ‘Jij maakt deel uit van het vrije quorum,’ zei iemand op zekere dag tegen hem. ‘Hoezo, het vrije quorum?,’ vroeg Jiménez verbaasd. Tot zijn verbijstering bleek hij te behoren tot de minderheid van deelnemers die niet door de regering waren aangewezen. ‘Ik heb gezien,’ vertelt Jiménez aan de Volkskrant, ‘hoe journalisten een berichtje ontvangen van de staatssecretaris van Communicatie, met instructies over wat ze moesten zeggen.’

    El Mundo, opgericht in 1989 en in politiek en economisch opzicht gematigd rechts, was bijna dertig jaar lang een van de meest gerespecteerde kranten van Spanje. Legendarisch werd het blad door Alfonso Rojo, naast Peter Arnett van CNN de enige andere westerse correspondent die in Bagdad bleef tijdens de Golfoorlog van 1990. Rojo schreef er een boek over, Reporter in Bagdad. Nog steeds is El Mundo de tweede krant van het land achter El País, maar van zijn reputatie is weinig meer over. Sinds zowel de gevestigde politiek als de gevestigde media in Spanje in verval zijn, laten toonaangevende journalisten zich chanteren om te overleven.

    In het Volkskrant-interview geeft Jiménez een ontluisterend beeld van de Spaanse journalistiek. Mediamagnaten, andere topondernemers, hoofdredacteuren en politieke leiders hebben een geheim verbond gesloten dat hij De Akkoorden noemt. De leidende media van het land krijgen veel meer advertentiegeld en overheidssubsidie dan op grond van hun bereik gerechtvaardigd is. In ruil bieden zij de Spaanse top bescherming tegen onwelgevallige berichtgeving. Jiménez publiceerde dit jaar een boek over zijn ervaringen, El Director (de hoofdredacteur), dat met veertigduizend verkochte exemplaren een bestseller werd.

    Hij was jarenlang correspondent in Azië geweest toen hij in april 2015, 44 jaar oud, de leiding over de krant kreeg. ‘Ik dacht aanvankelijk dat ze iemand wilden die absoluut onafhankelijk was.’ vertelt hij. ‘Maar ik ontdekte al snel dat dit niet de reden was. Ze dachten dat ze met mij – zonder contacten, zonder ervaring, relatief jong voor de baan – iemand hadden die kneedbaar was.’ Dat bleek een misverstand. El Mundo ontdekte dat de baas van Telefónica, César Alierta, en Rodrigo Rato, oud-voorzitter van het IMF, samen hadden geïnvesteerd in een Berlijns hotel. Zo kon Rato geld witwassen dat hij met corruptie had verdiend.

    Toen Jiménez wilde publiceren, dreigde Alierta alle advertenties terug te trekken. Telefónica is een van de grootste adverteerders in de Spaanse media, en El Mundo leidt, zoals zoveel kranten, al jaren een noodlijdend bestaan. De eigenaar nam Jiménez mee de redactievloer op en gebaarde om zich heen: ‘Denk aan hen. Er zijn beslissingen die banen kosten.’ Na een reeks van zulke conflicten stapte el director op, in mei 2016 al. Inmiddels werkt hij aan een nieuw eigen medium, Online, zoals Mediapart en Les Jours in Frankrijk. Maar misschien nog wel met adverteerders. ‘Als het gaat om een worstfabrikant, die niets te maken heeft met de politiek en alleen geïnteresseerd is in degelijke journalistiek,’ zegt Jiménez, ‘dan zou het kunnen. Al zou ik het mooier vinden om alleen met abonnees te werken.’

    Een vieze oorlog

    IMDB

    Thomas Bollen –Official Secret gaat over het proces tegen de Britse  klokkenluider Katharina Gun. Ze werkt in 2003 als spion bij de Britse geheime dienst wanneer een memo uit de VS binnenkomt. Bush en Blair willen Irak binnenvallen en de geheime dienst wordt ingeschakeld om die oorlog voor elkaar te krijgen. De Britten krijgen de opdracht om ‘dirt’ op de duiken over aarzelende VN-afgezanten, om zo de stemming in de Verenigde Naties te beïnvloeden. Gun lekt dat memo aan de pers.

    De film geeft een mooi beeld van de dilemma’s van Gun en haar beweegredenen. Ze werkt voor de overheid, maar niet om het Britse volk voor te liegen. Daarom besluit ze dat deze informatie te lekken.
    Vervolgens doet de Britse staat er alles aan om haar te straffen en als voorbeeld te gebruiken om anderen af te schrikken. De legitimering voor de tweede golfoorlog bleek achteraf volledig gebaseerd op valse informatie en leugens. Minstens 155.000 duizend mensen stierven.

    De film geeft een ontluisterende kijk op de smerige spelletjes die de Britse overheid speelde om een onrechtmatige oorlog te starten. De manier waarop Gun, de pers en enkele idealistische advocaten de strijd aangingen, is bewonderenswaardig. De film draait nu in de Ndrlandse bioscopen.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 265 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren