Follow the Money selecteert

    Zoals elke zondag presenteren we opmerkelijke artikelen die onze redacteuren de afgelopen week lazen. Deze week onder andere de redding van de ING, het optreden van Boris Johnson gefileerd en onderzoeksjournalistiek in Zuid-Afrika. Fijn weekend!

    Fannie Mae en Freddie Mac mogen de rollator houden

    The Los Angeles Times / Ministerie van Financiën VS 

    Dennis l’Ami – Het is inmiddels elf jaar geleden dat de Federal National Mortgage Association, beter bekend als Fannie Mae, en de Federal Home Loan Mortgage Corporation, beter bekend als Freddie Mac, in een Amerikaans federaal programma werden gestopt. Daarmee kwam de hoogbejaarde Fannie, leverancier van financiële producten aan hypotheeknemers, terug in de moederschoot van de overheid. In 1938 zag ze het levenslicht als federale instelling, waarna de dame in 1968 op eigen benen kwam te staan omdat de vrije markt – zeker in Amerika – de heilige graal is. Omdat er geen monopolie mocht ontstaan, werd haar tegenspeler Freddie uit de grond gestampt.

    Decennialang mochten de twee giganten met miljarden spelen, tot een hypotheekcrisis hen op de knieën dwong. Met liefst 72 miljard dollar aan staatssteun hing Freddie uitgeput in de touwen. Fannie had zelfs 117 miljard dollar nodig om op adem te komen, na jarenlange verliezen en een vernietigend rapport van Morgan Stanley. 

    Inmiddels maken de twee alweer een tijdje torenhoge winsten, en zijn er nieuwe plannen openbaar gemaakt om de twee weer op eigen benen te laten staan. De Amerikaanse regering blijkt echter wel enige reserve te houden en sluit vormen van overheidssteun ook in de toekomst niet uit. Fannie en Freddie lopen ondertussen gewoon door, met de Amerikaanse overheid als rollator.

    Hoe Nederlands grootste bank uit de misère kwam

    De afrekening (boek)

    Thomas Bollen – ‘De afrekening’ gaat over de redding van de ING en is het nieuwe boek van Roel Janssen. Nederlands grootste bank ontving tijdens de kredietcrisis 32,5 miljard euro staatssteun. De grote Alt-A hypotheekportefeuille van dochter ING Direct was de rotte appel. Deze verpakte Amerikaanse hypotheken bleken veel minder waard te zijn dan waarvoor de bank ze op de balans had staan. De ING sloeg waarschuwingen in de wind en moest uiteindelijk aankloppen bij de Nederlandse staat.

    Janssen geeft een goed overzicht van de gebeurtenissen bij de ING, DNB en het ministerie van Financiën in die tijd. Met name de onderhandelingen over de waarde van de Alt-A portefeuille is erg interessant. De Europese Commissie was bijvoorbeeld van mening dat de ING een te gunstige deal heeft gekregen van de staat. Ook de rol van DNB was pikant. Hoewel de centrale bank een overheidsinstantie is, bleek ze vooral de belangen van de ING te behartigen. DNB vond de prijs die de overheid voor de portefeuille betaalde, juist te laag.

    Tijdens de boekpresentatie bagatelliseerde oud-DNB-topman Nout Wellink de fouten die de ING maakte met haar investeringsstrategie. Ze zaten volgens Wellink noodgedwongen in Amerikaanse hypotheken (een eis die de Amerikaanse toezichthouder stelde, toen de ING in dat land voet aan de grond zocht). Kredietanalist Tonko Gast, die de ING op voorhand waarschuwde voor het gevaar en een van de hoofdrolspelers in het boek, was het niet met Wellink eens. 'De ING had geen flauw benul wat voor producten ze aankochten.'

    ‘Honderden miljoenen voor lidstaten getroffen door Brexit’

    Volkskrant / BBC

    Peter Teffer – Een ‘no-deal Brexit’ moet in dezelfde categorie vallen als ‘grote rampen’, zodat het Europees Solidariteitsfonds gebruikt kan worden om lidstaten financieel bij te staan. Dat heeft de Europese Commissie woensdag voorgesteld. Zoals vaker was het Commissievoorstel al via goed ingevoerde Brussel-correspondenten uitgelekt. ‘De Commissie wil voor 2019 en 2020 ruim 590 miljoen euro uit het solidariteitsfonds reserveren voor de meest door de Brexit getroffen landen. Dat zijn onder meer Ierland, België, Nederland, Denemarken en Duitsland,' aldus Volkskrant-correspondent Marc Peeperkorn. Daarnaast wil de Commissie ook 300 miljoen euro uit het Globaliseringsfonds kunnen uitkeren aan werknemers die door de Brexit werkloos zijn geworden.

    De relevante wetsvoorstellen moeten nog door het Europees Parlement en de Raad van de EU (de EU-instelling die de nationale regeringen van de EU vertegenwoordigt) worden goedgekeurd. De Commissie stelt voor dat lidstaten die in aanmerking willen komen voor een bijdrage uit het solidariteitsfonds voor 30 april 2020 moeten onderbouwen dat er een causaal verband is tussen de no-deal Brexit en de financiële schade die ze willen compenseren. Ook moeten de nationale regeringen beargumenteren waarom die kosten niet konden worden voorkomen met een betere voorbereiding. Na 30 april zal de Commissie het geld verdelen maar ook hier is weer goedkeuring van het parlement en de Raad nodig.

    Volgens een Commissie-evaluatie van het solidariteitsfonds uit mei 2019 was de traagheid waarmee het geld uitgekeerd wordt ‘een van de meest bekritiseerde aspecten’. Gemiddeld duurt het een jaar om het geld op de plek van bestemming te krijgen. Dat kan echter niet veel korter, concludeerde de Commissie. 

    Nederland moet Netflix bevechten met vaag plan

    NRC Handelsblad

    Rufus Kain – Minister Slob (Onderwijs en Media) is kwaad. Amerikaanse streamingdiensten Netflix en binnenkort ook Disney+ slokken Nederlands advertentiegeld en gebruikersdata op, en onze mediabedrijven zijn te versnipperd om er iets aan te doen.

    Dus komt Slob met een versnipperd plan om de krachten te bundelen. Nederlandse media moeten samen één sterke streamingdienst maken. Content moet deels gratis en deels betaald zijn. En o ja, er moet ook een online radio- en podcastplatform komen. En in tegenstelling tot de al bestaande gezamenlijke online videodienst NLZiet, moet dit plan wél slagen doordat alle partijen het prioriteit geven boven hun eigen platformen.

    De Raad voor Cultuur, die het verder voor een groot deel met Slob oneens is, ziet dit plan wel zitten. Volgens hun analyse is er ruimte voor precies drie grote streamingdiensten. Dit wordt naast Netflix en Disney+ dus de derde. Waarom er ruimte is voor drie spelers wordt niet geheel duidelijk. Waarom de Nederlandse succesvoller zal zijn dan HBO of Amazons Prime Video overigens evenmin.

    Verder is het een leuk idee.

    Optreden Boris Johnson op Britse wijze gefileerd 

    The Guardian

    Nikki Sterkenburg Inmiddels kun je de grachten dempen met analyses over de Brexit. Toch is deze vileine beschouwing uit The Guardian van het optreden van Boris Johnson (die binnen één dag z’n meerderheid, z’n Brexit-plan én z’n premierschap om zeep hielp) absoluut het lezen waard. Een fraai stukje vol narrige opmerkingen zoals alleen de Britten die kunnen maken: ‘This was the day Boris Johnson was stripped bare. Exposed as the Great Pretender. A mere carapace of vaulting ambition, which o’erleaps itself and falls on th’other.’

    Eton: kweekvijver van de Britse politiek

    1843 Magazine

    Arne van der Wal – De beroemdste en meest elitaire kostschool ter wereld heeft 20 Britse premiers afgeleverd, Boris Johnson is de meest recente. In deze longread over Eton College – de in 1440 door koning Henry VI opgerichte jongensschool – vertelt auteur en alumnus Christopher de Bellaigue over de verbazing die hem overvalt als hij de school bezoekt, ruim dertig jaar later. Eton stond voor conservatisme, Britse tradities en sociale ongelijkheid, maar heeft zich een nieuw imago aangemeten. Nog steeds gaan de jongens gekleed in rok naar school, maar nieuw en buitenlands geld laten hun sporen achter. Een voorvader hebben die op Eton heeft gezeten, is niet langer een garantie voor een toegangsticket. De meest voorkomende achternaam op de eliteschool is tegenwoordig Patel: de telgen van soms schatrijke families uit Pakistan en Maleisië. Tegelijkertijd zijn de deuren geopend voor briljant jong talent met financieel minder fortuinlijke ouders.

    Dat wil niet zeggen dat Eton ineens een baken van sociale vooruitgang is. De nieuwe elite vecht net zo hard als de oude om haar kroost er op school te krijgen, en mogelijk zijn ze daartoe beter toegerust omdat ze simpelweg meer geld hebben. Het nieuwe Eton is vriendelijk voor de internationale plutocratie, schrijft de auteur. De oude garde ziet het met lede ogen aan: ze gruwen van de exotische namen die nu bij hun zonen in de klas zitten.

    Waarin schuilt nu de aantrekkingskracht van Eton College? Vroeger bestond die louter uit de reputatie, het netwerk en de excentrieke gekken die er rondliepen. Maar dat is veranderd. De toelatingseisen zijn tegenwoordig hoog, het onderwijs is er, zo erkent iedereen, van buitengewone kwaliteit. De school zelf is schatrijk: waar een gewone staatsschool kopiën van middeleeuwse documenten bestudeert, beschikt Eton over de originele documenten. De lat ligt hoog: een groot deel van de Eton-jongens stroomt door naar Oxford of Cambridge. Daarmee is de school ook braver geworden. Een belangrijk onderdeel van de vorming heeft naschools plaats, bijvoorbeeld lessen in drama en debatteren. Politici als David Cameron, Jacob Reese-Mogg en Boris Johnson doen hun voordeel met de training die ze er hebben gehad en zijn gehard dankzij de tuchtiging door ouderejaars. Voor hen is het vanzelfsprekend dat ze de macht in handen hebben. Wat dat betreft is er sinds de middeleeuwen niet zo veel veranderd.

    Leden in plaats van abonnees: het succesverhaal van de Daily Maverick

    NiemanLab

    Joost Ramaer – Dagbladen zien hun advertentie-omzet nog harder teruglopen dan hun inkomsten uit abonnementen. Online advertenties bieden geen soelaas: die groeien nog wel, maar brengen veel te weinig op om het verval elders te kunnen compenseren. Vandaar dat ‘digital-only’nieuwsmedia steeds vaker ook kiezen voor ‘reader only revenue’, zoals hier De Correspondent en Follow the Money doen. Ook in Zuid-Afrika gebeurt dat, vertelt Styli Charalambous in dit artikel op het Amerikaanse mediablog NiemanLab. Charalambous is mede-oprichter en ceo van de Daily Maverick, een Zuid-Afrikaans online onderzoeksplatform dat in 2009 werd gelanceerd.

    ‘De acht jaren die volgden waren een training in extreem uithoudingsvermogen,’ schrijft Charalambous. Door chronisch geldgebrek bleef het iedere maand weer spannend of de Maverick de salarissen en rekeningen wel kon betalen. En dat ondanks talloze onthullingen over de tomeloze corruptie onder de inmiddels verdreven president Zuma. Dat moest anders. Een betaalmuur was geen optie: daarvoor zijn de meeste Zuid-Afrikanen te arm. Donateurs zijn natuurlijk altijd welkom, ‘maar die kunnen niet rekenen op enige tegenprestatie’.

    Vandaar dat Charalambous c.s. in augustus 2018 kozen voor een gulden middenweg: lidmaatschap. Maverick Insiders, zoals de nieuwe leden heten, krijgen in ruil voor een vrijwillige bijdrage – zij mogen zelf bepalen hoeveel – onder meer alle artikelen vrij van advertenties en een exclusief recht op comments, een eigen nieuwsbrief en gratis toegang tot Maverick-evenementen. Een jaar later hebben zich al zevenduizend Insiders aangemeld, en de teller tikt vrolijk door. ‘Vroeger zagen de media hun redacties als kostenposten, die de lezers binnenhaalden waarmee de verkopers en marketeers vervolgens hun briljante ding mochten doen,’ schrijft Charalambous. ‘Nu we leden hebben, zijn onze inkomsten voortaan rechtstreeks gekoppeld aan onze newsroom en de kwaliteit van onze artikelen.’

    Hij denkt maximaal dertig- tot veertigduizend van de 57 miljoen Zuid-Afrikanen als lid te kunnen werven. Dankzij die eerste zevenduizend heeft de Daily Maverick nu al zijn redactie met 75 procent zien groeien en de chronische geldzorgen voorgoed zien verdampen. ‘Onze levens zijn sterk ten goede veranderd.’

    Hier gaan Nederlanders eerder dood vanwege luchtverontreiniging en lawaai

    RIVM

    Ties Joosten – Waarschuwing: wie in de buurt van Schiphol, de Rotterdamse haven of een van de grote Nederlandse snelwegen woont, zal van dit kaartje een bijzonder onprettig gevoel krijgen. Dit zijn namelijk de sterkst vervuilde gebieden van Nederland (wat betreft lawaai en luchtverontreiniging). Daardoor neemt de kans toe dat je ziek wordt of zelfs eerder sterft.

    Het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) maakte het kaartje om te onderzoeken waar nog gebouwd kan worden zonder de gezondheid van omwonenden te verslechteren. Spoiler: de Randstad kan je dan bijna volledig overslaan. In het kaartje kun je inzoomen tot een gebied van 500 bij 500 meter, waarna je ziet hoeveel extra vervuiling er rondom jouw woon- of werkplaats is ten opzichte van de rest van Nederland.

    Dit soort kaartjes is niet nieuw. Jaren geleden werd bijvoorbeeld al eens berekend dat door de opening van twee nieuwe kolencentrales op de Tweede Maasvlakte jaarlijks 40 Rijnmonders eerder zullen sterven. Bovendien zijn Rijnmonders vanwege de kolencentrales 9.700 dagen extra dagen ziek.

    Zou het niet eens tijd worden voor een goed debat in Nederland over het verschil tussen welvaart en welzijn?

    Geen bewijs voor de helft van medische behandelingen

    The New York Times

    Aliëtte Jonkers – In mijn interview met hoogleraar Maroeska Rovers kwam deze week aan de orde dat voor ongeveer de helft van alle ziekenhuisbehandelingen het wetenschappelijke bewijs voor het nut ervan ontbreekt. Zelfs als studies aantonen dat een bepaalde behandeling of ingreep niet of nauwelijks werkt, blijven veel artsen doen wat ze altijd al deden. Ook The New York Times roert deze kwestie aan in het artikel ‘Why Doctors Still Offer Treatments That May Not Help’. Het duurt jaren, soms zelfs decennia, voordat achterhaalde medische conventies de wereld uit zijn. Econoom Austin Frakt noemt prima voorbeelden in dit stuk en linkt ook naar grote studies in medische vaktijdschriften als BMJ en JAMA. Toch wordt de vraag uit de titel van het stuk niet helemaal beantwoord, los van de vaststelling dat slechts een fractie van onbewezen medische routines later nog eens kritisch onder de loep wordt gehouden. Maar dat de aandacht voor dit onderwerp aanzwelt, lijkt evident.

    Grote oliemaatschappijen investeren nog volop in nieuwe oliebronnen

    The Guardian

    Peter Hendriks – Er blijkt nogal wat licht te zitten tussen wat de grote oliemaatschappijen – ExxonMobil, Chevron, Shell en BP – met de mond belijden over duurzaam investeren en wat ze in werkelijkheid doen. Uit een rapport van de denktank Carbon Tracker blijkt dat in 2018 de vier allemaal minstens 30 procent van hun investeringen hebben gestopt in projecten als olie en gas uit teerzand winnen en het in productie brengen van diepzeevelden en olievelden in Arctische gebieden. Dat zijn allemaal investeringen die niet vallen te rijmen met de Parijse klimaatdoelstellingen die de vier serieus zeggen te nemen.

    Het doel is om te voorkomen dat de gemiddelde wereldwijde temperatuur met meer dan 1,5 procent stijgt. Daarom moet er snel een eind komen aan het gebruik van fossiele brandstoffen, aangezien dit een belangrijke oorzaak vormt van de overmatige CO2-uitstoot. Andrew Grant, de auteur van het rapport, roept aandeelhouders op om de maatschappijen aan te spreken op hun investeringsbeleid. 

    Duitsland doet glyfosaat in de ban

    Het Financieele Dagblad / The Guardian

    Vincent Harmsen – Terwijl de Europese Unie pas eind 2022 opnieuw zal beslissen over de toelating van glyfosaat, hebben meerdere Europese landen al laten weten van het goedje af te willen. Oostenrijk verbood in juli het gebruik van glyfosaat, en Frankrijk zegt de onkruidverdelger op termijn te willen uitfaseren. De Duitse regering heeft nu ook laten weten glyfosaat uiterlijk eind 2023 volledig te willen verbieden.

    De stap van Duitsland is des te opmerkelijk omdat productie en verkoop van glyfosaat recent in Duitse handen terecht is gekomen. De Duitse chemiegigant Bayer kocht Monsanto, de Amerikaanse fabrikant die glyfosaat in 1974 op de markt bracht. Bayer heeft echter niet lang van de aankoop kunnen genieten. Kort nadat de overname in 2018 rond was, oordeelde een jury in Californië dat het bedrijf consumenten had misleid over een risico op kanker. In totaal zijn nu drie Amerikaanse jury’s tot dat oordeel gekomen. Over een schikking met duizenden kankerpatiënten wordt momenteel in de Verenigde Staten door Bayer onderhandeld. Het zal het bedrijf naar verwachting miljarden dollars gaan kosten. In 2015 oordeelde de Wereldgezondheidsorganisatie al dat glyfosaat ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’ is.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Redactie

    Gevolgd door 241 leden

    Volg Redactie
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren