© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert: illegale handel in vaccins

In de laatste week voor Kerst hebben we weer een aantal lezenswaardige stukken geselecteerd. Zo staat Siem Eikelenboom stil bij de journalisten die deze Kerst in een Chinese cel doorbrengen; Bart de Koning beschrijft het cv van de dwarse econoom Sweder van Wijnbergen; Sebastiaan Brommersma dwaalde af naar de Kanaaleilanden voor spionage-activiteiten en Mathieu Verver bleef hangen bij een reconstructie van de (afwezige) coronastrategie.

Techlobby verdubbelt budget maar bereikt vooralsnog weinig

The New York Times / EUobserver

Peter Teffer – De vijf grote Amerikaanse technologiebedrijven besteedden naar eigen zeggen in het eerste halfjaar van 2020 net zoveel geld aan lobbyen in Brussel als ze in heel 2019 deden, en bijna drie keer zoveel als in heel 2014. Google, Facebook, Amazon, Apple en Microsoft hadden in de eerste zes maanden een gecombineerd lobbybudget van 19 miljoen euro. Dat heeft volgens The New York Times alles te maken met het voorstel voor nieuwe regels voor internetbedrijven, die de Europese Commissie afgelopen week aankondigde.

De techbedrijven hebben niet alleen hun lobbybudgetten uitgebreid. De Amerikaanse krant geeft ook voorbeelden van andere manieren waarop zij proberen EU-beleidsmakers aan hun kant te krijgen. Zo financieren de techbedrijven denktanks en andere onderzoekers in de hoop dat die met rapporten komen die voor zo min mogelijk regels pleiten. Het European Center for International Political Economy (ECIPE) concludeerde bijvoorbeeld dat nieuwe regels de Europese economie zo’n twee miljoen banen zou kosten en 85 miljard euro aan bruto nationaal product. Op pagina 1 van het onderzoek: ‘ECIPE gratefully acknowledges the support for this research paper from Google EU.

Lobbyen biedt echter geen garantie voor succes. ‘Ondanks de lobby heeft de branche weinig grote successen geboekt,’ aldus The New York Times. De Europese Commissie stelde onder meer voor dat consumenten voortaan moeten worden geïnformeerd hoe de algoritmes werken en wil hoge boetes kunnen opleggen bij overtredingen. Daar zal Silicon Valley niet heel blij mee zijn. Gelukkig voor hen zijn er de komende jaren nog tal van kansen: het Europees Parlement en de Raad van de EU, waar de lidstaten samenkomen, moeten nog akkoord gaan.

De informatie over de lobbybestedingen van Google en consorten is afkomstig uit het EU-lobbyregister. Deze week gingen de Raad, het Europees Parlement en de Europese Commissie akkoord om dat register uit te breiden. Dat akkoord komt na jarenlange onderhandelingen voor wat aanvankelijk een ‘verplicht lobbyregister’ zou worden. ‘Ons werd een verplicht systeem beloofd – dat is dit niet,’ zegt Vitor Teixeira van Transparency International EU tegen EUobserver. Vooruitgang is wel dat nu ook de Raad zal meedoen, hoewel de permanente vertegenwoordigingen (de EU-ambassades van de lidstaten) zelf mogen kiezen of ze al dan niet meedoen.

China opnieuw het land waar de meeste journalisten in de cel zitten

The New York Times

Siem EikelenboomWeer heeft de Chinese overheid een kritische journalist vastgezet. Woensdag was het de beurt aan de 48-jarige Du Bin, die als freelance fotograaf voor The New York Times werkte. Du is opgepakt wegens het ‘uitlokken en opzoeken van ruzies’, deelde de politie zijn zus mee. Deze woorden gebruikt de overheid vaker om van journalisten, activisten en dissidenten af te komen.

Vrienden van Du denken dat hij is opgepakt vanwege enkele oude en nieuwe boekprojecten. Zo publiceerde hij in 2017 in Taiwan een historisch verslag over het ‘Beleg van Changdun’. In 1948 omsingelden communistische troepen deze stad in het noordoosten van China om hun rivalen van het nationale leger uit te hongeren. Daarbij kwamen 160.000 burgers om het leven. Op 1 januari 2021 zou van Du Bin een kritisch boek over het communisme verschijnen.

In 2013 werd Du al eens opgepakt, na de première van een documentaire over dwangarbeid in een Chinees kamp en de publicatie van een boek over het neerslaan van de opstand op Tiananmenplein.

Volgens een deze week gepubliceerd overzicht van het Committee to Protect Journalists zijn in China dit jaar 47 journalisten opgepakt. Onder hen bevinden zich diverse burgerjournalisten die begin dit jaar berichtten over de aanvankelijk desastreuze aanpak van de coronacrisis door het regime. Vorig jaar belandden er 49 journalisten in de cel. China is nu voor het tweede jaar op rij koploper wat betreft het aantal gearresteerde journalisten. 

Dit jaar trok China tevens de accreditaties in van Amerikaanse journalisten van The New York Times, The Wall Street Journal en The Washington Post. Zij moeten het land voor het eind van het jaar verlaten. Dit was een reactie op de beslissing van de Amerikaanse president Donald Trump om het aantal Chinese journalisten in de VS te beperken tot honderd. In de VS zijn zij actief voor Chinese staatsmedia die volgens de Amerikaanse overheid geen onafhankelijk nieuws brengen, maar louter staatspropaganda.

Op de World Press Freedom Index staat China op plaats 177. De enige landen die nog lager staan, zijn Eritrea, Turkmenistan en Noord-Korea. 

Prijs voor ‘excellente lastpak’ Sweder van Wijnbergen

Me Judice

Bart de Koning‘Politici die daadkracht willen uitstralen, maar geen idee hebben wat ze moeten doen, richten een investeringsfonds op.’ Met die dreunende zin opende econoom Sweder van Wijnbergen vorig jaar een opiniestuk in Het Financieele Dagblad tegen het ‘Wopke-Wiebesfonds’. Klaas Knot, de president van DNB, citeerde het stuk in zijn toespraak toen hij Van Wijnbergen afgelopen week (online) de Pierson Penning uitreikte. Deze prijs wordt om de drie jaar aan een invloedrijke econoom toegekend.

Het opiniestuk typeert Van Wijnbergen: vlijmscherp en nooit bang om op een paar tenen te gaan staan. De kop mocht er trouwens ook zijn: ‘Plan Wopke Hoekstra voor investeringsfonds komt neer op Latijns-Amerikaans boekhouden’. Van Wijnbergen heeft jarenlang rondgelopen bij de Wereldbank en het IMF en zich persoonlijk bezig gehouden met het saneren van de schulden van landen als Mexico en Polen. Daar heeft hij een scherp oog ontwikkeld voor de boekhoudkundige trucs die politici gebruiken om met geld te kunnen smijten. Als politici met vrome beloftes komen over begrotingsbeleid, ‘moet je eigenlijk eerst een heel chagrijnige accountant door de boeken jagen,’ zei hij me ooit.

Van Wijnbergen heeft ‘niet altijd zoveel geduld met de wat minderbegaafde medemens,’ zoals Knot opmerkte in zijn toespraak. Hans Wijers haalde hem als topambtenaar binnen bij het ministerie van Economische Zaken, maar onder diens opvolger Annemarie Jorritsma vertrok hij al snel. Van Wijnbergen was later zeer kritisch over de effectiviteit van de subsidies die Economische Zaken verstrekt en trok zelfs het bestaansrecht van het ministerie in twijfel.

Maar steevast stellige uitspraken doen, kan ook verkeerd uitpakken. Jesse Frederik wees acht jaar geleden op FTM een paar historische blunders van Van Wijnbergen. Hij noemde de paniek op de beurzen eind 2007 ‘pure hysterie’ en zei dat Nederland weinig last zou gaan krijgen van de problemen op de Amerikaanse huizenmarkt. In 2010 dacht hij dat Griekenland na sanering van de overheidsfinanciën binnen twee jaar wel weer op de rails zou staan. Kort daarop voorspelde de econoom dat de rente weer zou gaan stijgen en dat we ons geen zorgen hoefden te maken over de dekkingsgraad van de pensioenfondsen. Hoe dan ook, saai is het in ieder geval nooit met Van Wijnbergen.

Gemeenten komen ruim 1,6 miljard tekort op jeugdhulp

Binnenlands Bestuur / Vereniging Nederlandse Gemeenten

Judith SpanjersEr moet een structurele oplossing komen voor de miljoenentekorten bij gemeenten. Die conclusie trekken het kabinet en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten na onderzoek van het adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF). Uit dit onderzoek blijkt dat gemeenten vorig jaar 1,6 tot 1,8 miljard euro meer hebben uitgegeven aan jeugdzorg dan dat ze van het Rijk kregen. Vooral sinds 2017 stegen de uitgaven.

Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat preventie en vroegsignalering niet leiden tot een structurele besparing, terwijl gemeenten daar juist op inzetten om zwaardere hulp in de toekomst te voorkomen. De onderzoekers stellen vast dat preventie de jeugdzorgkosten juist structureel opdrijft.

Opvallend is dat de instroom van jeugdhulp niet is toegenomen sinds 2015, terwijl het aantal kinderen dat hulp krijgt wel toeneemt. Dat komt doordat de jongeren die al hulp krijgen, langer in de zorg blijven. De kosten per cliënt stijgen hierdoor. Niet omdat ze zwaardere hulp krijgen, maar doordat de lichtere hulp is toegenomen. Opmerkelijk is dat gezinnen met hogere inkomens relatief meer gebruik maken van lichte hulp. Dit roept volgens de onderzoekers de vraag op of de juiste doelgroep wel wordt bereikt. Juist bij gezinnen met lagere inkomens werd namelijk meer verborgen problematiek verwacht, die door het lokaal organiseren van jeugdhulp aan het licht zou worden gebracht.

AEF onderzocht in hoeverre een inkomensafhankelijke bijdrage de kostenstijging kan beperken, en kwam uit op een besparing van 0,8 tot 1,2 miljard euro. Die aanpak is echter niet zonder risico’s, zoals zorgmijding en kansenongelijkheid.

Het onderzoeksbureau noemt andere opties, waarmee gemeenten 190 tot 240 miljoen euro kunnen besparen. Denk aan de inzet van een praktijkondersteuner bij de huisarts; die kan onnodige verwijzingen voorkomen. Een kind dat een leven lang zorg nodig heeft, zou kunnen overgaan naar de Wet langdurige zorg; die zorg wordt betaald door het zorgkantoor, waardoor gemeenten op jeugdhulp kunnen besparen. Verder zouden jeugdzorgprofessionals de verwijzingen bij gemeenten moeten verzorgen en zou het lokale wijkteam zelf meer zorg kunnen verlenen. Ook zou voor groepsbegeleiding meer gebruik gemaakt kunnen worden van (gespecialiseerde) kinderopvang.

Het advies van de onderzoekers is om kritischer te bekijken welke jeugdhulp de overheid nog vergoedt. Maar daarvoor is een cultuurverandering nodig.

Kleine aanbieders verklaarden tegenover Follow the Money dat de gemeenten hogere tarieven uitbetaalden dan nodig is

Uit het onderzoek blijkt overigens dat een budgetplafond geen besparing oplevert. Bij zo’n plafond krijgen zorgaanbieders een vastgesteld bedrag waarmee ze moeten werken, maar in de praktijk maken aanbieders dan geen scherpere keuzes over instroom of uitstroom van cliënten. Dat blijkt ook uit het rapport van de Rekenkamer Metropool Amsterdam, waarover Follow the Money onlangs publiceerde . De Rekenkamer constateerde onlangs dat Amsterdam, ondanks een budgetplafond, de begroting met zo’n 45 miljoen overschreed.

Bijna 20 procent van de gemeenten meldt in de enquête van AEF te maken te hebben met sterk stijgende omzetten van aanbieders, terwijl zij twijfels hadden over de meerwaarde die deze bedrijven leveren. De financiële positie van zorgaanbieders onderzocht AEF niet. Een gemiste kans: uit onderzoek van Follow the Money bleek onlangs namelijk dat 40 procent van de commerciële jeugdzorgbedrijven met een contract in de regio Tilburg meer dan 10 procent winst maakte in 2018. Kleine aanbieders die de afgelopen jaren meer dan een miljoen euro aan winst konden uitkeren, verklaarden tegenover Follow the Money dat de gemeenten hogere tarieven uitbetaalden dan nodig is.

Om winsten bij kleine bedrijven aan te pakken adviseert AEF wel om verschillende tarieven te hanteren voor grote en kleine zorgaanbieders. Zorgfraude wordt in het rapport slechts kort genoemd:  ‘Er worden frauduleuze zorgaanbieders opgespoord. Het feit dat hier door gemeenten in wisselende mate tegen opgetreden wordt, geeft aan dat de omvang van dit probleem niet in beeld is.’

De VNG en het Rijk gaan met aanbieders en cliënten in gesprek over de uitkomsten van het onderzoek. Een nieuw kabinet moet beslissen hoe de structurele tekorten in de jeugdhulp aangepakt zullen worden.

De illegale handel in vaccins

Financial Times

Dennis Mijnheer De Financial Times signaleert een potentiële groeimarkt: de illegale handel in coronavaccins. De eerste doosjes met vaccins zijn al gespot op de ondergrondse markten op het Dark Web. Alle ongeduldigen onder ons kunnen 750 dollar in Bitcoins aftikken en krijgen dan twee doses opgestuurd geproduceerd door de Chinese farmaceuten Sinopharm en Sinovac. Althans, dat is de belofte. De kans is groot dat deze eerste aanbiedingen in de categorie ‘internetoplichting’ zullen vallen, maar Europol en Interpol waarschuwden al dat de illegale handel in (echte) vaccins een grote vlucht gaat nemen. Zelfs leeggespoten buisjes kunnen ten prooi vallen aan scammers die de vaccins ‘hervullen’. En dan zullen er ongetwijfeld ook transportdiefstallen plaatsvinden, waarna vaccins ‘die van de vrachtwagen zijn gevallen’ op de illegale markt belanden. De georganiseerde misdaad zal deze unieke kans – een compleet nieuwe wereldmarkt waar miljarden in omgaan en er schaarste heerst – niet aan zich voorbij laten gaan. Vaccins zullen de status krijgen van vloeibare goud.

Spionagebedrijven gebruiken Kanaaleilanden om wereldwijd telefoons te tracken

The Bureau of Investigative Journalism en The Guardian

Sebastiaan BrommersmaSpionagebedrijven speuren over de hele wereld naar zwakke plekken in de internationale telefonie-infrastructuur, om die vervolgens te gebruiken om surveillance-operaties op te zetten tegen individuen of bedrijven. Uit onderzoek van The Bureau en The Guardian blijkt nu dat een zwakte in de telefonie-netwerken op de Kanaaleilanden Guernsey en Jersey bijzonder populair is.

Via de weeffout in de netwerken op de eilanden kunnen private spionnen persoonlijke informatie van targets achterhalen, zoals locatiegegevens. Bij complexere aanvallen zijn zij ook in staat om de inhoud van telefoongesprekken, berichtenverkeer en andere gevoelige data te onderscheppen. Het risico beperkt zich niet tot het Verenigd Koninkrijk. De aanvallen zijn gericht op individuen in de Verenigde Staten, Afrika en verschillende landen in Europa, waaronder ook Nederland. 

Spionagebedrijven huren op de eilanden toegang tot de netwerken van lokale telecomproviders, waarna ze de fysieke locaties van mobiele telefoons en hun gebruikers over de hele wereld kunnen tracken. De breed toegepaste strategie stoelt op commando’s die providers gebruiken om klanten te traceren, bijvoorbeeld om dataroaming in het buitenland bij te houden. In verkeerde handen kan het systeem echter voor heel andere doeleinden gebruikt worden. Zo zijn er sterke aanwijzingen dat de Kanaalse loophole in 2018 is gebruikt om de uit Dubai gevluchte prinses Latifa al-Maktoum op te sporen en naar huis terug te ontvoeren. 

De zwakke plek op de eilanden is al lang en breed bekend in de industrie, maar er zijn nog altijd geen afdoende maatregelen genomen. Dat komt deels ook door de bijzondere status van de Kanaaleilanden, waardoor maatregelen vanuit het Verenigd Koninkrijk niet door de lokale providers hoeven te worden overgenomen. Bovendien valt er geld te verdienen, en dus hebben de providers daar weinig aandrang hun netwerken op de schop te nemen. Alle internationale druk ten spijt, ziet het ernaar uit dat de eilanden voorlopig een unsafe haven blijven.

Nederland onvoorbereid op de tweede golf door gebrek aan visie bij VWS

Investico / De Groene Amsterdammer

Mathieu Verver ‘Het kabinet moet transparant zijn over het gevoerde beleid. De ingrijpende lockdownmaatregelen zijn afgekondigd zonder duidelijk te maken welke coronastrategie erachter zit,’ schreef een groep hoogleraren deze week in NRC Handelsblad. Dezelfde dag publiceerde Investico in De Groene Amsterdammer een reconstructie waaruit blijkt dat zo’n strategie er niet is. 

Er worden nauwelijks dingen landelijk geregeld: ‘Patiëntenspreiding? Dat is aan de ziekenhuisdirecteuren. Verhogen van de testcapaciteit? Taak van de laboratoria. Inkopen van beschermingsmiddelen? Initiatief van ziekenhuisinkopers. Extra coronabedden regelen? Doen de ziekenhuizen en GGD’s. Quarantaineplicht? Aan de burgemeesters.’ Van alle kanten wordt gevraagd om centraal in te grijpen. Daardoor zouden alle onderdelen van het ingewikkelde Nederlandse zorgstelsel beter invulling kunnen geven aan hun taak. Maar een centrale aanpak is er niet, hoewel de ambtenaren zich een slag in de rondte werken. Het ministerie doet niet wat het zou moeten doen; een strategie maken.

Hierdoor ontstaan vreemde situaties. Zo gaan bij sommige ziekenhuizen orgaantransplantaties niet door, terwijl in een andere regio niet-urgente behandelingen ingepland worden. Waarom wordt dat niet beter gecoördineerd? Keer op keer valt de minister terug op het bekende excuus: ‘Zo is het zorgsysteem nu eenmaal geregeld.’ Dit is ook wat we hoorden als het ging over de laboratoria, waarbij het ‘fijnmazige’ labnetwerk niet geschikt bleek voor grootschalig testen.

Het gebrek aan coördinatie viel begin deze maand opnieuw op, toen minister De Jonge aankondigde vanaf 4 januari te willen beginnen met vaccineren. De betrokken partijen reageerden verbaasd, terwijl de minister beweerde dat er in de voorbereidingen nauw wordt samengewerkt.

Zal De Jonge, nu hij het CDA-lijsttrekkerschap heeft neergelegd, eindelijk zijn verantwoordelijkheid nemen en een centrale strategie formuleren?

Redactie
Redactie
Gevolgd door 697 leden