© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert

Onze redacteuren hebben zich weer een slag in de rondte gelezen om voor u de meest onthullende, intrigerende en slimme stukken te vinden die elders zijn gepubliceerd (en die wij verdorie niet hadden). Ditmaal: een Amerikaanse lobby voor fossiele brandstof doet aan ‘astroturfing’, franchisenemers komen in opstand, meritocratie is heus geen rechtvaardiging voor ongelijkheid, er staat een nieuwe generatie op in Silicon Valley, en: u bent de 163e die dit leest. Prettig weekend!

Groene plannen voor Europese landbouw zijn ‘mislukt’

de Volkskrant  / Het Financieele Dagblad

Peter Teffer – In de week dat boeren openieuw demonstreerden in Den Haag en premier Rutte naar Brussel ging om te onderhandelen over de meerjarenbegroting van de EU, keken zowel de Volkskrant als Het Financieele Dagblad naar de Europese milieu- en natuursubsidies voor boeren. Beide kranten concluderen: van de beloofde ‘vergroening’ van het Europees landbouwbeleid is weinig terecht gekomen. De Volkskrant trekt de hardste conclusie: het vergroeningsbeleid is ‘mislukt’.

In Nederland ontvingen boeren de afgelopen zes jaar bijna twee miljard euro aan subsidies, maar dat geld heeft nauwelijks een positief effect gehad op de biodiversiteit en natuur. Dat komt omdat de voorwaarden om het ‘groene’ geld te krijgen al tijdens het opstellen van het beleid door de landbouwministeries is verwaterd. Veel boeren voldoen al aan de voorwaarden zonder hun praktijk te hoeven veranderen. Melkveehouder Alex Datema, tevens voorzitter van de organisatie BoerenNatuur, zegt in het FD: ‘Ik heb 70 hectare grasland. Omdat het grasland is, krijg ik daarvoor per hectare Europese subsidie voor klimaat- en milieuvriendelijke landbouwpraktijken. Daar hoef ik niets voor te doen, behalve het weiland te laten zijn.’

De Volkskrant benadrukt terecht dat concrete, controleerbare doelen vaak ontbreken. Politici zijn meestal niet geïnteresseerd in de uitwerking van de subsidies, zegt David Kleijn, hoogleraar plantenecologie en natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit. ‘Is het resultaat positief, dan zegt iedereen: ja, duh! Pakt het negatief uit, heb je een probleem.’ Kleijn zag telkens hetzelfde patroon, nadat de Europese Commissie weer eens ambitieuze plannen presenteerde: ‘Vervolgens gaan de lidstaten zich ermee bemoeien en verwatert alles. Uiteindelijk hou je iets over dat niets oplevert.’ Alex Brenninkmeijer, lid van de Europese Rekenkamer, voegt toe: ‘Dan kun je als Europese Commissie wel mooi beleid bedenken, maar ben je uiteindelijk afhankelijk van de vraag of lidstaten voldoende drang voelen om die goede doelen te verwezenlijken.’

Minder gas uit Nederland = meer gas uit Rusland = meer CO2-uitstoot. Maar hoeveel precies?

Twitter

Ties Joosten – De Nederlandse aardgaswinning is rap aan het afnemen. Niet alleen gaat in Groningen de gaskraan dicht, ook worden tal van kleinere gasvelden niet (of minder snel) ontgonnen. Dat heeft allerlei gevolgen. Zo zal de afnemende gaswinning ongetwijfeld een stok achter de deur zijn om sneller over te stappen op duurzame energie. Maar ook zal de afnemende Nederlandse gasproductie een toenemende gasimport vanuit het buitenland betekenen, in ieder geval voorlopig. Een flink deel daarvan zal uit Rusland komen.

Dit betekent een grotere CO2-uitstoot. Gas uit Rusland moet immers over een langere afstand getransporteerd worden en bovendien kent Ruslans meer methaanlekkages dan Nederland. In deze aflevering van Studio Energie wordt daarom gesteld dat alle Nederlandse klimaatwinst door zon en wind teniet gedaan wordt door ons gasbeleid.

Op Twitter zet Jesse Frederik vraagtekens bij die uitspraak. Wat volgt is een interessante discussie, vol data en onderzoeken. Uiteindelijk blijkt dat we helemaal niet zo zeker weten hoe groot nu precies die extra uitstoot van broeikasgassen is. Kortom: een interessante discussie op inhoud, voor de liefhebber van nuance.

P.S.: Het is een beetje zoeken, want er reageren allerlei experts met draadjes op draadjes. Dat komt de overzichtelijkheid van de inhoud niet direct ten goede.

De Nationale Politie is een Mexicaans leger

NRC Handelsblad / De Telegraaf

Bart de Koning – De leiding van de Nationale Politie weet niet precies hoeveel agenten er niet inzetbaar of inplanbaar zijn, zo concludeerde de Algemene Rekenkamer afgelopen week in het rapport Politie ter plaatse. Lokaal komt het politiewerk daardoor in gevaar. De kranten besteedden – terecht – veel aandacht aan het feit dat slechts zo’n zeven van de tien agenten inzetbaar zijn – de rest is ziek, volgt een opleiding of heeft vakantie. Net zo treurig is dat de korpsleiding geen zicht heeft op de werkelijke beschikbaarheid van mensen, omdat lagere chefs die informatie in zelfgemaakte spreadsheets hebben zitten.

Bij de invoering van de Nationale Politie in 2012 was het expliciet de bedoeling dat de 25 regionale korpsjes zouden samensmelten tot een krachtige, landelijke organisatie. Maar in 2020 blijkt dat doel nog steeds niet behaald. De reorganisatie is officieel in 2016 afgerond, maar de Rekenkamer legt genadeloos bloot dat de politie er nog dagelijks last van heeft. Op bladzijde 13 van het rapport staat een paginagroot organisatieschema met maar liefst vijf bestuurslagen van korpschef tot wijkagent: absurd veel voor een klein landje als Nederland. Daar hebben experts, zoals politiekenner Cyril Fijnaut, destijds al  voor gewaarschuwd, maar Den Haag luisterde niet.

Ergens onder in die piramide houden chefs dus zelf spreadsheets bij over de inzetbaarheid en inplanbaarheid. Dat is niet hetzelfde: inzetbaarheid zegt iets over het percentage agenten dat dienst heeft, bij inplanbaarheid moeten chefs ook rekening houden met mensen die ’s nachts niet hoeven te werken of mensen die een vaste vrije dag hebben. Dat zijn de zogenoemde ‘modaliteiten’ – en wee de chef die aan die verworven rechten komt. Dan zijn er nog mensen die zijn uitgeleend aan een ander team of die een bepaalde toets niet gehaald hebben en daarom bijvoorbeeld tijdelijk niet bevoegd zijn om geweld te gebruiken. Dat beperkt de roostermakers veel meer dan uit landelijke inzetbaarheidscijfers blijkt. Het legt bovendien een onevenredige druk op jonge agenten, die niet standaard ’s nachts zijn vrijgeroosterd.

De Rekenkamer signaleert nóg een groot probleem: de scheefbezetting. Er is een sterke overbezetting in de hogere schalen 7,8 en 9 (in totaal 11.595 fte) en een sterke onderbezetting in de lagere schalen 5 en 6 (in totaal 10.659 fte). Die scheefbezetting kost 88 miljoen per jaar, becijferde de Rekenkamer. Deze situatie is een direct gevolg van de reorganisatie, waarbij al het zittende personeel eerst een plekje moest krijgen en er pas daarna gekeken zou worden naar de scheefbezetting. Bovendien is er tijdens de kredietcrisis een aantal jaren geknepen op de instroom van jonge agenten, zodat de politie nu met relatief veel oude en dure medewerkers zit, die flink wat rechten voor zichzelf hebben bedongen. En zo tobt de grootste werkgever van Nederland door…

‘Meritocratie’ als rechtvaardiging voor ‘regimes van ongelijkheid’

De Groene Amsterdammer

Thomas Bollen – Thomas Piketty is sinds zijn boek Kapitaal in de 21ste eeuw in 2013 uitkwam een rockstar economist. Ik vond dat boek toen eerlijk gezegd niet echt een page turner. Het staat bol van herhalingen en ellenlange econometrische uiteenzettingen. Maar een ding maakte Piketty zo klaar als een klontje: ongelijkheid groeit wanneer kapitaal meer rendeert dan arbeid, en daar is niets meritocratisch aan.

‘“De rijken hebben het verdiend door hard te werken.” Je voelt op je klompen aan dat die verdediging net zo pover is als de middeleeuwse overtuiging dat God het nu eenmaal zo bedoeld had, of als het koloniale geloof in een superieur ras.’ Dat schrijft Casper Thomas in een artikel in De GroeneAmsterdammer. Hij las het nieuwe boek van Piketty, Kapitaal en Ideologie, en haalt ook zijn eerdere werk en dat van de iets minder bekende econoom Branko Milanović en de 18e eeuwse filosoof en schrijver Jean-Jacques Rousseau aan.

Het probleem van groeiende ongelijkheid is actueel, maar tegelijkertijd niets nieuws. In dit essay een mooie uiteenzetting van de historische verhalen die werden gebruikt om ongelijkheid te rechtvaardigen. Daarbij benoemt Casper Thomas ook de mechanismes die schuilgaan achter het '‘eritocratische kapitalisme’, het meest populaire verhaal waarmee in Europa en de Verenigde Staten de groeiende ongelijkheid wordt goedgepraat.

‘U bent nummer 163’

De Groene Amsterdammer

Judith Spanjers – De problemen in de GGZ zijn groot. De wachtlijsten lopen op en er is een enorm tekort aan personeel. ‘Goede psychiaters, psychologen en verpleegkundigen vluchten de grote instellingen uit en beginnen voor zichzelf,’ schrijft De Groene Amsterdammer.

Steeds meer mensen zoeken hulp bij de geestelijke gezondheidszorg. De kosten voor de GGZ stegen in de periode van 2000 tot 2010 van 2,19 miljard naar 6,14 miljard euro, blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer. Om die kosten te beteugelen kwam het initiatief om een praktijkondersteuner in te zetten die de lichte problemen bij de huisartsenpraktijk op kan vangen. Het aantal mensen dat hier gebruik van maakt, is tussen 2013 en 2017 gestegen van 175.000 naar 535.000. Tegelijkertijd daalde in die periode de hoeveelheid mensen die geholpen moesten worden in de specialistische zorg.

Zorginstellingen richten zich steeds meer op de makkelijke zorg, het laaghangend fruit, waarmee snel resultaat kan worden gehaald. De complexe zorg komt hiermee in het gedrang. De huisartsen trokken hierover al eerder aan de bel. Zij merken dat het steeds lastiger is om vervolgzorg te regelen voor hun patiënten. Lees in dit artikel meer over de dilemma’s in de GGZ.

Amerikaanse oliesector voert slinks gevecht tegen groene energie

The Atlantic

Peter Hendriks – De strijd tegen CO2-vrije energie wordt in de VS gefinancierd door het American Petroleum Institute, de lobby-organisatie van de olie en gassector. Het instituut organiseerde bijvoorbeeld een ‘burgerinitiatief’ tegen twee kerncentrales in Beaver in de staat Pennsylvania. De twee reactoren produceerden zo’n 20 procent van de CO2-vrije elektriciteit in Pennsylvania. Door de lage gasprijs konden ze echter niet meer concurreren met gasgestookte centrales. Westinghouse, de eigenaar, gaf aan dat alleen subsidies de kerncentrales operationeel konden houden. 

Onmiddellijk ontstond er een ‘burgerbeweging’ tegen concurrentievervalsende subsidies. De naam klonk overtuigend: Citizens Against Nuclear Bailout. Na enig uitzoekwerk bleek dat het American Petroleum Institute de actie had opgezet en gefinancierd. Zelfs de postbusadressen van het burgerinitiatief waren van deze olie- en gaslobby.

The American Petroleum Institute houdt zich volgens een woordvoerder ook bezig met ‘nieuw beleid en technologische innovaties gericht op het terugdringen van de risico’s van klimaatverandering.’ De relaties met de politiek in Washington zijn uiteraard uitstekend. Er wordt daarnaast  hard gestreden tegen subsidies voor elektrische auto’s. Daarin trekt de organisatie op met aan de Koch Foundation gelieerde groepen.

De energietransitie is blijkbaar niet in de eerste plaats een puur technologische uitdaging.

Pizza-proces legt problemen met franchise-model bloot

NOSHet Financieele Dagblad

Jeroen van Wijnen – De pizza-keten Papa John’s heeft het met zijn Nederlandse franchisenemers aan de stok. 19 van hen hebben de handen ineen geslagen en zijn naar de rechter gestapt. Ze zeggen dat de keten hen heeft misleid en hebben beslag laten leggen op ruim 4 miljoen euro bij het Nederlandse hoofdkantoor.

Papa John’s maakt gebruik van het zogeheten franchise-model. In plaats van zelf vestigingen te openen, geeft het zelfstandige ondernemers het recht om tegen betaling zijn merknaam te gebruiken. Zo heeft de klant het idee dat hij te maken heeft met een heuse Papa John’s. Dit model komt vaak voor bij fastfoodketens. De bekendste is McDonald’s.

Veel franchisenemers zagen een deal Papa John’s als een mooie kans, maar de prognoses die de keten hen voorhield bleken te rooskleurig. Herman Knotter, de advocaat van de franchisenemers zegt: ‘In ruim twee jaar tijd hebben ze in een recordtempo 29 Papa John's winkels geopend, maar inmiddels hebben bijna 20 franchisenemers hun vestiging noodgedwongen weer moeten sluiten.’

Er is wel vaker gedonder bij bedrijven met een franchise-model. Enkele jaren geleden lag de HEMA met haar franchisenemers in de clinch. Ze vonden de inkoopkosten te hoog en wilden een groter aandeel van de webshop-opbrengsten. En vorig jaar oordeelde de rechter dat pizza-keten Domino’s haar franchisenemers niet mag dwingen om tijdens lunchtijd open te blijven.

De rechtszaken tegen Papa John’s leggen opnieuw de kwetsbaarheden van het franchise-model bloot. Winkelketens hebben vaak een machtige positie en dit kan leiden tot misbruik. Op dit moment ligt er een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer, dat winkelketens dwingt om vooraf alle relevante informatie met (aanstaande) franchisenemers te delen.

Het nieuwe engagement in Silicon Valley

Vox

Dennis l’Ami – Dat de Amerikaanse presidentverkiezingen grotendeels draaien om de hoeveelheid campagnegeld die kandidaten binnen weten te halen, is oud nieuws. Pete Buttigieg, een van de Democraten die zichzelf graag op de stoel van de huidige president Donald Trump zou willen zien, mag in ieder geval rekenen op de steun van een nieuwe generatie vermogende donateurs.

Swati Mylavarapu is het financiële brein achter de campagne die Buttigieg in de eerste plaats een Democratische nominatie moet opleveren. Mylavarapu is getrouwd met miljardair Matt Rogers, die als mede-oprichter Nest (waarmee je je deurbel, je thermostaat , je rookalarm en beveiligingscamera’s aan elkaar kunt knopen) aan Google verkocht, voor 3 miljard dollar. De twee zijn typische representanten van jonge vermogenden van eind dertig die groot werden in Silicon Valley, en die politiek genoeg geëngageerd zijn om hun fortuin liever nu uit te geven aan zaken van landsbelang dan het op te potten voor later.

Het contrast met de babyboomers, die rijk werden in de tech-sector maar filantropisch gezien conservatief zijn te noemen, is groot. Of het verschil zal maken bij de verkiezingen van november valt nog te bezien. Trump maakte deze week bekend dat op de dag van de verkiezingen alle advertentieruimte op YouTube is opgekocht door zijn team.

Brusselse stammenstrijd over groene landbouw

Politico

Vincent Harmsen – Achter de schermen vechten in Brussel twee afdelingen van de Europese Commissie elkaar de tent uit, zo beschrijft nieuwssite Politico. Het zou gaan om een ware stammenoorlog. Lijnrecht tegenover elkaar staan de EU-departementen voor milieu en voor landbouw. Inzet van de strijd is de vergroening van het Europese landbouwbeleid als onderdeel van de Green Deal, het ‘vlaggenschip-beleidsstuk’ van eurocommissaris Frans Timmermans.

Interne EU-documenten die Politico in handen kreeg, tonen dat het landbouwdepartement de voorstellen van het milieudepartement probeert te torpederen. Het milieudepartement zou bindende reductiepercentages voor pesticiden voorstellen, de biologische landbouw een boost willen geven en natuurinclusieve landbouw willen stimuleren. Een betrokkene vertelt aan Politico dat er momenteel een ‘epische strijd’ plaatsvindt, waarbij het landbouwdepartement met ‘een destructieve golf aan acties’ probeert al deze veranderingen in de kiem te smoren.

Volgens Politico komt de Commissie in de lente met haar definitieve plannen naar buiten.

‘Minstens 350 private lokale media’: Apache brengt Vlaamse regiojournalistiek in kaart

Apache

Joost Ramaer – Nergens is de behoefte aan goede, onafhankelijke journalistiek groter dan in de regio, en nergens staat diezelfde journalistiek zozeer onder druk als buiten de grote steden. Dat blijkt uit talloze onderzoeken wereldwijd. Het laatste Nederlandse onderzoek naar dit fenomeen, onlangs aangehaald op FTM, dateert van 2018 en is nota bene verricht in opdracht van de overheid. Reden voor die opdracht was het ‘breed gedragen gevoel dat het journalistieke aanbod op lokaal en regionaal niveau verschraalt’, aldus toenmalig staatssecretaris van Media Sander Dekker (VVD) in een Kamerbrief uit 2017.

‘In tegenstelling tot pakweg Nederland,’ schrijft Steven Vanden Bussche op het Vlaamse FTM-equivalent Apache, ‘waar al veel langer een onderzoekstraditie bestaat naar de staat van de regionale en lokale journalistiek, zijn er in Vlaanderen weinig harde cijfers en studies beschikbaar’. Vanden Bussche, zelf jarenlang regiojournalist voor dagblad Het Laatste Nieuws en de Vlaamse publieke omroep VRT, vult die lacune nu met een eigen reeks artikelen.

Net als elders op aarde is het beeld dat hij schetst van de Vlaamse regiojournalistiek een mengeling van hoop en misère – en tegelijkertijd heel anders dan de situatie bij ons. Net als hier zijn DPG Media en het Mediahuis ook in Vlaanderen veruit de grootste spelers. Net als hier bezuinigen zij al jaren op de regioredacties en regiopagina’s van hun papieren dagbladen, en laten zij hun freelance regionale fotografen en journalisten steeds meer leveren voor steeds minder geld.

Dat laatste is vooral het gevolg van de digitalisering waarop beide grote uitgevers zwaar inzetten. ‘De strategie is er op gericht om mensen nieuws te laten volgen via de HLN-app,’ de digitale variant van Het Laatste Nieuws, zegt DPG’s ‘hoofdredacteur Regio’ Frederik De Swaef tegen Vanden Bussche. ‘Want Facebook en Google bedreigen de journalistiek.’ DPG voerde in 2018 nieuwe voorwaarden in voor al zijn freelancers: twintig tot veertig euro per content item – een artikel, foto, video of combinatie daarvan – zonder vergoeding van reis- en andere onkosten. Freelance fotograaf Dirk Laenen weigerde akkoord te gaan en kon vertrekken, na 21 jaar trouwe dienst voor Het Laatste Nieuws. ‘Je kan een citroen maar uitpersen tot hij uitgeperst is.’

Anderzijds telt Vlaanderen ‘minstens 350 private lokale media’ in de meest uiteenlopende formats: ‘Van een lokaal krantje of nieuwsblog, over journalisten die hun failliete regiokrant digitaal laten herrijzen, tot een burgerjournalist die onderzoekstechnieken gebruikt voor zijn hyperlocal.’ Verrassend genoeg verschijnt liefst een derde van al die media alleen op papier en is slechts een vijfde puur digitaal.

Tenslotte telt Vlaanderen ook regionale kranten die nog in papier durven te investeren. De Krant van West-Vlaanderen is een betaald weekblad met een oplage van 58.000 exemplaren. Eigenaar Roularta, uitgever van het tijdschrift Knack en zakenkrant De Tijd, nam het onlangs helemaal op de schop. Om drukkosten te sparen ging de krant van elf naar vijf lokale edities. Maar het regionale nieuws kwam meer vooraan in het blad te liggen, en kreeg drie keer zoveel pagina’s. ‘Familienieuws, het verenigingsleven en de lokale politiek moet daarin altijd terugkeren,’ vertelt hoofdredacteur Pascal Kerkhove. ‘Lokale politiek volgen is ontzettend belangrijk, daar kunnen we het verschil maken.’

De operatie is niet alleen een sanering om de structureel dalende advertentie-inkomsten het hoofd te bieden. Het is ook ‘een bewuste inhoudelijke en strategische keuze’ die de krant journalistiek relevanter en aantrekkelijker voor de lezer moet maken. De KW-redactie werkt nu digital first, maar wil tegelijkertijd best in print zijn. ‘Print blijft een wezenlijk onderdeel van de nieuwsconsumptie,’ gelooft Kerkhove. ‘Ik lees ook studies die dat buikgevoel bevestigen. Maar de kwaliteit van print moet wel hoger liggen dan in het verleden én complementair zijn aan het digitale aanbod.’

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Redactie
Redactie
Gevolgd door 595 leden