© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert

Ook dit weekend maakten onze redacteuren weer een selectie uit het nieuws. Zelf hebben we ook een nieuwtje: onze redacteuren hebben een mooie serie nominaties voor De Tegel in de wacht gesleept, een prestigieuze prijs voor onderzoeksjournalistiek. We zijn supertrots; Judith Spanjers vertelt hier over dat dat onderzoek. Verder: nu de hoop op remdesivir als geneesmiddel tegen corona inzakt, daalt ook het aandeel Gilead; de droogte belooft dit jaar opnieuw ernstig te worden; economen pleiten voor een andere aanpak van de coronabedrijfssteun. Veel plezier, en een prettig weekend!

Drugs en wapens in zorginstellingen

Omroep Gelderland 1, 2 en 3

Judith Spanjers – Afgelopen week kreeg ik een telefoontje met de mededeling dat ik ben genomineerd voor De Tegel. Een enorme eer om in de categorie onderzoek te mogen strijden tegen Pieter Klein (RTL) en Jan Kleinnijenhuis (Trouw) die nu al de gedoodverfde winnaar zijn met hun onderzoek naar de kinderopvangtoeslagen.

Mijn genomineerde onderzoek is het laatste zorgonderzoek dat ik deed voor Omroep Gelderland waar ik 22 jaar heb gewerkt. In dit verhaal kwamen heel veel elementen samen van de vijf jaar onderzoek die ik daar heb gedaan naar zorgwinsten en zorgfraude. Ik had al langer contact met de familie van Jimmy die drugsverslaafd raakte in een instelling voor beschermd wonen en uiteindelijk aan het slikken van te veel xtc-pillen overleed. Het onderzoek dat de instelling deed naar zijn dood riep bij mij veel vragen op. En ik wilde Jimmy’s verhaal in een breder perspectief zetten, omdat ik in die vijf jaar vaker verhalen over drugsgebruik en onveiligheid in woonzorginstellingen had gehoord.

Ik besloot de inspectierapporten te onderzoeken en wist de hand te leggen op alle GGD-rapporten in de regio Arnhem. Hieruit kwam een schokkend beeld naar voren: de GGD rapporteerde jarenlang over onveilige situaties bij een aantal instellingen, zonder dat gemeenten op welke manier dan ook ingrepen. Ook de instelling van Jimmy was daarbij betrokken.

De instellingen waar het onveilig was, bleken ook justitiële cliënten te begeleidden. Steeds meer kleine commerciële woonzorginstellingen krijgen een contract om ex-gevangenen en ex-tbs’ers te begeleiden naar een terugkeer in de samenleving, zonder dat er ooit is onderzocht of deze instellingen hiervoor geschikt zijn. Een ongewenste situatie, zeggen deskundigen. ‘De gesloten instellingen steken jaren in behandelingen van tbs-cliënten. Dat kost tonnen aan belastinggeld per cliënt. Het is heel goed dat we dat doen, maar het is echt weggegooid geld als ze na 1,5 jaar in een commerciële open woon-zorginstelling weer delicten gaan plegen. Echt doodzonde,’ zei tbs-deskundige Jos Poelmann.

Het onderzoek deed ik samen met oud-collega Ellen Kamphorst. Heel bijzonder om nu samen met haar genomineerd te zijn. Ook een aantal van mijn nieuwe collega’s van Follow the Money zijn genomineerd: Eelke van Ark (Zorgcowboys), Mira Sys (Gokken met bagger), Margot Smolenaars (Jeugdzorgjungle) en Lucien Hordijk (reconstructie medicijn lutetium-octreotaat).

Wetenschappers bekritiseren gebrek aan openheid corona-adviezen

NOS/Nieuwsuur

Eric Smit – Meerdere wetenschappers die met het televisieprogramma Nieuwsuur spraken, uiten openlijke kritiek op de werkwijze van het Outbreak Management Team (OMT). Sinds het OMT eind januari voor het eerst bij elkaar kwam, voorziet dat het kabinet van adviezen om de coronacrisis in goede banen te leiden. Viroloog en infectioloog Jaap van Dissel is directeur van het Centrum Infectieziektebestrijding van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onder wiens leiding de adviezen tot stand komen.

De wetenschappers uit verschillende disciplines die Nieuwsuur interviewde, uiten fundamentele kritiek op de wijze waarop die adviezen tot stand komen. De onderbouwing en de totstandkoming van de adviezen is geheim en valt voor buitenstaanders niet te controleren. Eric-Jan Wagenmakers, hoogleraar methodologie aan de Universiteit van Amsterdam, verbaast zich daarover: ‘Daarmee blijft het onduidelijk of de adviezen gebaseerd zijn op de mening van de experts of op hard wetenschappelijk onderzoek.’ Ook de Groningse microbioloog Alex Friedrich heeft bedenkingen bij de opgelegde geheimhouding: ‘Ik ben dit als wetenschapper niet gewend. Wij spreken juist open met elkaar, we spreken elkaar vooral tegen.’

‘De experts in het OMT zijn heilig verklaard. Zelfs de pers stelt geen kritische vragen meer,’ zei een vertegenwoordiger van een belangenorganisatie eerder in een onthullende reconstructie in de Volkskrant. Ik haalde dat citaat anderhalve week geleden aan in het artikel dat ik zelf schreef over het discours over de rol van het OMT en het RIVM. Het viel mij ook al weken op dat er amper openlijke wetenschappelijke discussie over de zienswijzen van Van Dissel en de zijnen werd gevoerd. Een wetenschappelijke doodzonde. ‘De Oostenrijks-Britse wetenschapsfilosoof Karl Popper – grondlegger van het “kritisch rationalisme” – draait zich om in zijn graf.’

Klinische proef remdesivir toont geen effect

The Guardian

Vincent Harmsen – Remdesivir, een medicijnen waarvan wordt gehoopt dat het een behandeling biedt voor Covid-19, blijkt in een eerste klinische proef geen effect te hebben gehad. Dat schrijft The Guardian naar aanleiding van een concept van de studie, die per abuis op de website van de Wereldgezondheidsorganisatie werd geplaatst, en kort daarna weer offline is gehaald. De studie moet nog collegiaal worden getoetst (‘peer review’). Uit de resultaten blijkt al wel dat het medicijn geen effect had, en dat de proef vroegtijdig moest worden stopgezet vanwege bijwerkingen.

De klinische test is in China uitgevoerd, onder Covid-19-patiënten met ernstige symptomen. Gilead, de Amerikaanse farmaceut achter remdesivir, liet weten nog steeds te denken dat het middel effectief is, mogelijk onder patiënten met mildere symptomen. Het aandeel Gilead, dat sinds de corona-uitbraak in de lift zit, daalde op de beurs met ruim 5 procent nadat het nieuws op donderdag bekend werd. 

Eerdere resultaten boden hoop dat patiënten baat zouden hebben bij een behandeling met remdesivir, schrijft The Guardian. Zo rapporteerden onderzoekers in een ziekenhuis in Chicago dat van een groep van 125 patiënten, het merendeel na behandeling met remdesivir,weer uit het ziekenhuis kon worden ontslagen. In het onderzoek werd echter geen placebogroep gebruikt, waardoor niet duidelijk was of het medicijn het effect verklaarde, of mogelijk iets anders.

Tusk: de pandemie kan het laatste waarschuwingsschot zijn voor de EU

Der Spiegel

Peter Hendriks In een interview met Der Spiegel gaat Donald Tusk, de voormalige voorzitter van de Europese Raad, in op wat de coronacrisis voor Europa kan beteken. Hij hamert op solidariteit van het noorden met het zuiden: ‘Duitsland moet veel meer doen aan de wederopbouw van de Europese economie na de coronacrisis. Het is tijd voor een economische “Blitzkrieg”.’ Hij wijst erop dat er deze keer geen schuldigen zijn, zoals tijdens de Griekse crisis.

Tusk benadrukt dat Italië, Spanje, Portugal en een aantal Balkanlanden zich enorm in de steek gelaten voelen en dat Rusland en China meteen in dat gat doken. Hij vreest dat er erg veel werk verricht moet worden om in die landen het vertrouwen in de EU weer te herstellen.

De manier waarop Victor Orbán de crisis gebruikt om nog meer macht naar zich toe te trekken, baart Tusk zorgen. Volgens hem is er geen enkele noodzaak om per decreet te regeren gedurende de coronacrisis. Hij gelooft verder dat KaczyƄski, de premier van Tusks eigen Polen nog gevaarlijker is dan Orbán: ‘Hij is er echt op uit om zoveel mogelijk macht naar zich toe te trekken.’

Tusk verwacht dat na de crisis zal blijken dat Europa een van de hardst getroffen regio’s is. ‘Veel mensen zullen dit niet willen horen, maar om er weer bovenop te komen, hebben we meer Europese oplossingen nodig en minder nationale.’

Bedrijven die het alleen gaat om geld verdienen, hebben geen bestaansrecht

de Volkskrant

Eric Smit De crisis neemt grote vormen aan en zelfs grote beursgenoteerde ondernemingen kloppen bij de overheid aan voor steun. Dat de KLM als belangrijkste Nederlandse representant van de luchtvaartsector dat ging doen, stond al lang in de sterren, zoals Ties Joosten enige weken geleden al op FTM uiteenzette. Luchtvaartondernemingen zijn zeer gevoelig voor grote economische klappen: ze zijn kapitaalsintensief en werken met uiterst smalle marges. Daarnaast zijn veel luchtvaartmaatschappijen 'schuldbellen met vleugels', schreef Financial Times vorige week. Duurzaam zijn ze ook al niet.

Ook het van oorsprong Nederlandse Booking.com dat al jaren milardenwinsten boekt, houdt zijn hand op en dat leidde tot de ophef. Stefan Vermeulen legde in dit veel gelezen artikel op FTM uit dat de verontwaardiging over het verzoek van Booking.com terecht is: de winsten worden geprivatiseerd, de ellende wordt gesocialiseerd.

Mede om bovengenoemde redenen schreven financieel geograaf Ewald Engelen en de journalisten Jeroen Smit en Marcia Luyten een oproep aan het kabinet die in de Volkskrant werd geplaatst en door meer dan honderd prominenten werd ondertekend. Een van de ondertekenaars is voormalig Unilever-ceo Paul Polman wiens duurzaamheidsmotto tot titel van het artikel werd verheven.  Engelen, Smit, Luyten c.s. betogen dat het kabinet scherpe keuzes moet maken en stellen drie richtlijnen voor waar de voorwaarden voor staatssteun aan zouden moeten voldoen.

  1. Bedrijven moeten de afgelopen tien jaar (sinds de vorige crisis) in binnen- en buitenland hun aandeel hebben bijgedragen als het gaat om het betalen van belastingen.
  2. Bedrijven geven blijk van sociale rechtvaardigheid, richten zich op langetermijn duurzame economische groei en begrijpen dat ze daarvoor de belangen van alle stakeholders moeten dienen.
  3. De producten en diensten van het bedrijf dragen in toenemende mate bij aan een veilige en duurzame toekomst.

Het idee erachter: wanneer bedrijven zich rekenschap geven van alle belanghebbenden in een samenleving, ze ook op de steun en de solidariteit van de belastingbetaler kunnen rekenen.

Econoom Bas Jacobs werd ook gevraagd om zijn naam onder het artikel te zetten, maar zag daarvan af. Jacobs beschrijft in Vrij Nederland waarom. Hij ziet duurzaamheid en sociale rechtvaardigheid als ‘politieke doelen’ en meent dat een crisis niet het moment is om deze te bepleiten. Jacobs: ‘De economische schade van het kapot laten gaan van bedrijven is gigantisch.’

Misoogst dreigt door droogte

Der Spiegel

Arne van der Wal – Dat het al een tijdje niet heeft geregend zal niemand zijn ontgaan. Er viel in de historisch warme wintermaanden weliswaar een grote hoeveelheid regen, maar door de felle zon en stevige wind van de afgelopen weken zijn de bovenste grondlagen in praktisch heel West-Europa kurkdroog. Daardoor kan zaaigoed niet voldoende ontkiemen.

Verantwoordelijk voor de droogte is, zo legt het Duitse weekblad Der Spiegel uit, de zogeheten Omegatoestand. Dat komt neer op een hogedrukgebied dat met de klok mee om Europa heen draait. De vorm lijkt op de gelijknamige Griekse letter. De huidige meteorologische situatie lijkt op die van de droge zomer van 2018. Heeft dit te maken met klimaatverandering? Al zou dit het derde droogterecordjaar zijn, is dat niet met zekerheid te zeggen. Het dossier dat het weekblad heeft gemaakt over de droogte in Duitsland is ook voor Nederland relevant. Als de regen uitblijft, zijn de branden in de Peel een voorbode voor een helse zomer

Mogelijk Haags raadsonderzoek naar Noordeinde 64

Hart voor Den Haag

Bart de Koning De gemeente Den Haag wist eind 2016 al dat Omar Munie vluchtelingen die bij hem stage liepen, soms niet betaalde en dat die ‘leerwerktrajecten’ niet veel voorstelden. ‘De ontwikkeling van de kandidaten bleef volgens de vier kandidaten beperkt tot vrij basale werkzaamheden,’ zo antwoordde het college van B&W deze week eufemistisch na raadsvragen van Hart voor Den Haag en de SP.

Maar het was precies die sociale functie (vluchtelingen helpen integreren) die volgens de gemeente rechtvaardigde dat de tassenmaker het monumentale pand Noordeinde 64 in 2018 voor het zachte prijsje van 1,7 miljoen euro kon kopen. FTM wist in januari de hand te leggen op geheim gehouden taxatierapporten waaruit bleek dat het pand zeker 3,6 miljoen euro waard is. Hart voor Den Haag/Groep De Mos is er, na jaren aan het lijntje gehouden te zijn, nu helemaal klaar mee. Er moet een raadsonderzoek komen, vindt raadslid Ralf Sluijs: ‘De wet is overtreden. Concurrerende kopers van het pand aan het Noordeinde zijn door de gemeente benadeeld. Bestuurders van de stad hebben willens en wetens over de rug van kwetsbare groepen goede sier willen maken, terwijl men wist dat statushouders bij Munie aan de Goden overgeleverd waren. Kortom: dit zaakje stinkt aan alle kanten.’

Richard de Mos twitterde enthousiast een verhaal uit De Telegraaf waarin ook SP, GroenLinks, Haagse Stadspartij en D66 zich kritisch tonen.

Omar Munie heeft, zonder dat hij dat door lijkt te hebben, zichzelf flink in de problemen gebracht in een interview met videopodcaster Mo Hersi, op 12 april. Munie mag daarin een uur lang, zonder enige kritische wedervraag, alle aantijgingen aan zijn adres weerleggen. Na zo’n drie kwartier gaat het over de omstreden deal, waarbii het Rijksvastgoedbedrijf het pand Noordeinde 64 verkocht aan de gemeente, die het meteen weer doorverkocht aan Munie. Hij zegt daarover: ‘Ik heb het pand gegund gekregen.’ Munie zegt dat dat is omdat het pand direct aan het paleis grenst. Bij een normale biedprocedure bestaat het risico dat het pand in handen van een niet-gescreende partij kan vallen. Maar dat is precies wat er later gebeurd is: Munie heeft het zelf vrijwel meteen doorverkocht aan investeerder Jeroen de Wilde.

Even verderop (op 44:20) zegt Munie over de kritische raadsvragen: ‘De gemeente gaat er helemaal niet over.’ Dat is een nogal opmerkelijke stelling, want de gemeente heeft het pand voor hem gekocht van het Rijksvastgoedbedrijf, met het doel om er door de gemeente geselecteerde én gesubsidieerde vluchtelingen werkervaring op te laten doen. Zeggen dat ‘de gemeente er niet over gaat’ is niet zo slim, juist nu de Haagse raad al tot het uiterste getergd is.

Een paar minuten later (vanaf 50:29) zegt Munie nog iets opmerkelijks over de doorverkoop van het pand aan De Wilde: ‘Ik wilde vanaf het begin dit pand niet kopen. Ik wilde het huren. Het Rijk zei: “Jij bent de juiste persoon, koop jij het.”’ Dat is een nogal explosieve mededeling: Munie beweert dus dat het Rijksvastgoedbedrijf hem de koop van het pand heeft opgedrongen. Dat betekent dat de kwestie nu definitief niet alleen een lokaal politiek probleem is, maar ook een landelijk probleem. De minister die verantwoordelijk is voor het Rijksvastgoedbedrijf, Raymond Knops, had na publicaties van FTM al kritische Kamervragen liggen over de deal, maar heeft nu helemáál iets uit te leggen. Als het waar is wat Munie hier zegt, heeft het Rijksvastgoedbedrijf dus druk uitgeoefend om een pand onder de marktprijs aan een onwillige koper op te dringen.

Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

Over de auteur

Redactie

Gevolgd door 567 leden