Foutief invoeren rekeningnummer kan ontaarden in nachtmerrie

Het is een nachtmerriescenario: je maakt geld over naar een verkeerd rekeningnummer en krijgt het geld niet meer terug. Hoewel de kans hierop door de invoering van IBAN in theorie kleiner is, ben je als klant zelf verantwoordelijk. 'Ik moet nog maar zien of ik die tienduizend euro terug krijg.'

Geld overmaken doen we allemaal zeer regelmatig. Ging dat vroeger nog met een acceptgirokaart of een betaalkaart die in de bus van de bank gedeponeerd moest worden, tegenwoordig gaat het snel via internetbankieren op de computer en - in toenemende mate - op mobiel en tablet. Het is bijna een routine handeling geworden, die eigenlijk altijd goed gaat. Maar soms ook niet. Een groot deel van de transacties loopt tegenwoordig automatisch, via automatische incasso's of reeds ingeplande betaalopdrachten. Maar nog altijd wordt een groot aantal bankoverschrijvingen voorafgegaan door een handmatige invulactie. En dat gaat nog weleens fout. Zeker nu vanaf 1 augustus het nieuwe langere IBAN rekeningnummer wordt gebruikt. Tot die tijd rekenen  banken het oude nummer voor klanten om naar een geldig IBAN nummer. En ook dat gaat niet altijd goed, ondanks een computeralgortime wat nagaat of je een correct rekeningnummer hebt ingevoerd.

De zaak Busman

Het verkeerd overmaken van geld kan nare gevolgen hebben, zeker als het om grotere bedragen gaat. Een ongeluk is snel gemaakt, zo blijkt bijvoorbeeld uit de zaak van documentaireproducente Monique Busman. Het is een voorbeeld van hoe een snel gemaakt foutje mogelijk grote gevolgen kan hebben. Busman - samen met regisseur Michiel van Erp eigenaar van het documentaire bedrijf De Familie Film & TV, dat onlangs nog de Nipkowschijf won met de miniserie RAMSES - maakte begin juni een bedrag van bijna tienduizend euro over naar een van haar filmregisseurs. Ze vulde per ongeluk in plaats van het rekeningnummer het factuurnummer in. Vervolgens vroeg de bank of het nummer moest worden omgezet naar het nieuwe lange IBAN nummer.  Busman stemde toe en drukte op de knop overmaken. 'Na een dag of tien kwam ik erachter dat het geld helemaal niet was aangekomen. Ik dacht dat dat helemaal niet kon omdat als het rekeningnummer en de naam niet overeenkomen het geld niet wordt overgemaakt. Maar een medewerkster van de klantenservice van ABN Amro gaf aan de telefoon toe dat die veiligheid is weggevallen door de invoer van IBAN.'
‘Na een dag of tien kwam ik erachter dat het geld helemaal niet was aangekomen'
Busman was verbouwereerd toen ze dit hoorde. 'Eerder is me dit ook weleens gebeurd, maar toen kreeg ik een melding van de bank  -  'naam en nummer begunstigde komen niet overeen'- en werd het geld terug gestort. Dat gebeurde me wel een paar keer per jaar.' Maar nu kreeg Busman na het klagen geen geld van haar bank, maar een brief.  

ABN AMRO - brief verkeerde betaling De brief die Busman van ABN Amro kreeg. Klik hier voor een grote versie.

In de brief stelt ABN Amro dat 'banken met elkaar hebben afgesproken dat de ontvanger 20 werkdagen krijgt om het bedrag terug te boeken.' De procedure bij banken is dat  na een foutieve overboeking de ontvanger wordt benaderd en gevraagd het geld terug te storten. 'Als wij na 20 werkdagen zien dat het geld nog niet is teruggeboekt, dan geven we u de naam, woonplaats en adres van de ontvanger,' meldt de brief van ABN Amro, die vanaf dat moment geen enkele verantwoordelijkheid meer heeft. 'U kunt dan zelf contact opnemen of een civiele procedure starten.' Busman was ervan overtuigd dat wanneer het rekeningnummer en de naam van de begunstigde niet overeenkomen, ze haar geld terug zou krijgen. Helaas is dit niet het geval. Busman: 'Stel dat het geld terechtkomt op een bankrekening van iemand die al 40.000 in de min staat? Dan kan ik fluiten naar mijn geld. En het kost mij naast 25 euro sowieso mogelijk een civiele procedure. En dan moet ik nog maar zien of ik het geld terug krijg.'
'U kunt dan zelf contact opnemen of een civiele procedure starten.'

De zaak Almelo

Busman's angst is niet geheel onterecht. Het gebeurt af en toe dat geld bij een verkeerde afzender terecht komt die het vervolgens weigert terug te storten. Zo was er in 2009 een geruchtmakende zaak in het Twentse Almelo. Een man uit Wageningen dacht 43.000 euro over te maken naar zijn zoon, vergiste zich in het rekeningnummer en bemerkte na enige tijd dat het geld nooit bij zijn zoon was aangekomen. Na een verzoek bij de bank werd de ontvanger van het geld door de bank aangesproken. Het bleek een vrouw met eenmanszaak met grote schulden. Zij gebruikte driekwart van het geld voor het aflossen van haar schulden en de aanschaf van een nieuwe auto.Bij huiszoeking vond de politie 10.00 euro aan contanten. De geplaagde man moest een kort geding starten om te proberen in ieder geval het contante geld en de de opbrengsten van de verkoop van de auto terug te krijgen. Een horrorscenario.

Hoe zit het ?

Het lijkt er op dat geld overmaken vroeger veiliger was. Toen was er in ieder geval nog die naam nummercontrole. Toch? 'Dit zijn van die broodje aap verhalen. Er is helemaal niets veranderd ten opzichte van vroeger, het is alleen maar veiliger geworden,' aldus woordvoerder Jannemieke Zandee van de betaalvereniging Nederland, een samenwerkingsverband tussen De Nederlandsche Bank (DNB) en de banken.  'Die naam-nummercontrole bestond alleen bij rekeningnummers van de Postbank, omdat die veel korter zijn en je daardoor als je een verkeerd getal invoerde altijd een ander geldig rekeningnummer kreeg. Maar bij andere bankrekeningen werd die controle helemaal nooit met naam en nummer gedaan.' De woordvoerder van De Nederlandsche Bank (DNB) laat weten dat bij alle banken behalve de Postbank de zogenaamde elfproef al ter controle werd toegepast. 'De elfproef is een wiskundige berekening die nagaat of een rekeningnummer wel klopt nadat het is ingevoerd. Bij de invoering van IBAN heb je meer cijfers en een extra controlegetal, waardoor de nieuwe controletest nog veiliger is. Maar uiteindelijk zijn burgers zelf verantwoordelijk. Zij maken de overboeking en zij moeten goed controleren of ze de nummers goed hebben ingevuld hebben. Daar is niets in veranderd.'
'Burgers zijn zelf verantwoordelijk. Zij maken de overboeking en moeten goed controleren of ze de nummers goed hebben ingevuld hebben.'
Hoe vaak gaat het eigenlijk fout met het overboeken van geld? Daar zijn geen cijfers over, aldus de woordvoerder van DNB. 'Ik weet ook niet precies hoe die controle bij de bankrekeningen - de zogenaamde 97-proef werkt. Ik weet alleen dat de nieuwe controlemethode bij IBAN nog nauwkeuriger is.' Als je zomaar willekeurig een getal van 9 of cijfers invoert, is de kans dat het een geldig rekeningnummer betreft 9%. Die kans is dus redelijk aanzienlijk. Dit is wat Busman gebeurde; zij kopieerde per ongeluk het factuurnummer in plaats van het rekeningnummer in haar internetbankierenprogramma. De meeste fouten met rekeningnummers worden echter gemaakt doordat mensen zich vergissen in een of twee cijfers of er bijvoorbeeld twee verwisselen. Volgens experts is de kans dat je door een of twee cijfers verkeerd in te voeren toch een geldig rekeningnummer krijgt vrijwel 0. Lees hier meer over de 11-proef. Maar ook al is de kans op een fout klein, er worden jaarlijks heel veel transacties gedaan. Equens, het voormalige Interpay, verwerkt voor alle banken in Nederland (en een aantal andere landen) 10,6 miljard girale transacties per jaar. Bij zoveel transacties krijg je ook met een klein foutpercentage toch nog een  flink aantal foutieve transacties.

Kamervragen Facebookactie

Busman is lang niet de enige die de problematiek aan de kaart probeert te stellen. Vorig jaar startte een groep boze burgers de Facbook groep 'Banken weigeren belatingsverkeer te beveiligen'. CDA kamerlid van Heijum kroop daags daarna in de pen en stelde kamervragen aan Minister Dijsselbloem over de kwestie. Ook de minister legde bij de beantwoording in december 2013 de problemen van foutieve overboekingen in eerste instantie bij de korte rekeningnummers van de Postbank: 'Omwisseling van twee cijfers of het vervangen van een cijfer door een ander cijfer leidt in veel gevallen tot een incorrect rekeningnummer. Uitzondering hierop vormen de rekeningnummers van de voormalige Postbank. De korte rekeningnummers van de voormalige Postbank bevatten geen controlegetal.' Of een nieuwe naam nummercontrole, zoals ook PvdA kamerlid Henk Nijboer graag zou zien, misschien een oplossing is, antwoordde Dijsselbloem in december nog dat de banken dat te duur vonden. 'Van de banken heb ik begrepen dat invoering van een naam- en nummercontrole een forse investering zou vergen en uitvoeringsvragen met zich brengt. Daarbij zou het onder meer gaan om technische aspecten en de bescherming van de privacy van de rekeninghouders.' Volgens de minister zouden de problemen na de definitieve overgang naar IBAN op 1 augustus aanstaande veel kleiner zijn.
'De korte rekeningnummers van de voormalige Postbank bevatten geen controlegetal'
Busman heeft nog goede hoop dat ze haar geld uiteindelijk terugkrijgt. De ontvanger heeft nog ruim twee weken om het geld terug te storten. 'Het is zeer vervelend, maar wie weet komt het allemaal nog goed. Ik vind het in ieder geval belangrijk dat andere mensen zich hier van bewust zijn. Ik was zeer onaangenaam verrast toen ik erachter kwam dat ik helemaal zelf verantwoordelijk ben voor het terughalen van het geld, als de ontvanger het niet wil terugstorten. En ik ben daar vast niet de enige in.' Waarvan akte. De moraal van het verhaal: let goed op bij het overmaken van geld. Anderen doen het niet voor u. Wilt u meer weten. Kassa besteedde eerder al aandacht aan het probleem en de consumentenbond biedt een handig overzicht met tips over het betalingsverkeer van nu en wat u kan doen als het mis gaat.  
Robert Kosters
Robert Kosters
Gevolgd door 207 leden