Oorspronkelijk beeld afkomstig van Wikimedia Commons; beeldbewerking door Luuk van der Sterren
© CC-BY-SA-4.0

Één dag, drie baantjes: op stap met een freelancer

    Het is soms al moeilijk genoeg om één baan te vinden, maar steeds meer mensen combineren er twee of drie. Deze ‘Multi-jobbers’ zijn meestal freelancers, die naar eigen zeggen vrijheid en zelfstandigheid nodig hebben. Maar buiten ze zichzelf niet gewoon uit? Voor Apache gingen Kaja Verbeke en Stef Arends op stap met Fien Cools, die op één dag drie jobs combineert.

    Een opvallende blauwe bril, knalgele trui en blonde krullen. Fien Cools (28) gaat op in de kleurrijke omgeving van de winkel waar ze werkt. Ze keurt het rokje van een klant, strijkt een blouse glad en rekent kleding af. We ontmoeten Fien tijdens haar vaste baan in een filiaal van Who’s That Girl, maar Fien is daarnaast ook zeer actief met fotografie en tekenen.

    X/Y/Z

    Ook al is ze druk in de weer in de winkel, haar andere jobs zijn nooit veraf. Visitekaartjes liggen op de toonbank, haar schetsboek in de stockruimte. Misschien krijgt ze plots een idee voor een cartoon.

    Fien is multi-jobber of ‘slasher’. Wanneer multi-jobbers gevraagd wordt hun beroep in te vullen, maken ze gebruik van de slash (/), vandaar de benaming. Fien is bediende/fotografe/illustratrice.

    Fien is uiteraard niet de enige die zich toelegt op verschillende jobs. In Europa combineren steeds meer mensen banen. Vooral in creatieve beroepen moeten mensen zich flexibel opstellen en is multi-jobben een must om te kunnen overleven, maar ook in andere sectoren is er sprake van een trend.

    Anti-verzuring

    De getekende Fien ziet er net zo uit als de echte. In haar cartoons lacht Fien vooral met zichzelf in herkenbare situaties. 'Mijn tekeningen zijn heel optimistisch, banaal en luchtig,' zegt Fien. 'Ik maak veel gebruik van woordspelingen en lach met mijn West-Vlaams accent. Handig hoor, jezelf tekenen. Dan heb ik geen dubbele kin, en grotere borsten,' lacht ze. 'Ach, we zijn al verzuurd genoeg.'

    Maar om cartoons te kunnen maken is het bittere ernst. Fien werkt vier volle dagen in de winkel. Tijd om uit te blazen is er niet, want wanneer ze op de trein naar huis stapt, beginnen haar andere jobs. Op de trein beantwoordt ze mails, brengt ze haar boekhouding in orde, stelt ze een planning op en maakt ze tekeningen.

    Fien werkt zeven dagen per week. Op de dagen dat ze niet in de winkel staat, werkt ze als fotograaf en tekent ze live op evenementen. Een vrije dag komt zelden voor.

    Fien is dan wel een optimist pur sang, makkelijk is het niet. 'Ik heb pieken en dalen. Elke drie of vier maanden heb ik een breakdown. Mijn vriend vangt me dan op. Ik leef op fundamentele onzekerheid en angst omdat ik mijn klanten niet wil teleurstellen. Het werk moet goed én op tijd zijn. Mails wil ik altijd binnen de twee dagen beantwoorden.'

    Iedereen freelance

    Multi-jobbers zijn meestal zelfstandigen – al dan niet in bijberoep – of werken via Smart of een interimkantoor. Fien is een schoolvoorbeeld van een ‘slasher’, jong en creatief, maar ook buiten de creatieve sector combineren steeds meer mensen verschillende (freelance) jobs.

    'Bedrijven besteden steeds meer werk uit aan kleine bedrijven of aan freelancers,' zegt Pascal Gielen, hoogleraar cultuursociologie aan de Universiteit van Antwerpen, die onderzoek naar freelancers voerde. 'Vaste jobs worden structureel afgebouwd en ook overheden doen mee. Mensen vast in dienst nemen staat haaks op het heersende neoliberale denken van vandaag.' Zo heeft een school in Breda nog maar 20 procent van haar werknemers vast in dienst. De rest van het personeel werkt freelance.

    Het woord ‘freelance’ stamt af van samoerai die zich als huurlingen verkochten aan een leger, weet Gielen. Dat zegt veel over hun statuut en gedrag. Een huurling vindt dan wel dat hij vrij is, toch uit hij zijn politieke mening niet en vecht hij voor de beste betaler.

    Het nieuwe precariaat

    Professor Gielen spreekt van een kwalijke evolutie. Bedrijven zijn dan wel dol op freelancers, omdat ze goedkoper en makkelijker te ontslaan zijn, maar freelancers belanden vaak in een precaire situatie. Ze moeten voortdurend bedelen om opdrachten en staan in de onderhandeling met opdrachtgevers alleen.

    Als je tegen de bakker hetzelfde zou zeggen als tegen freelancers, sta je versteld van de absurditeit

    Bovendien moeten ze knokken voor een behoorlijk loon, of nemen ze onderbetaalde opdrachten aan omdat het uitbouwen van een portfolio een absolute must is. Dat ook freelancers de bikkelharde arbeidsmarkt soms grondig beu zijn, bewijst de hashtag #tegendebakker op Twitter. Als je tegen de bakker hetzelfde zou zeggen als tegen freelancers, sta je versteld van de absurditeit.

    'Freelancers hebben het slechtst beschermd sociaal statuut,' zegt Pascal Gielen. 'Ze nemen risico’s door bijvoorbeeld niet of weinig te sparen voor hun pensioen.' Volgens Gielen vormen freelancers het nieuwe precariaat. Ze hebben korte, slecht betaalde banen en weinig sociale zekerheid en politieke invloed. 'Ze zijn hun eigen werkgever én werknemer. In feite buiten ze zichzelf uit.'

    Burn-outs

    Dat freelancen en multi-jobben weerslag kan hebben op de mentale gezondheid, blijkt uit statistieken van burn-outs. De gemiddelde leeftijd van mensen met een burn-out zakte van 35 à 40 jaar naar 26 à 27 jaar.

    Freelancers voelen zich vaak verplicht om zoveel mogelijk opdrachten aan te nemen, en moeten tijdens die opdracht ook al denken aan de volgende, wat voor stress zorgt. Dat vindt historicus Bram Vannieuwenhuyze (37), bijzonder hoogleraar op de universiteit van Amsterdam, freelancer en docent bij een gidsenopleiding, het moeilijkst aan zijn freelance bestaan. 'Tijdens een project moet je alweer denken aan het volgende, je moet steeds vooruit kijken.' Zolang Bram per project kan werken en geen opdrachten moet combineren, vindt hij het te doen.

    Freelancers moeten ook actief netwerken om nieuwe opdrachten te versieren. Een Londense studie toont aan dat freelancers 40% van hun tijd aan netwerken spenderen.

    Maar ook bedrijven en organisaties zouden negatieve gevolgen kunnen ondervinden. Wie niet vast in dienst is en weinig betaald wordt, neemt geen extra verantwoordelijkheden op. Daarnaast gebeurt het weleens dat mensen midden in een opdracht afhaken als ze ergens anders een beter voorstel krijgen.


    Pascal Gielen

    "Ik geloof niet in de mythe dat freelancers ‘zelfstandig’ zijn"

    Valse vrijheid

    Lies Lauwers (39) werd multi-jobber toen ze kinderen kreeg. Als freelance redacteur kon ze zelf kiezen wanneer en waar ze werkte, ideaal tijdens het moederschap. Maar de combinatie van haar job als redacteur bij een productiehuis met een job bij BBC was moeilijker dan gedacht. Beide jobs vroegen inspiratie en frisse ideeën. Lies had het gevoel overal te kort te schieten, en geen van beide jobs echt nog goed te kunnen doen. 'Twee halftijdse banen zijn vermoeiender dan één voltijdse,' zegt Lies. Uiteindelijk gaf ze beide banen op; nu werkt ze halftijds voor Vluchtelingenwerk Vlaanderen.

    Professor Gielen gelooft niet dat freelancers echt ‘zelfstandig’ zijn. 'Dat is een mythe. Na 5 of 10 jaar komt de kater. Freelancers verwarren hun sociale autonomie met hun eigen autonomie. Hoe meer je op de markt bent, hoe meer je autonomie wordt aangetast.'

    Is het freelance bestaan dan enkel kommer en kwel? Er is duidelijk nood aan een aangepast wettelijk kader om freelancers en multi-jobbers beter te beschermen. Een belangrijke verantwoordelijkheid ligt bij de overheid. Zo is het belastingsysteem niet aangepast aan al die nieuwe freelancers. 'Ze worden vaak verplicht om te foefelen omdat de bestaande structuren geen oplossing bieden voor de praktijk,' aldus Gielen.

    Ook de freelancers en slashers zelf kunnen zichzelf volgens Gielen beter beschermen door zich collectief te organiseren. Coöperaties kunnen ervoor zorgen dat er op z’n minst solidariteit is tussen freelancers onderling. Het onderwijs, dat steeds de eigen kennis en vaardigheden benadrukt, zou jongeren kunnen aanleren om zich te organiseren. Daarnaast moeten ook vakbonden zich het lot van freelancers meer aantrekken.

    Optimisme

    Fien raadt het multi-jobben ondanks alles toch aan. Ze tekende anderhalf jaar collecties voor Who’s That Girl, een vaste 9 to 5, maar kon dat niet volhouden. Ze raakte creatief uitgeblust en hield het voor bekeken. In een winkel staan vindt ze mentaal niet belastend. Ze haalt er inspiratie en energie uit om zich ’s avonds op haar bijberoepen te storten.

    Haar baan in de winkel geeft haar voldoende ruimte, tijd en zekerheid. De freelance opdrachten zorgen nog niet voor winst, maar ze kon intussen wel investeren in een fotostudio. 'Ik heb nog geen kinderen, het is nu dat ik mijn latere carrière moet uitbouwen. Ik heb nu al levens te kort voor alle jobs die ik zou willen doen. Bovendien is mijn huis mijn pensioen. Ik reken niet op de overheid, want het kan binnen 40 jaar helemaal anders zijn.'

    De avond valt. Normaal zou Fien in de trein haar wekelijkse cartoon voor de Krant van West-Vlaanderen afwerken. Vandaag springt ze om 16u30 op haar fiets om tekenles te geven in Het Entrepot, en portretfoto’s te nemen van de medewerkers. Drie jobs uitoefenen op één dag, het is niet iedereen gegeven. 'Niet te pessimistisch', zou Fien zeggen op al het bovenstaande, om er nadien een luchtige tekening over te maken.

    OVER DE AUTEURS

    Kaja Verbeke (Twitter) volgde na haar Master Journalistiek aan de UGent de postgraduaat Internationale Researchjournalistiek van het Fonds Pascal Decroos. In 2015 werd haar reportage over de Mapuche-indianen uitgezonden in het programma Vranckx (Canvas), en trok ze langs verschillende steden met een bijhorende foto-expositie.

    Stef Arends studeert journalistiek en nieuwe media aan de universiteit van Leiden. In het kader van deze opleiding loopt hij stage bij Apache.

    Lees verder Inklappen

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Apache

    Gevolgd door 339 leden

    Apache schrijft wat politici niet willen lezen. FTM en Apache werken samen en wisselen geregeld artikelen uit.

    Volg Apache
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren