Beeld © Matthias Leuhof

FTM selecteert: gissen naar het effect van EZ-subsidies

1 Connectie

Relaties

FTMS
12 Bijdragen

Goedemorgen! Tijdens een week vol covid-19-verwarring draaide de wereld gewoon weer door. Wat viel ons op? De Rekenkamer boog zich onder meer over de effecten van EZ-subsidies en, onderzoeksbureau SOMO keek naar belastingontwijking door testleverancier Qiagen, de Tweede Kamer wil opheldering over het controversiële rekenmodel Beehave, dat afkomstig is van pesticidefabrikant Syngenta. En nog veel meer. Veel leesplezier gewenst.

Rekenkamer: effecten subsidies van EZ niet te meten

Rekenkamer 

Bart de KoningGeld is gratis en iedereen in Den Haag is het erover eens dat de overheid tijdens de coronacrisis moet blijven subsidiëren en stimuleren. Maar dat betekent niet dat het geld roekeloos over de balk gesmeten moet worden. De Algemene Rekenkamer is al sinds mensenheugenis kritisch over de effectiviteit van de subsidies die EZ aan het bedrijfsleven verstrekt, en die zorgen zijn er sinds corona niet minder om geworden.

De Rekenkamer stuurt traditioneel rond deze tijd brieven aan de Tweede Kamer met aandachtspunten waarop de Kamerleden moeten letten bij de begroting van volgend jaar. En dat zijn er veel. EZ heeft volgend jaar voor 7,8 miljard euro aan uitgaven en 11,6 miljard aan verplichtingen op de begroting staan. Daarnaast is het ministerie verantwoordelijk voor nog eens 24 fiscale regelingen ter waarde van 9,6 miljard euro (denk aan de MKB-winstvrijstelling en de zelfstandigenaftrek). In hoeverre die enig effect hebben is onduidelijk.

Daar komt het ‘Wobke-Wiebesfonds’ nog bovenop, een speciaal potje dat buiten de gebruikelijke begroting valt en waarover het parlement weinig controle heeft, zo waarschuwt de Rekenkamer. Verder zijn de miljarden die de overheid uittrekt voor de energietransitie uitgesmeerd over allerlei begrotingen en potjes, zodat een samenhangend beeld ontbreekt. Voor de trouwe lezer van Rekenkamer-rapporten allemaal niets nieuws, maar jammer is het wel. Want zoals de controleurs het zelf zeggen: ‘Een goede begroting legt de basis voor een goede uitvoering van beleid en verantwoording daarover.’

'In de luchtvaart gebeurt niets nieuws, het gebeurt alleen sneller'

he Guardian

Ties JoostenIn de eerste scène van deze fabuleuze longread in The Guardian lees je hoe een kerkhof voor vliegtuigen in het Spaanse Teruel volloopt met vliegtuigen die door de coronacrisis boventallig zijn geworden. ‘Het voelt als een tragedie,’ zegt de directeur. Natuurlijk is de luchtvaart een van de sectoren die het hardst door covid-19 worden geraakt. Maar dat betekent niet dat de problemen waarmee die sector nu wordt geconfronteerd, uit de lucht komen vallen. Van spotgoedkope vliegtickets (die klimaat-, milieu-, geluid-, en gezondheidsschade volledig externaliseren), via steeds duurdere kerosine, tot de nakende problemen voor het hub-and-spoke-model (waarover ik afgelopen week ook schreef): het zat er allemaal al aan te komen. ‘Er gebeurt niets nieuws,’ zegt Richard Aboulafia van luchtvaartonderzoeksbureau The Teal Group dan ook; ‘het gebeurt alleen sneller.’ Dat maakt dit verhaal, waarin KLM overigens uitgebreid aan het woord komt, tot een absolute must read voor iedereen die de huidige ontwikkelingen in de luchtvaart wil begrijpen.

'Let op het Rijksvastgoedbedrijf' 

Rekenkamer

Bart de KoningHet Rijksvastgoedbedrijf (RVB) is met een vastgoedportefeuille van ca. 11,7 miljoen m2 en ongeveer 91.000 hectare grond de grootste en meest diverse speler op de Nederlandse vastgoedmarkt, zo schrijft de Rekenkamer. Des te vreemder is dat de begroting van het ministerie van Binnenlandse Zaken, waar het RVB onder valt, niets meldt over de huidige waarde van dat vastgoed.

Het kabinet besloot in 2013 al dat een flink deel van dat bezit verkocht moet worden. ‘Voor deze opdracht is actueel inzicht in de waarde en in het volume van het vastgoed essentieel, omdat anders opbrengst ten onrechte voor winst kan worden aangezien, terwijl feitelijk verlies wordt geleden,’ zo schrijft de Rekenkamer. De boekwaarde van het rijksvastgoed is nu 6,7 miljard euro, maar de werkelijke marktwaarde ‘ligt vele malen hoger’, net als de WOZ- waarde. Dat betekent dat de overheid nu niet weet of er een marktconforme prijs is betaald bij het afstoten van overheidsvastgoed.

De soap rond Noordeinde 64 in Den Haag laat zien waar dat toe leidt: een monumentaal pand dat minstens 3,5 miljoen euro waard is komt via schimmige deals voor 1,7 miljoen in handen van een vastgoedbelegger. De Rekenkamer dringt er opnieuw op aan dat taxaties onafhankelijk worden gedaann en waarschuwt opniueuw dringend: ‘Gebrekkige informatievoorziening en ondoorzichtige processen dragen bij aan een verhoogd risicoprofiel van het RVB voor vastgoedfraude.’ Nogmaals: het gaat hier om de grootste vastgoedportefeuille van Nederland.

Zwitserland enige in Raad van Europa zonder wetgeving voor partijfinanciering

Swissinfo

Dennis l’Ami – Als enige in de Raad van Europa kent Zwitserland geen wetgeving op het gebied van partijfinanciering. Slechts enkele kantons hebben zelf regels. GRECO, de Europese anti-corruptiewaakhond, is een regelmatige criticaster van deze Zwitserse gewoonte. Verandering is voorlopig echter nog niet in zicht, schrijft Marie Vuilleumier op de website Swissinfo, dat onderdeel is van de Zwitserse staatsomroep.

Zowel de regering als parlement voeren al jaren een loopgravenoorlog om meer transparantie over de financiering van politieke partijen tegen te gaan. Onlangs stemde het Huis van Afgevaardigden nog een volksinitiatief weg. De senaat heeft inmiddels toegezegd de zaak te zullen bekijken. ‘Het parlement heeft helaas aangetoond dat het niet in staat is zichzelf te reguleren,’ zegt parlementslid Lisa Mazzone namens de Groene Partij. Ze is voor meer openheid bij fondsenwerving voor partijen. ‘Dit laat zien dat het volk aan het woord moet komen, het initiatief was juist een goede manier om regelgeving te krijgen voor partijfinanciering.’ Mazzone is somber over de Zwitserse politieke toekomst. ‘Het gaat om een gebrek aan vertrouwen bij de kiezer, die informatie wordt onthouden die relevant zou zijn bij het vormen van een politieke opinie. Het is daarom uiteindelijk destructief voor de politiek zelf.’

Kaalplukken van criminelen werkt niet

Rekenkamer

Bart de Koning Vaste traditie in Den Haag: stoere praatjes over het keihard aanpakken en straffen van criminelen, waarna vervolgens blijkt dat daar niet veel van terecht komt. Dit jaar is het niet anders. De Rekenkamer doet al sinds mensenheugenis onderzoek naar hardnekkige problemen bij de politie. In hun brief naar de Kamer van deze week hebben de rekenmeesters hun cynisme en de gelatenheid daarover heel beleefd verwoord: ‘Bijvoorbeeld de sinds de jaren negentig geconstateerde problematiek van ontoereikend inzicht in de inzet van politiepersoneel. Wij vertrouwen erop dat deze publicaties genoegzaam bekend zijn bij het parlement en roepen deze in herinnering voor zover ze relevant zijn voor de komende begrotingsbehandeling.’

Na twee grote reorganisaties heeft de politiek dus nog steeds gebrekkig zicht op de inzet van de politie, toch de grootste werkgever van Nederland. Ook de zorgen over de onderbezetting en overbelasting van het OM en de rechterlijke macht zijn vaste thema’s van de Rekenkamer. Politici roepen al sinds de jaren negentig dat ze ‘criminelen zullen raken waar het pijn doet: in hun portemonnee.’ Al even zo lang is duidelijk dat dat niet lukt: de overheid pakt hoogstens enkele tientallen miljoenen crimineel geld per jaar af, de administratie van afgepakte goederen en geld rammelt en inzicht in de effecten ontbreekt. Wonderlijk, want bij het bestrijden van ‘ondermijning’ is het onderscheppen en afpakken van fout geld het meest genoemde wapen. Het magische woord is daarbij al jaren ‘ketensamenwerking’ binnen de overheid. En wat zegt de Rekenkamer daarover? ‘In ons onderzoek constateerden wij dat de problematiek bij strafrechtelijk ontnemen juist het gevolg is van een gebrek aan ketensamenwerking.’

Medewerker EY waarschuwde jaren geleden al voor fraude bij Wirecard

Financial Times

Siem Eikelenboom – Wirecard was voor accountant EY al een hoofdpijndossier, maar zo langzamerhand moet de hoofdpijn zijn omgeslagen in een zware migraine, want de onthullingen over het lakse gedrag van de huisaccountant blijven elkaar opvolgen.

Afgelopen week was het de Britse zakenkrant Financial Times die onthulde dat al in 2016 een van EY’s eigen medewerkers intern aan de bel trok over de gang van zaken binnen de Duitse digitale betalingsverwerker. Er was niet alleen sprake van fraude; men had ook geprobeerd een EY-controleur om te kopen. Vier jaar later, in de zomer van 2020, viel het beursgenoteerde Wirecard om toen bleek dat een bedrag van 1,9 miljard euro dat op derdenrekeningen zou staan, doodweg niet bestond.

De ondergang van de Beierse fintech is een van de grootste bedrijfsschandalen uit de Duitse geschiedenis. Na het faillissement rezen er al vragen over de rol van EY, dat meer dan tien jaar de boeken van Wirecard controleerde. Ruim twee weken geleden trok topman Carmine Di Sibio het boetekleed aan. In een mea culpa aan zijn klanten betuigde hij spijt over het falen van zijn bedrijf in de affaire. 

De rol van EY in het bedrijfsschandaal wordt al onderzocht door Apas, de Duitse waakhond van de accountancy. Ook hebben diverse investeerders, die miljarden verloren, rechtszaken tegen EY aangespannen. De onthulling van de Financial Times komt dus op een wel heel ongelegen moment.

Het bestaan van de interne EY-klokkenluider wordt onthuld in een ‘info addendum’ bij een audit-rapport van KPMG dat afgelopen april werd gepubliceerd. Dat rapport was opgesteld op verzoek van de raad van commissarissen van Wirecard; zij wilde een onafhankelijk oordeel over verhalen dat Wirecard met de boeken zou sjoemelen. DE conclusie van KPMG was dat Wirecard inderdaad de boeken opklopte en dat 1,9 miljard euro aan cash was verdwenen. De Financial Times kreeg inzage in een 61 pagina’s tellend addendum dat tot op heden niet gepubliceerd is. In deze bijlage noemt KPMG allerhande opmerkelijke zaken die niet tot hun directe onderzoekstaak behoorden, maar die ze zo opmerkelijk vonden dat ze alsnog werden gerapporteerd. 

De EY-klokkenluider stuurde mei 2016 een brief naar het hoofdkantoor in Stuttgart. Die ging voornamelijk in op een serie aankopen van Wirecard in India. Daar kochten de Duitsers voor 340 miljoen euro drie bedrijven die eigendom waren van een entiteit op Mauritius met de naam Emerging Markets Investment Fund 1A. Volgens de klokkenluider hadden topmanagers van Wirecard direct of indirect belang bij dat bedrijf. Met andere woorden: Wirecard kocht bedrijven van het eigen management. Ook beschuldigde de klokkenluider topbestuurders van Wirecard van het opblazen van de operationele winst van de drie bedrijven, om zo de koopprijs te verhogen. 

Volgens de klokkenluider zou een Wirecard-manager met een hoge positie binnen een van de drie Indiase ondernemingen een lokale EY-werknemer geld hebben geboden om de gemanipuleerde winstcijfers te voorzien van een goedkeurende verklaring. Naar aanleiding van de klokkenluidersmelding tuigde EY een anti-fraudeteam op met de codenaam ‘Project Ring’. Maar volgens KPMG voldeed dit team niet aan alle compliance-eisen, werd het voortijdig opgeheven en werden belangrijke vragen niet beantwoord.

In 2018 werden beschuldigingen over de aankoop van de Indiase bedrijven ook geuit door shortsellers die op een koersverlaging van het aandeel Wirecard speculeerden. Hoewel die informatie dus naadloos aansloot op de informatie van de interne klokkenluider, ging EY gewoon door met de controle van de boeken van Wirecard.

Walton on Thames heeft een winkel voor huurbemiddeling voor daklozen

The Guardian

Peter Hendriks – Midden in de hoofdstraat van het welvarende Engelse stadje Walton on Thames is onlangs in een oud bankgebouw een bemiddelingsbureau geopend voor daklozen die op zoek zijn naar woonruimte. Het bureau is het eerste van zijn soort in Engeland. Het heet RentStart en heeft bijna een chique uitstraling.

Het bureau heeft de status van goededoeleninstelling. RentStart heeft bewust gekozen voor een chique uitstraling, in de hoop het stigma dat aan dakloosheid kleeft zo een beetje te verminderen. Dat is van belang, want ook in Walton is het aantal overnachtingen in de open lucht de afgelopen jaren vervijfvoudigd. Rentstart was ook voor de opening van de ‘winkel’ al een paar jaar actief als bemiddelaar voor daklozen en heeft momenteel zo’n 30 huisbazen in de kaartenbak die bereid zijn om daklozen als hiuurder aan te nemen.

Jaarlijks worden zo 150 van 450 mensen die zich aanmelden geholpen. Helen Watson, de drijvende kracht achter RentStart, hoopt dat door de organisatie zichtbaar te malen via de winkel, meer mensen bereid zullen zijn woonruimte beschikbaar te stellen. Ze wijst erop dat covid-19 duidelijk heeft gemaakt dat mensen zomaar dakloos kunnen worden. Ze zegt genoeg mensen mee te maken die hun hele leven hard hebben gewerkt, maar door covid-19 plotseling brodeloos zijn geworden en op staat zijn beland.

Tweede Kamerleden willen uitleg over de Syngenta-methode

Tweede Kamer

Vincent Harmsen – Een Kamermeerderheid van PvdD, SP, GroenLinks, D66, PvdA en PVV wil van landbouwminister Carola Schouten opheldering over de ‘wetenschappelijke onderbouwing’ achter het rekenmodel Beehave. Dat blijkt uit Kamervragen die woensdag zijn ingediend.

Beehave is een computermodel dat een virtuele bijenkolonie kan nabootsten, en waarmee ‘natuurlijke’ sterfte onder bijen kan worden berekend. Het rekenmodel is controversieel omdat het mede werd ontwikkeld door de Chinees-Zwitserse pesticidefabrikant Syngenta.

Op 15 juli beschreef ik voor FTM hoe Nederland in Brussel heeft gepleit voor het inzetten van deze rekenmethode bij het ontwikkelen van nieuwe testen die de schadelijkheid van pesticiden moeten vaststellen. Het gaat om testen die worden beschreven in de zogeheten Bee Guidance, een handleiding (‘richtsnoer’, in EU-jargon) die in de toekomst gebruikt zal worden door Europese toezichthoudende instanties. Het percentage natuurlijke bijensterfte is daarbij van groot belang: dat zal bepalen hoe streng de testen worden. Hoe hoger de natuurlijke sterfte, hoe minder snel sterfte in het laboratorium wordt toegeschreven aan blootstelling aan een pesticide. 

Fabrikanten als Bayer, Syngenta en BASF lobbyden de afgelopen jaren voor het Beehave-model. Volgens de pesticide-industrie kan met Beehave het percentage natuurlijke sterfte worden verhoogd ten opzichte van wat de European Food Safety Authority (EFSA) eerder nog als veilig zag. Nederland, zo beschreef ik in juni vorig jaar, werd tevens door de lobby van de sector benaderd. Vervolgens zijn Nederlandse landbouwambtenaren het Beehave-rekenmodel in vertrouwelijke gesprekken met de Europese Commissie ook gaan bepleiten. 

Momenteel wordt op EU-niveau gesproken over de Bee Guidance. De verwachting is dat de lidstaten, EFSA en de Commissie deze maand een beslissing nemen over het gehanteerde beschermingsniveau voor bijen. De gehele Bee Guidance moet in maart 2021 klaar zijn.

Leverancier coronatesten ontdook belasting

SOMO

Eelke van Ark Fabrikant Qiagen, een van de leveranciers van testmaterialen voor covid-19 PCR-testen, ontdook de inkomstenbelasting in Nederland voor naar schatting 142 miljoen euro. Dat blijkt uit onderzoek van de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (SOMO). Ondertussen verdient Qiagen momenteel geld als water met zijn covid-19-testmaterialen – die ook nog eens ontwikkeld werden dankzij forse publieke investeringen. 

Qiagen is een van oorsprong Duits bedrijf dat zijn hoofdkantoor om belastingtechnische redenen naar Venlo verplaatste. Het bedrijf beleeft gouden tijden nu laboratoria grote tekorten aan testmateriaal voor covid-19-diagnostiek hebben en het ministerie van VWS er alles voor overheeft om die tekorten op te lossen. Qiagen was een van de fabrikanten waarmee het ministerie een deal sloot om de testcapaciteit uit te breiden. SOMO stelde vast dat de winst van Qiagen in het tweede kwartaal van 2020 verdubbeld was ten opzichte van het jaar ervoor; 77 miljoen euro in dat kwartaal. 

Die royale baten van zijn bedrijfsvoering deelt Qiagen liever niet met de fiscus, zo blijkt uit het onderzoek van SOMO. Het bedrijf is fanatiek in het ontduiken van winstbelasting. Dat doet het via onderstaande constructie (schema: SOMO). 

Leerzaam. Maar ook schandalig, zeggen de onderzoekers van SOMO. Temeer daar Qiagen zijn testmaterialen voor covid-19 kon ontwikkelen dankzij flinke bijdragen aan zijn research en development door bijvoorbeeld de Nederlandse en de Amerikaanse overheid.