© Matthias Leuhof

Follow the Money selecteert: 12 juli 2020

De zomervakantie is begonnen, maar de wereld draait door. En hoe: de door de overheid geredde baggeraar IHC werd geteisterd door godsdienstwaanzin op de werkvloer. De erfenis van Gerrit Zalm echoot tot op de dag van vandaag door in de strijd om de EU-begroting. Dieren hebben minder last van de angstcultuur in onze slachterijen dan werknemers. Plus: geeft een baangarantie ons leven zin? Dit en meer in onze wekelijkse selectie van opmerkelijke zaken en gedegen journalistieke artikelen en podcasts.

Overal zanikt bagger 

Het Financieele Dagblad

Arne van der Wal – Door een flinke kapitaalinjectie van de overheid – namens de Nederlandse belastingbetaler werd er bijna 400 miljoen euro gestort  – en een groepje nieuwe aandeelhouders, werd baggerbedrijf IHC eind april op het nippertje van de ondergang gered. Het was een verrassende ingreep, die volgens sommigen duidde op de renaissance van industriebeleid in Nederland. IHC is immers zo’n echt ‘Hollands Glorie’-bedrijf dat nuchter met de poten in de bagger staat en de neus in de wind houdt, speurend naar nieuwe kansen overal ter wereld. Een uniek kennisbedrijf, dat met een klein financieel duwtje weer op stoom komt. 

Deze reconstructie van Het Financieele Dagblad geeft een iets anders, nogal tenenkrommend beeld van deze parel van de Nederlandse scheepsbouw- en baggersector. Jarenlang wanbestuur, onenigheid over de te volgen strategie en zelfs religieuze broedertwisten hebben ertoe geleid dat het bedrijf niet slagvaardig kon reageren op de veranderingen op de wereldmarkt en bijna ten onder ging door toedoen van zijn eigen eigenaars.

Aandeelhouder Indofin, het investeringsbedrijf van wijlen Cees de Bruin, verkreeg voor een prikkie een meerderheidsbelang van 62 procent, maar weigerde bij te storten toen de nood aan de man kwam. Tot overmaat van ramp bemoeide de familie De Bruin zich ook met de bedrijfsvoering en stelde een Belgische ceo aan die al na twee maanden het veld moest ruimen, nadat bleek dat hij zijn kamer niet uit durfde te komen. Zijn opvolgers kampten niet alleen met de gekelderde prijzen op de wereldmarkt, maar stuitten ook op interne verdeeldheid. Dat ging zelfs zo ver dat sommige werknemers weigerden met andere samen te werken vanwege een verschillende interpretatie van de Bijbel.

Erfenis Zalm klinkt door in discussie EU-begroting

De Groene Amsterdammer

Peter Teffer – Het verlossende woord kwam vrijdag van Charles Michel, voorzitter van de Europese Raad. Nederland mag, als het aan hem ligt, de korting op zijn bijdrage aan het EU-lidmaatschap van ongeveer een miljard euro, ook in de volgende begrotingsperiode (2021-2027) houden. Dat was dan ook de invalshoek die de NOS en het ANP kozen bij hun berichtgeving over Michels compromisvoorstel, dat op de komende EU-top in Brussel ter tafel zal liggen. De keuze voor die invalshoek is niet verrassend, gezien de nogal nauwe blik die media en politici vaak hebben op de EU-begroting. In dat debat gaat het vaak over Nederland als ‘nettobetaler’, oftewel een EU-lidstaat die meer aan de gezamenlijke begroting bijdraagt dan er geld terugkomt, in de vorm van Europese subsidies.

Die versimpeling van het debat over de Europese integratie tot een discussie over nettobetalers en netto-ontvangers hebben we te danken aan de langstzittende minister van Financiën van Nederland, Gerrit Zalm (1994-2007), schrijft De Groene Amsterdammer deze week, in een nummer dat ‘het Zuiden’ als thema heeft. Het blad citeert Mathieu Segers, hoogleraar eigentijdse Europese geschiedenis aan de universiteit van Maastricht. ‘Zalm heeft de discussie over de EU gemarginaliseerd tot een begrotingskwestie: een strijd tussen nettobetalers en netto-ontvangers. Er is geen land in Europa waar men politiek zo graag versmald ziet tot bedrijfseconomie als Nederland. Dit beeld werkt al jaren door, zonder noemenswaardig tegengeluid. De hele Europese integratie samengevat als een kasboek.’

Maar zoals de Groene in het artikel stelt: ‘Wees op je hoede wanneer de financiën van een land worden vergeleken met het huishoudboekje of de hypotheek van een normale sterveling, dan volgt een simplificatie die de waarheid geweld aandoet. Het verhaal van Europa is nu eenmaal complexer en genuanceerder dan je in een item van tien minuten kunt overbrengen.’

Het artikel herinnert ons eraan dat Nederland dankzij de euro over een relatief goedkope munt beschikt (vergeleken met de gulden), die weliswaar onze internationale koopkracht heeft verzwakt, maar de concurrentiepositie van ons land versterkt. De euro pakte beter uit voor de noordelijke landen dan voor de zuidelijke landen, concludeert de Groene. De verschillen tussen Noord- en Zuid-Europa terugdringen tot culturele tegenstellingen is dan ook te simplistisch. De economische structuurverschillen zijn echt groter, erkende onlangs zelfs voormalig Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem, de man die in het zuiden symbool stond voor de Hollandse botheid en zuinigheid.

Een baangarantie voor iedereen

Odd Lots Bloomberg podcast

Thomas Bollen – Afgelopen vrijdag publiceerde ik een analyse van Stephanie Keltons boek The Deficit Myth. Econoom Kelton is aanhanger van de Modern Money Theory, een economische school die geld en de economie bekijkt door een bril die de overheid centraal staat. Een van de ideeën die MMT voorstelt, is het instellen van een baangarantie door de overheid. Dit was ook onderdeel van haar boek.

Ik vind het een interessant idee, maar zou het echt kunnen werken? Als iedereen een betaalde baan heeft, zou dat een flink aantal maatschappelijke problemen oplossen. Maar is het ‘betaalbaar’? En zou het niet te veel inflatie opleveren? Wat zijn de effecten op ondernemerschap en de private sector? Kelton kon niet al die vragen beantwoorden, dus ik ging op zoek naar meer informatie. Deze podcast is zeer de moeite waard. Pavlina Tcherneva – een Amerikaanse econoom van Bulgaarse afkomst – schreef een boek waarin ze de baangarantie in detail heeft uitgewerkt en daar vertelt ze over in deze podcast Odd Lots. Ik heb haar boek meteen besteld en hoop haar binnenkort te interviewen.

Angstcultuur in slachterijen

AD / Eindhovens Dagblad

Judith Spanjers – De vleessector ligt al jaren onder vuur. Door gebrekkig toezicht overtreden de slachterijen stelselmatig de regels voor voedselveiligheid. De laatste jaren komt de sector ook regelmatig negatief in het nieuws door de problematiek rondom de inzet van de arbeidsmigranten. In het AD / Eindhovens Dagblad een onderzoeksverhaal over de angstcultuur in slachterijen.

De krant sprak met arbeidsmigranten die werken bij Van Rooi Meat in Helmond en Vion in Boxtel. Zij vertellen zich geïntimideerd en bedreigd te voelen door uitzendbureau’s. ‘Bij het vorige uitzendbureau wilde ik naar een advocaat stappen omdat ik niet al mijn uren uitbetaald had gekregen,’ vertelt een Roemeense. ‘Mijn coördinator was woest. Hij schreeuwde dat hij mij kapot zou maken.’ Andere Roemenen werden door vier potige mannen mishandeld en uit huis gegooid. Vakbond FNV durft haar mensen niet meer naar de huizen van arbeidsmigranten te sturen. ‘Sommige bureaus zijn niet eens malafide, maar bijna crimineel.’

Uit het onderzoek blijkt dat het toezicht op de misstanden versnipperd is. De Arbeidsinspectie, de Inspectie SZW, de NVWA, de gemeente en de GGD: iedereen controleert een stukje, maar er is niemand die doorpakt. Een Vion-bron zegt dat de overheid, om de problemen aan te pakken, moet zorgen voor meer woningen. Ook zouden de consument en de supermarkt meer moeten willen betalen voor vlees.

Sinds twee maanden is er het Aanjaagteam Arbeidsmigranten met Emile Roemer aan het hoofd. Hij zal onder andere kijken naar de aanpak van Duitsland. Daar moeten de vleesbedrijven hun personeel vanaf volgend jaar zelf in vaste dienst nemen.

Aanstaande vrijdag publiceert onze redacteur Lise Witteman een artikel over de rol van de uitzendbranche, die in de voedingsindustrie een belangrijke rol speelt.

Het slavernijverleden van Nederlandse banken

Vrij Nederland

Vincent Harmsen – Met de gewelddadige dood van George Floyd in de Verenigde Staten, een zwarte Amerikaan die door hardhandig politieoptreden om het leven kwam, is het debat over racisme ook in Europa opgelaaid. In Groot-Brittannië heeft dat ertoe geleid dat ook het slavernijverleden van het bedrijfsleven fel wordt bediscussieerd. Meerdere financiële instellingen, waaronder de Bank of England, hebben al excuses gemaakt voor hun rol in de slavenhandel. Journalist Maaike Schoon laat deze week in Vrij Nederland in een gedegen onderzoeksverhaal zien dat ook Nederlandse financiële instellingen betrokken waren bij de handel in slavernij. Zo blijkt onder meer dat een rechtsvoorganger van de ING Groep, maar ook voormalig directieleden van De Nederlandsche Bank, investeringen hadden in de plantages waar slaven werden gehouden. Vrij Nederland beschrijft hoe ‘de fine fleur van de Amsterdamse financiële wereld’ in de zeventiende, achttiende en ook deels negentiende eeuw investeerde in scheepsverzekeringen, maar ook plantages in Suriname en Guyana, waar slaven het werk uitvoerden.

De omvang van de Nederlandse ‘slavernij-economie’ was groot: volgens economisch historici Pepijn Brandon en Ulbe Bosma was alleen al de handel in door slaven geproduceerde goederen verantwoordelijk voor 40 procent van de economische groei in Holland in de tweede helft van de achttiende eeuw. De betrokkenheid bij slavernij zat ook verweven in het financiële systeem, onder meer omdat kredieten aan plantagehouders ook weer in stukjes als obligaties werden doorverkocht. Amsterdam gold destijds als het financiële centrum van Europa.

Naar aanleiding van de publicatie van Vrij Nederland heeft De Nederlandsche Bank aangekondigd onderzoek te zullen doen naar haar eigen slavernijverleden. De ING wil een werkgroep opzetten om het archief toegankelijker te maken.

Rechter spreekt Amsterdamse ambtenaar vrij

Het Parool

Bart de Koning – Deze week sprak de rechtbank te Amsterdam Saadia Ait-Taleb vrij van alle verdenkingen van fraude. Zij werd ervan beschuldigd als ambtenaar bij de gemeente Amsterdam gerotzooid te hebben met facturen bij het opzetten van een geheim anti-radicaliseringsprogramma. Na anonieme tips startte het Bureau Integriteit van de gemeente eind 2016 een onderzoek. De toenmalige burgemeester Eberhard van der Laan ontstak in grote woede en de rest is geschiedenis: strafontslag voor Ait-Taleb, een zwaar opgetuigd politie-onderzoek inclusief tappen en observeren, en een haatcampagne vanuit de Stopera in de media. Van de Volkskrant, Het Parool tot De Telegraaf: iedereen viel over het vermeende ‘corrupte Marokkanennetwerk’ heen, zoals journaliste Nikki Sterkenburg deze week reconstrueerde voor Vrij Nederland.

En daar blijft nu dus helemaal niets van over: Ait-Taleb maakte een campagne in opdracht van Van der Laan zelf, die op zijn verzoek geheim moest blijven en die dus bewust obscure declaraties met zich meebracht. Ait-Taleb is nu van alle blaam gezuiverd, maar is zakelijk en publicitair de afgelopen jaren helemaal kapotgemaakt. Alle partijen die hierbij betrokken zijn moeten bij zichzelf te rade gaan hoe dit heeft kunnen gebeuren. Waarom heeft (afgezien van Ait-Talebs directe baas) niemand bij de gemeente het voor haar opgenomen? Waarom zijn het Bureau Integriteit, de Amsterdamse politie en OM zo door hun remmen gegaan bij het onderzoek? Sinds wanneer is het de taak van persvoorlichters en andere ambtenaren om hun ex-collega’s zwart te maken in de media? En, niet onbelangrijk: waarom hebben vrijwel alle media de hysterische aantijgingen vanuit de Stopera blind overgenomen?

Handhavers handhaven niet op verreweg de makkelijkste manier om CO2-uitstoot te vermijden

NRC Handelsblad

Ties Joosten – Weet je wat veruit de belangrijkste maatregel is om CO2-uitstoot te vermijden en een catastrofale klimaatramp af te wenden? Zonnepanelen? Nope. Windenergie? Think again. Thorium? Hahaha. Nee. Het is een oersaai onderwerp: efficiënter met energie omgaan. Da's niet sexy en het levert geen mooie plaatjes van een dak vol zonnepanelen op, maar volgens het Internationaal Energie Agentschap IEA is dit belangrijker dan alle vormen van duurzame energieopwekking. (Dit schreef ik er eerder over.)

Nederland heeft zelfs een wet geïntroduceerd waarin bedrijven verplicht worden om alle energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen 5 jaar terugverdienen. En toen? Toen bleef het stil. Bedrijven nemen die maatregelen lang niet altijd, en ze worden er ook niet op gecontroleerd.

Dit is overigens al jaren bekend. En nu is er een nieuwe studie. En een nieuwe subsidie. De 29 omgevingsdiensten, die verantwoordelijk zijn voor handhaving van de besparingsplicht, houden toezicht. Zo vroeg ik laatst aan de Omgevingsdienst Regio Nijmegen (ODRN) hoe vaak zij hierop al hadden gecontroleerd. 254 keer, kreeg ik als antwoord terug, waarbij maar liefst 76 procent van de bedrijven niet aan de plicht bleek te voldoen. Hoeveel boetes dat opleverde? 0.

Uitbraak van onbekende zeer dodelijke longontsteking in Kazakhstan

South China Morning Post

Peter Hendriks – Als we één ding hebben geleerd van Covid-19, is het dat er geen ver-van-mijn-bed-show bestaat waar het besmettelijke ziekten betreft. De Hongkongse krant South China Morning Post kopte met het verontrustende bericht ‘Onbekende longontsteking, dodelijker dan het Ccronavirus, woedt in Kazakhstan’. Het nieuws was afkomstig van de Chinese ambassade in dat land. Delen van de voormalige Sovjet Republiek zijn weer op slot gegaan, hoewel de economie pas op 11 mei weer was opgestart. Het virus dat de zeer besmettelijke longontsteking veroorzaakt, is nog niet geïsoleerd.

In Kazakhstan waren in de eerste zes maanden van 2020 1772 doden door longontsteking te betreuren, maar 628 van die sterfgevallen werden geregistreerd in juni. Ter vergelijking: er zijn in Kazakhstan sinds het eerste geval tot nu toe slechts 264 coronadoden gevallen. De longontstekingsepidemie begon halverwege juni. In het land is ondertussen de noodtoestand uitgeroepen. Per dag worden er zo’n 300 nieuwe patiënten opgenomen. De nieuwe ziekte grijpt om zich heen terwijl er ook een tweede covid-19-golf in het land woedt. Over een eventueel verband tussen de twee wordt niets gezegd.

Techgiganten betaalt voor desinformatie over corona

Deutsche Welle

Dennis l’Ami – Grote techbedrijven als Google en Amazon betalen tientallen miljoenen dollars voor reclame-inkomsten aan websites die desinformatie verspreiden over het coronavirus. Dit zeggen onderzoekers van het Global Disinformation Index (GDI). Met behulp van een tool die nieuwsberichten kan beoordelen op nauwkeurigheid zeggen de onderzoekers dat de bewuste websites aan het eind van het jaar zo’n 25 miljoen dollar kunnen bijschrijven. Onder de adverteerders bevinden zich grote merken als L’Oreal en Microsoft. De bewuste websites zijn volgens de GDI onder andere Americanthinker.com, Bigleaguepoliticis.com, thegatewaypundit.com en RT.com.

Google, Amazon en de andere grote techgiganten zouden meer verantwoordelijk moeten worden gehouden, vindt Craig Fagan, programma-directeur van de GDI. ‘Vrijheid van meningsuiting bethelst niet de vrijheid om te verdienen aan desinformatie.’

Redactie
Redactie
Gevolgd door 679 leden