© Matthias Leuhof

FTM selecteert: van Toeslagenaffaire tot Trump

Ook deze week lazen onze redacteuren weer mooie en intrigerende artikelen elders. De invloed van de Russische militaire inlichtingendienst doet zich in Nederland gelden, Trump maakt school bij de VVD, met teakhout wordt massaal gefraudeerd en de erfenis van Juncker bestaat deels uit initiatieven met ronkende titels. Prettig weekend!

Nieuwe reconstructie van de Toeslagenaffaire

De Correspondent

Jan-Hein StropIn de Toeslagenaffaire lijkt er vooralsnog maar één schuldige te zijn: de Belastingdienst. Maar is dat wel terecht, vraagt Jesse Frederik van De Correspondent zich af. Zijn antwoord: nee. In een voorpublicatie van zijn nog te verschijnen boek Zo hadden we het niet bedoeld maakt hij een reconstructie van de manier waarop de media, de Kamer, het kabinet en ambtenaren elkaar in de greep hielden ten aanzien van fraudebestrijding.

Gedetailleerd laat Frederik zien hoe vooral de Bulgarenfraude tot grote maatschappelijke en politieke verontwaardiging leidde, en tot een forse aanscherping van het fraudebeleid. RTL Nieuws wist de gemoederen flink op te zwepen, terwijl in alle drukte werd vergeten dat de Bulgarenfraude draaide om slechts vier miljoen euro. 

Ondertussen was er weinig aandacht voor de keiharde alles-of-niets wetgeving die ouders ertoe verplichtte bij een klein vergrijp (het niet geheel betalen van de zogeheten eigen bijdrage) de complete kinderopvangtoeslag terug te betalen – terugvorderingsbeleid dat op zichzelf niets met fraude te maken had. De Kamer had er weinig van belangstelling voor; een enkele motie om de aanpak te verzachten, haalde het niet. Fraudebestrijding had voor partijen van links tot rechts prioriteit; ook voor het CDA van Pieter Omtzigt, een van de drijvende krachten achter het blootleggen van de Toeslagenaffaire.   

De Belastingdienst heeft sinds 2012 wel meermaals gewaarschuwd voor het terugvorderen van tienduizenden euro, wat ouders financieel de vernieling in hielp. Follow the Money publiceerde dit voorjaar een reconstructie waaruit bleek dat toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) en minister Lodewijk Asscher (SZW) – de laatste was verantwoordelijk voor de harde wetgeving – de noodkreten van ambtenaren negeerden. Willens en wetens hielden ze vast aan het harde beleid. 

Maandag start de mini-enquête over de affaire. Ambtenaren en kopstukken als Asscher zullen worden gehoord. De vraag is of de Kamercommissie ook bereid is de hand in eigen boezem te steken.

De geest van Trump leeft in Nederland

De Groene Amsterdammer / de Volkskrant

Bart de KoningNederlandse bloggers en activisten die al jaren complottheorieën over het neerhalen van MH17 verspreiden, werken nauw samen met de Russische militaire inlichtingendienst GROe. Dat blijkt uit een onderzoek van Bellingcat, waar De Groene Amsterdammer en de Volkskrant deze week over schreven. Uit gelekte e-mails blijkt dat de Nederlandse publicisten Max van der Werff en Eric van de Beek (ex-Elsevier) voor hun publicaties intensief contact hadden met Russische inlichtingenofficieren, zoals GROe-kolonel Sergey Chebanov. Zo schrijft De Groene: ‘Van de ex-Elsevier-journalist Eric van de Beek, inmiddels schrijver bij Bonanza en complotblad De Andere Krant, zijn via deze route verschillende stukken voorgelegd in Moskou. In een aantal gevallen lijkt het erop dat er hele zinnen zijn toegevoegd. Dat Russische spionnen zo vergaand invloed hebben op wat activisten en burgerjournalisten schrijven is een uniek voorbeeld van inmenging in Nederland.’

Doel van al die publicaties was (en is) met een mist aan desinformatie te verhullen dat MH17 is neergehaald door een Russische Buk-raket. Max van der Werff ondertekende eerder samen met Thierry Baudet een brief aan president Donald Trump, waarin ze vroegen om een nieuw onderzoek naar MH17.

Deze inperking van de rechterlijke macht is een fout signaal aan sterke mannen

Maar het Trumpisme rukt niet alleen in de marges van de politiek op. De VVD zette deze week in haar nieuwe verkiezingsprogramma een forse stap de verkeerde kant op. De partij vindt dat Nederlandse en Europese rechters te veel invloed hebben en wil het daarom voor bijvoorbeeld verenigingen en stichtingen minder makkelijk maken om te procederen in het algemeen belang. Lees: geen nieuwe Urgenda-vonnissen meer.

Dit gaat veel verder dan de traditionele borreltafelpraat over ‘linkse’ rechters. Deze inperking van de rechterlijke macht is in deze tijd een heel fout signaal aan sterke mannen zoals Poetin, Trump, Erdogan en Orban. Terwijl rechters in Polen, Hongarije, Turkije en zelfs in de Verenigde Staten onder vuur liggen, biedt de VVD geen steun aan de rechtsstaat maar begint zelf óók aan de stoelpoten van de rechterlijke macht te zagen.

Dat is des te kwalijker omdat er talloze internationale instanties in Nederland gevestigd zijn. Den Haag afficheert zichzelf als de internationale stad van recht, vrede en rust. Dan helpt het niet als de regeringspartij de rechterlijke macht van binnen uitholt. Trump is met een beetje mazzel binnenkort weg uit het Witte Huis. Zijn geest waart dan nog rond – ook in Nederland.

Junckers vaag geformuleerde ‘kapitaalmarktenunie’ levert nog weinig op

Europese Rekenkamer

Peter TefferAan initiatieven met ronkende titels had Jean-Claude Juncker, de vorige voorzitter van de Europese Commissie, geen gebrek. In zijn ambtstermijn kwam de Commissie onder meer met voorstellen voor een Digital Single Market, een Energy Union en een Capital Market Union. Wat die projecten gemeen hadden, was het gebrek aan deadlines en gekwantificeerde doelstellingen aan de hand waarvan je kon zeggen wanneer ze geslaagd waren.

Zo ook bij de Capital Market Union, dat als doel had het makkelijker te maken voor kleine bedrijven om te lenen op de kapitaalmarkten, als alternatief voor leningen bij de bank. Ik weet nog dat ik na afloop van de presentatie van het project in september 2015 in Brussel aan ambtenaren vroeg onder welke voorwaarden die kapitaalmarktenunie af zou zijn. Ik maakte een vergelijking met de invoering van de euro: van de ene op de andere dag was die er. Maar bij dit project zou er nooit zo’n concreet moment zijn, zo bleek.

Vijf jaar later komt de Europese Rekenkamer tot ongeveer dezelfde conclusie. De Rekenkamer onderzocht de introductie van de CMU en concludeerde dat de doelen ‘nogal vaag’ waren en dat concrete prioriteiten ontbraken. De doelen die waren geformuleerd, waren niet meetbaar gemaakt. De auteurs van het rapport merken fijntjes op dat de Europese Commissie pas dit jaar, ‘oftewel vijf jaar na het begin van de CMU’, opdracht had gegeven voor de ontwikkeling van een dashboard met prestatie-indicatoren die de voortgang monitoren.

Hoe dan ook, duidelijk is dat de CMU nog maar weinig heeft kunnen veranderen aan de financieringssituatie van kleine ondernemers. ‘Onze interviews en enquêtes wijzen uit dat de toegang voor het MKB tot publieke markten niet significant verbeterd of goedkoper is geworden,’ aldus de Rekenkamer. In een reactie zegt de Commissie dat het daarvoor nog te vroeg is.

Illegaal Soedanees teakhout belandt via India in Nederlandse winkels

Investico

Birte SchohausMilieucriminaliteit is lucratieve business. Dat geldt ook voor de illegale handel in tropisch hardhout, teak om precies te zijn, zo blijkt uit dit onderzoek van Investico. De onderzoekers onthulden in De Groene Amsterdammer dat het grootste gedeelte van het teakhout dat hier in de winkel ligt niet, zoals op het bonnetje vermeld, uit India komt, maar uit Zuid-Soedan.

Teak is een gewilde houtsoort: de tuincentra en meubelwinkels liggen er vol mee. Bijna allemaal uit India, zo lijkt het. Er is alleen een probleem: de vraag naar Indiaas teakhout is veel groter dan wat er in India gekapt mag worden. Maar 5 procent van de vraag kan worden bediend met Indiaas hout. Gelukkig is er nog Afrika: in de jonge staat Zuid-Soedan is de houtmarkt nog nauwelijks gereguleerd, 90 procent van de houtkap geschiedt daar illegaal.

Vervalste certificaten zijn makkelijk te krijgen en handhaving is er nauwelijks

Dat illegale teakhout wordt verscheept naar India. Daar plakken handelaren er een ander certificaat op en dan is de lading klaar voor de bestemming Europa. Investico kwam hierachter door handelsdata op te vragen en fora op sociale media af te struinen. Daar is de handel namelijk nauwelijks verholen. Noem een Afrikaans land en het certificaat voor hun hout is wel te krijgen. De handelaren doen er niet moeilijk en ook nauwelijks geheimzinnig over. Het kost alleen wat centjes.

De illegale houtkap is niet alleen slecht voor de natuur in Zuid-Soedan, maar levert het arme land ook amper inkomsten op. Investico zocht uit dat het land jaarlijks zo’n 50 miljoen dollar belastinginkomsten zou kunnen halen uit de houtsector. In de praktijk is dat maar 1 tot 2 miljoen. De opbrengsten verdwijnen in de zakken van corrupte politici en rebellen.

De invoering van de Europese houtwet in 2013 heeft geen einde gemaakt aan de illegale praktijken. Integendeel, sinds dat jaar is de houtexport uit India verviervoudigd. Vervalste certificaten zijn makkelijk te krijgen en handhaving is er nauwelijks. Zoals Peter Hartog, hoofd van het milieuteam van de politie Rotterdam, in het stuk zegt: ‘Je kunt beter milieucrimineel dan drugshandelaar zijn. Evenhoge verdiensten, minieme pakkans, lage straffen.’

Een coup van Trump? Daar lijkt het niet op

The New York Times / Axios

Jan-Hein StropDe verliezer van de Amerikaanse presidentsverkiezingen jaagt zijn land al een week de stuipen het op lijf met ongefundeerde beschuldigingen van massale stemfraude, en met talloze – vooralsnog kansloze – rechtszaken. Sommigen waarschuwen daarom voor een staatsgreep. Gerustellend genoeg wijzen veel juristen erop dat een staatsgreep via de rechtbank zo goed als onmogelijk is. Die rechtszaken lijken vooral theater te zijn, opdat Donald Trump zijn verlies niet hoeft toe te geven.

En dat weet Trump zelf ook. Althans, twee berichten wijzen sterk in die richting. Zo was het verlies aanleiding om zijn achterban opnieuw om geld te vragen, zogenaamd om hem te steunen in zijn juridische strijd. Maar in de kleine lettertjes staat dat het geld grotendeels een andere bestemming heeft: Save America, een speciaal fonds waarmee Trump straks invloed kan uitoefenen op de politiek, bijvoorbeeld door het steunen van door hem gewenste kandidaten. Het is evident dat Trump zijn greep op de Republikeinse Partij niet wil verliezen.

Eveneens werd bekend dat Trump voornemens is om een nieuw mediabedrijf op te richten dat gaat concurreren met het conservatieve Fox News. ‘Hij is van plan om Fox te slopen,’ zei een anonieme bron rond Trump tegen Axios. De voortekenen zijn er al: de president twitterde deze week al smalend hoeveel kijkers de zender verloren heeft.       

Kortom, Trump is druk bezig zijn toekomst buiten het Witte Huis te verzekeren.

Biden heeft ambitieuze plannen voor de woningmarkt

Forbes

Peter HendriksTijdens de presidentscampagne in de VS kwam de woningmarkt nauwelijks aan bod, maar Joe Biden heeft grote plannen met de Amerikaanse woningmarkt. Hij is van plan in een periode van 10 jaar 640 miljard dollar uit te geven aan wonen. Het probleem is wel dat als het in januari niet lukt de meerderheid in de Senaat te krijgen, de plannen zo weer in de la kunnen.

The President-Elect wil iets doen voor de tientallen miljoen Amerikanen die meer dan 30 procent van hun inkomen besteden aan hun woonlasten. Hij is van plan 100 miljard dollar in een fonds voor betaalbare woningen te stoppen. Dat geld moet vooral worden besteed aan het stimuleren van de bouw en renovatie van betaalbare woningen. Het geld zal vooral worden geïnvesteerd in regio’s die kampen met ernstige problemen op het gebied van betaalbaarheid.

Ook zal het zogeheten section 8-programma worden uitgebreid. Dat is een regeling waarbij particuliere verhuurders van betaalbare woningen een deel van de huur direct van de overheid krijgen overgemaakt. Het is dus een huurtoeslagregeling, die ook een garantie biedt aan de verhuurder. 

Trumps veelbesproken beslissing om sociale huisvesting weg te houden uit de suburbs, omdat die volgens hem de droom van een veilig en gerieflijk leven zouden verstoren, wordt weer ongedaan gemaakt. Biden wil ook af van de Amerikaanse gewoonte om grote gebieden te reserveren voor vrijstaande eengezinswoningen. Deze manier van plannen is heel gangbaar in de VS. Het bezwaar is echter dat de bouw van deze woningen te veel van de beperkte bouwcapaciteit opsoupeert. Bovendien leiden deze projecten tot dure, nagenoeg volledig blanke wijken.

Omdat het woningtekort in de VS 19 procent van de voorraad bedraagt, wil Biden dat er meer gebouwd wordt voor de mensen die in de hoek zitten waar de klappen vallen. Het bestrijden van discriminatie door de hypotheeksector en de taxateurs van woningen in zwarte wijken en hun eigenaars, het zogeheten redlining, staat ook op het actielijstje van Biden.