© Matthias Leuhof

FTM selecteert: quatsch over kerncentrales

Het was de week van de FinCEN-files, met schokkende onthullingen over internationale banken, en van een kritisch rapporten over dataslurpende inlichtingendiensten. Verder aandacht voor een portret van de voorzitter van de Europese Commissie, een offshore kardinaal, BuurtzorgT dat zijn eigen eigenaar wordt, de Europese woningmarkt en de dubieuze opstelling van het Amerikaanse milieuagentschap EPA. Prettig weekend!

Atoomstroom-blabla

Twitter

Ties JoostenEn ineens stond kernenergie weer op de agenda. De VVD zegt ‘3 tot 10 kerncentrales’ in Nederland te willen neerzetten, en er was een rapport dat zou aantonen dat kernenergie betaalbaar kan zijn. 

Vooropgesteld: ik ben niet ‘tegen’ kernenergie. Als klimaatjournalist weet ik dat alle vormen van energieopwekking specifieke voor- en nadelen hebben, die je terdege tegen elkaar moet afwegen. Een serieus nadeel van atoomstroom is bijvoorbeeld het kernafval, een belangrijk voordeel ervan is dat een constante energiebron is, zonder broeikasgassen.

Wat er afgelopen week gebeurde, draagt echter niet bij aan die serieuze afweging. De drie tot tien kerncentrales die de VVD voorstelt, zijn echt vol-sla-gen quatsch. Op zijn best is het inhoudsloos verkiezingsgebabbel, op zijn slechtst is het kwaadaardige retoriek die het klimaatbeleid remt. Het is als roepen dat je in het IJsselmeer de walvis terug wil. Ik weet gewoon niet waar te beginnen met uitleggen waarom dat onmogelijk is.

Maar het rapport dat minister Wiebes deze week aan de Kamer stuurde, draagt niet bij aan een zinvol debat over kernenergie in de Nederlandse mix, zoals Henri Bontenbal goed uitlegt in een draadje op Twitter. Het rapport is geschreven door een bureau dat wel erg dicht tegen de atoomlobby aanschuurt, is gebaseerd op verouderde informatie en kijkt niet specifiek naar de Nederlandse situatie.

Zo bleek dat voorstanders van kernenergie vooralsnog niet veel verder komen dan holle retoriek en inhoudsloos gebabbel. Conclusie: op deze manier gaat nóg een kerncentrale er in Nederland voorlopig niet komen.

AIVD en MIVD bewaren onrechtmatig bulkgegevens

CTIVD

Bart de KoningDe AIVD en de MIVD stofzuigeren zoveel data naar binnen dat ze die onmogelijk allemaal snel op relevantie kunnen beoordelen, constateerde de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) deze week in twee zeer kritische rapporten.

Sinds de invoering van de Wet op de inlichtingen -en veiligheidsdiensten 2017 (beter bekend als ‘de sleepwet’) mogen de inlichtingendiensten op grote schaal data verzamelen en bewaren. Als dat door een hack gebeurt, moeten de diensten de bulkdatasets ‘zo spoedig mogelijk’ – dat wil zeggen: binnen anderhalf jaar – beoordelen op relevantie. Dat is een belangrijke wettelijke eis omdat verreweg de meeste personen die in die datasets voorkomen volkomen onschuldig zijn.

Daar hebben de inlichtingendiensten een trucje op bedacht: ze verklaren bepaalde bulkdatasets in hun geheel of grotendeels ‘relevant’ zodat ze de data kunnen blijven bewaren. ‘De wet biedt hiervoor geen ruimte,’ schrijft de CTIVD, die deze ‘kunstgreep’ als ‘onrechtmatig’ beoordeelt.

Dat geldt ook voor het massaal verzamelen van passagiersgegevens. Daarbij hebben de AIVD en MIVD onvoldoende waarborgen toegepast en ook dat is volgens de CTIVD ‘onrechtmatig’. Er is geen strikt autorisatiebeleid en er heeft geen evaluatie plaatsgevonden of de bewaarde gegevens nog van betekenis zijn. Er zijn dan ook nog geen gegevens verwijderd sinds de wet van kracht is geworden.

Kortom: alle zorgen die de tegenstanders van de sleepwet hadden, zijn uitgekomen. Dit is het zoveelste kritische rapport van de CTIVD over de wet. De toezichthouder concludeert dat de ‘risico’s op onrechtmatig handelen van de diensten’ veroorzaakt zijn door ‘onvoldoende aandacht voor de implementatie van de wet’’ Er is dus een wet doorheen gedramd die op grote schaal onze privacy schendt, zonder dat we weten of het verzamelen van al die data effectief is.

De FinCEN Files en de zwarte gaten bij banken

The FinCEN Files

Dennis Mijnheer De meest spectaculaire onthullingen van afgelopen week kwamen voort uit gelekte meldingen van de Amerikaanse financiële inlichtingendienst FinCEN. Het Amerikaanse Buzzfeed wist de hand te leggen op 2100 documenten met daarin meldingen van verdachte transacties. Buzzfeed deelde het vervolgens met onderzoeksplatform ICIJ, waarna 400 journalisten in 88 landen toegang kregen. In Nederland maken Trouw, Het Financieele Dagblad en Investico deel uit van de onderzoeksgroep.

De documenten geven een waanzinnig interessant inkijkje in de enorme geldstromen (2000 miljard dollar) van oligarchen, kleptocraten en witteboordencriminelen. Voor onderzoeksjournalisten zijn zulke documenten een geschenk uit de hemel: voor je corruptiepraktijken, witwassen en het plunderen van staatskassen kunt blootleggen, moet je eerst langdurig studie maken van ondoorzichtige vennootschapsstructuren op bijvoorbeeld de Britse Kaaimaneilanden, Belize en Dubai. En is het je gelukt om oligarch X te linken aan een vennootschap in Dubai of bij een Nederlands trustkantoor, dan ontbreekt vaak nog een belangrijk puzzelstuk: de geldstromen. Welke overboekingen hebben er precies plaatsgevonden en wat was het doel van de transactie?

De FinCEN Files werpen nu licht op de zwarte gaten in de financiële wereld. Het Financieele Dagblad maakte bijvoorbeeld goed inzichtelijk via welk mechanisme (de zogeheten spiegeltransactie) er Russische miljarden worden weggesluisd. De overboekingen vonden ongestoord plaats via ING-bankrekeningen. ING is geen uitzondering. De indrukwekkende serie onderzoeksverhalen maken één ding duidelijk: dubieuze geldstromen worden moeiteloos doorgesluisd via bankrekeningen bij gevestigde banken als ING, Barclays, HSBC en Deutsche Bank. Laatstgenoemde faciliteerde de in Nederland gevestigde oligarch en FTM-‘oudgediende’ Igor Kolomoisky.

Een overzicht van alle FinCEN-artikelen is bij het OCCRP te vinden.

Wirecards houtje-touwtje IT-systemen

Financial Times

Siem EikelenboomOp de vraag waarom Wirecard veel succesvoller was dan bijvoorbeeld zijn Nederlandse concurrent Adyen, antwoordde bestuursvoorzitter Markus Braun dat zijn bedrijf veel efficiënter was en gebruik maakte van uiterst innovatieve technieken. Maar Wirecard was niet efficiënter en innovatiever dan zijn concurrenten, zo blijkt uit een verhaal van de Financial Times deze week. Beter gezegd: de systemen van de voormalige Duitse beurslieveling waren een soepzooitje. 

De FT kreeg inzage in een vertrouwelijk rapport van Wirecards curator Michael Jaffe. Daaruit rijst het beeld van een onderneming met een chaotische bedrijfsvoering, waar volslagen onduidelijk wie aan wie rapporteerde en via welke wegen. En innovatieve techniek? Wirecards IT-systemen waren beklagenswaardig ouderwets. Ze waren in de loop der jaren overgenomen van andere bedrijven en nooit volledig geïntegreerd. De betalingsverwerker gebruikte software die oorspronkelijk was ontwikkeld voor kleine coöperatieve banken en zal eind dit jaar door de IT-serviceprovider worden afgesloten.

Op paper behaalde het Beierse bedrijf van begin 2015 tot en met het eerste kwartaal 2020 een winst voor belastingen van 1,9 miljard euro. In feite was sprake van een verlies voor belastingen van 740 miljoen euro. Dit verlies kon worden weggepoetst door enorme papieren winsten van de Aziatische divisie.

Voor de buitenwereld was Wirecard een zeer lucratieve onderneming. Hoe was dat mogelijk? Het antwoord ligt in Azië. Daar werkte Wirecard met partnerbedrijven die het betalingsverkeer van porno-, gaming- en gokbedrijven verwerkte. Voor elke betaling ontving Wirecard provisie. Hoewel men op het hoofdkantoor weinig van deze duistere handel wilde weten, was die wel de kurk waarop het bedrijf dreef. Totdat begin dit jaar bleek dat de 1,9 miljard euro die op Aziatische derdenrekeningen zou staan, niet bestonden. Het was allemaal ‘Luftgeld’.

‘Als de IT-toezichthouders van Wirecard professioneel hadden gehandeld, zouden de enorme risico’s, zwakheden en compliance-problemen veel eerder naar boven zijn gekomen,’ klaagt een oud-werknemer in de Financial Times.

Vlak voor het faillissement en na een reeks negatieve verhalen werd Wirecards waarde nog altijd geschat op 13 miljard euro. Daar is nog maar 428 miljoen van over, schrijft Jaffe in zijn rapport.

Een ander verhaal – waarvan ik het bestaan kende, maar dat verborgen zat achter een betaalmuur – is nu gratis toegankelijk, doordat de auteurs van het stuk afgelopen week de Deutscher Journalistenpreis wonnen; de longread staat nu daar op de website. In het tijdschrift Wirtschaftswoche beschreven Melanie Bergermann en Volker ter Haseborg al in december 2019, dus maanden voor het faillissement, hoe Wirecard in Dubai honderden miljoenen omzet draaide met behulp van Al Alam, een van de belangrijkste partnerbedrijven van Wirecard. In het wereldje van de digitale betalingsverwerkers is Al Alam echter volledig onbekend. De journalisten gingen op zoek.

Hun artikel begint zo: ‘We moeten acht marmeren trappen op, langs twee vijvers met zeven fonteinen. We lopen door een passage met bedrijfspanden en restaurants. De lift in Toren A stopt op de negentiende verdieping. Al Alam zetelt in ruimte 1905A, achter een deur van donkerbruin hout. Een grote ruimte kan het niet zijn, want de meeste ruimte wordt verhuurd aan andere bedrijven. We horen de bel overgaan. Het blijft stil. Niemand doet open. Ook niet na herhaaldelijk aanbellen. Is er wel iemand? De medewerkers van het buurbedrijf weten het ook niet.’

De ‘secret science’-regel van Trump

The New York Times

Vincent HarmsenIn Europa zijn we het bestrijdingsmiddel chloorpyrifos liever kwijt dan rijk. Vorig jaar besloten de Europese lidstaten tot een verbod op het middel. De reden: wetenschappelijk onderzoek laat zien dat chloorpyrifos de hersenontwikkeling van kinderen kan schaden. Bevolkingsstudies tonen specifiek een verband tussen blootstelling eraan en een verminderd IQ.

In de Verenigde Staten vindt de regering-Trump het wetenschappelijk bewijs voor gezondheidsschade niet overtuigend. Met die conclusie kwam het Amerikaanse milieuagentschap EPA afgelopen week naar buiten. Opmerkelijk is dat deze conclusie indruist tegen eerdere bevindingen van het milieuagentschap onder president Obama.

The New York Times beschrijft hoe de EPA onder Trump studies die wijzen op schadelijke effecten van chloorpyrifos terzijde heeft geschoven. Dat beleid komt voort uit het zogeheten ‘secret science’-voorstel van de regering Trump, waarbij het uitgangspunt is om minder gewicht toe te kennen aan wetenschappelijk onderzoek waarvan de onderliggende data niet openbaar zijn. De maatregel klinkt de leek als iets goeds in de oren – meer transparantie –, maar in de praktijk leidt het er volgens de krant toe dat bevolkingsstudies, wanneer die zijn gebaseerd op vertrouwelijke medische gegevens, niet meer mogen worden meegenomen bij evaluaties, of minder zwaar meewegen. Dat zou met name de chemische industrie in de kaart spelen.

Waarin gelooft Ursula von der Leyen?

The Critic

Peter TefferZe was een klassieke dark horse, een kandidaat die niemand had verwacht. Vorig jaar juli werd Ursula von der Leyen naar voren werd geschoven als de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, een functie die ze sinds 1 december 2019 bekleedt. Maar wie is ze? De Brits-Franse journalist Ben Judah schreef een prettig leesbaar profiel over haar in het nieuwe Brits tijdschrift The Critic.

Judah beschrijft hoe haar vader, Europees ambtenaar Ernst Albrecht, de Europese integratie van dichtbij meemaakte. Albrecht staat op de foto die in 1957 in Rome is genomen bij de ondertekening van het verdrag waarmee de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht. Als CDU-politicus werd Albrecht later premier van de Duitse deelstaat Nedersaksen (1976-1990).

Het CDU is van oudsher niet bepaald feministisch, schrijft Judah. Dat maakte de verkiezing van Angela Merkel als bondskanselier in 2005 zo bijzonder. Ursula von der Leyen werd in Merkels eerste kabinet minister van familiezaken en later minister van arbeid, waar ze voorvechter werd van beleid gericht op gelijke behandeling van vrouwen.

Over haar denkbeelden blijkt weinig bekend. ‘Waar gelooft Von der Leyen in? Dit is een vraag waar Europese ambtenaren vaak geen antwoord op hebben.’ Judah citeert een anonieme bron die zegt dat Von der Leyen sterk gelooft in vrouwengelijkheid, de EU en transatlanticisme – maar dat het artikel hiermee het dichtst bij haar visie komt, zegt iets over het gebrek daaraan. De coronacrisis biedt Von der Leyen een grote kans om haar stempel op de Europese integratie te drukken en vooral om de Europese Commissie machtiger te maken.

De woonlasten in Europa

Eurostat

Peter HendriksWie wil weten of Nederland het enige land in Europa met woningmarktproblemen is, kan terecht in een nieuw rapport van Eurostat, het statistiekbureau van de EU. In het rapport wordt onder meer in kaart gebracht welk deel van de huishoudens meer dan 40 procent van het besteedbare inkomen uitgeven aan wonen.

In de hele EU is dat gemiddeld 9,6 procent. Nederland zit daar, met 9,4 procent, een fractie onder. België staat op 8,9 procent, Zweden op 8,3 procent en Italië op 8,2. Op de eilanden Malta en Cyprus zijn die percentages aanzienlijk lager: 1,7 en 2 procent. In Duitsland betaalt 14,2 procent meer dan 40 procent van het besteedbaar inkomen. In Denemarken staat het percentage op 14,7. Voor de Grieken is extreem hoge huur een enorm probleem: liefst 39, 5 procent van de bevolking besteedt meer dan 40 procent van het inkomen aan woonlasten. Het rapport bevat diagrammen over het type huis waarin Europeanen wonen, over de kwaliteit van de woningen, over de betaalbaarheid en of men in een huur- of een koopwoning leeft. Van alle woningen wordt 70 procent bewoond door de eigenaar, 20,8 wordt verhuurd tegen markthuur en 9,3 procent is sociale huur.

De paus en de offshore-kardinaal

L’Espresso

Siem Eikelenboom ‘Corruptie is een smerig iets en een christen die zich daarmee inlaat, is geen christen. Hij stinkt.’ Dit zei paus Franciscus in 2015. Anders dan zijn voorgangers is het hem menens bij de aanpak van de corruptie binnen de rooms-katholieke kerk.

Afgelopen donderdag maakte het Vaticaan bekend dat Angelo Becciu zijn kardinaalstitel kwijt is. De prelaat ligt al enige tijd onder vuur dankzij publicaties van het blad L’Espresso. De in Sardinië geboren Becciu was tussen 2011 en einde 2018 de tweede man van het ‘ministerie’ van Algemene Zaken van het Vaticaan. In die hoedanigheid besteedde hij de schatkist uit aan Enrico Crasso, een voormalig manager van de bank Credit Suisse. De twee leerden elkaar kennen bij een niet zo succesvolle handel met Angolese olie. Met medeweten van Becciu dirigeerde Crasso geldstromen naar speculatieve fondsen gevestigd in offshore paradijzen.

Uit documenten die L’Espresso bezit, blijkt dat deze speculatieve handel nu niet bepaald lucratief was. Ook blijkt dat er nogal wat schenkingen gingen naar bedrijven van broers van Angelo Becciu. Dat is pijnlijk omdat die gelden afkomstig waren uit de zogeheten ‘otto per mille’, een voor iedere Italiaan verplichte belasting van 0,8 procent die naar de kerken gaat, die het geld gebruiken voor humanitaire en sociale doeleinden. Ook belandde er geld van de zogenoemde Pieterspenning, een jaarlijkse vrijwillige bijdrage die rooms-katholieke gelovigen doen en die bedoeld is voor het doen van goede werken.

In juni 2018 vertrok Becciu bij Algemene Zaken om hoofd van de Congregatie voor de Heilig- en Zaligsprekingsprocessen te worden. Ook benoemde de paus hem tot kardinaal. Maar in het najaar van 2019 kwam L’Espresso met nieuwe onthullingen over Becciu’s periode bij Algemene Zaken. Liefst 160 miljoen euro, afkomstig uit de opbrengst van de Pieterspenning, zou zijn gebruikt voor een mislukte investering in een pand in Londen. In oktober 2019 viel de Vaticaanse politie bij Algemene Zaken binnen. Documenten over de Londense deal werden meegenomen. Het Vaticaan heeft nog geen officiële verklaring gegeven over het feit dat Becciu kardinaal af is, maar het heeft er alle schijn van dat de paus in hoogsteigen persoon heeft ingegrepen. Voor ‘stinkers’ is niet langer plaats in het Vaticaan.

BuurtzorgT wordt eigenaar van zichzelf

Zorgvisie / Skipr

Judith Spanjers GGZ-aanbieder BuurtzorgT heeft een investeringsvorm bedacht waarbij niet de investeerder, maar BuurtzorgT zelf er met de winst vandoor gaat. Dat schrijft Zorgvisie in een interview met eigenaar Nico Moleman. BuurtzorgT is in 2013 opgericht door Moleman en Jos de Blok, bekend van zijn zelfsturende Buurtzorgteams in de thuiszorg.

Ook BuurtzorgT heeft zelfsturende teams, maar is gericht op de GGZ. Het bedrijf startte 6 jaar geleden met drie zelfsturende teams met daarin een psychiater, psycholoog en psychiatrisch verpleegkundigen. Momenteel werken er veertig teams, verspreid over het hele land, met uitzondering van Drenthe en Limburg. Het bedrijf groeit snel met een jaarlijkse omzetgroei van 50 procent. In 2019 bedroeg de omzet 13,1 miljoen euro.

Het bedrijf loopt goed, maar op advies van de bank zijn ze op zoek gegaan naar een investeerder. Er is een tekort aan werkkapitaal, doordat ggz-aanbieders pas na afloop van de behandeling worden uitbetaald. ‘Als je snel groeit, is dat een probleem. De uitgaven voor onder meer personeel nemen snel toe, maar op de inkomsten moet je lang wachten,’ zegt Moleman in het interview.

De eigenaren wilden niet geen investeerder die uit is op veel winst. Zij vonden een investeerder, Purpose Evergreen Capital, waarmee ze afspraken dat de aandelen niet  aan derdenmogen worden doorverkocht. ‘Veel investeerders willen niet alleen veel geld verdienen aan een lening, ze willen de aandelen op termijn ook met grote winst verkopen. Het gevaar is dat een organisatie zo haar ziel verliest en dat winst maken een doel op zich wordt.’

BuurtzorgT betaalt ‘een aanzienlijk lagere rente dan 10 procent’ aan Purpose Evergreen Capital en de winst blijft binnen BuurtzorgT zelf. Over een aantal jaren koopt BuurtzorgT de aandelen voor dezelfde prijs weer terug, waardoor het weer eigenaar wordt van zichzelf.

Redactie
Redactie
Gevolgd door 650 leden