© Matthias Leuhof

FTM selecteert: Waarom drugs de échte winnaar van de Amerikaanse verkiezingen zijn

Deze week keek de hele wereld gespannen naar de ontwikkelingen in de VS. Maar naast het nieuws over de Amerikaanse verkiezingen verschenen er in de media ook tal van doorwrochte onderzoeksstukken en belangwekkende verhalen. Onze FTM-redacteuren maakten een kleine selectie. Deze week: een Franse ngo die pro-Assad troepen financiert, een mogelijk nieuw Schots referendum en Nederlandse vaarcertificaten die worden gebruikt voor belastingontduiking, witwassen en internationale drugssmokkel.

Franse ngo financiert Syrische pro-Assad milities

Bellingcat

Sara Bouter ‘Mes amis, aujourd’hui c’est un jour spécial.’ Een medewerker van de Franse ngo SOS Chrétiens d’Orient (SOSCO) kijkt recht in de camera. Hij reist die dag met Benjamin Blanchard en Alexandre Goodarzy, twee hoge bazen van SOSCO, door Syrische gebieden zo’n 40 kilometer van Idlib. De video toont restanten van wapens te midden van restanten van gebouwen, gevolgd door een wide-shot van de stad al-Suqaylabiyah. Het kruis van de plaatselijke kerk komt prominent in beeld. Op de achtergrond klinkt een dramatisch muziekje.

Daarna zijn mannen in camouflagekleding te zien, die goudkleurige awards krijgen overhandigd. Op de awards staat de tekst: ‘SOS Chrétiens d’Orient: Félicitations pour la liberations de Mhardeh’. Gefeliciteerd met de bevrijding van Mhardeh.

De twee mannen in camouflagekleding worden neergezet als goede herders van de Syrische stadjes Mhardeh en al-Suqaylibiyah. In werkelijkheid zijn het echter leiders van pro-Assad milities. Ze worden verdacht van slachtingen in de Hama-regio en lijken goede connecties te hebben met Rusland.

Samen met het Franse onafhankelijke medium Mediapart deed Bellingcat een OSINT (open-source intelligence)-onderzoek naar de milities en de twee award-ontvangers en legde deze naast de financiële verslagen van de organisatie. Onderzoekers zagen dat SOSCO jaarlijks zo’n 7 miljoen aan donaties binnenhaalt, waarvan een deel ten gunste komt van pro-Assad milities.

Wat is SOSCO dan voor ngo? De organisatie heeft meerdere vestigingen in door Assad bezette gebieden. Op haar website spreekt ze van een ‘superieure roeping’ om de band tussen Frankrijk en de christenen in het oosten te versterken. Oprichters Benjamin Blanchard en Charles de Meyer ontmoetten elkaar in — jawel — de gevangenis, nadat ze beiden waren opgepakt tijdens protesten tegen het homohuwelijk.

Als juridisch wordt vastgesteld dat het geld van SOSCO inderdaad wordt gebruikt om milities te steunen, dan kunnen de twee heren daar mogelijk opnieuw belanden, ditmaal onder andere vanwege medeplichtigheid aan oorlogsmisdaden.

Het watersportverbond versus de georganiseerde misdaad

Nieuwsuur

Jeroen Wijnen — Dit verhaal is er zo een waar je mond van openvalt. Het heeft het allemaal: luxe zeiljachten, belastingontduiking, witwassen en internationale drugshandel.

In de kern draait dit verhaal om het Internationaal Certificaat Pleziervaartuigen (ICP), een document dat plezierschepen toegang biedt tot Europese wateren en havens. Het begint wanneer journalisten van Nieuwsuur ontdekken dat Nederlandse zeilers aan de ketting liggen in Italiaanse havens, omdat de lokale autoriteiten hun ICP-papieren niet erkennen. 

De Nederlandse overheid heeft het ICP in 2018 namelijk stilletjes aangepast. Dit gebeurde nadat de Italiaanse kustwacht een schip had aangehouden waarin Afrikaanse migranten naar Europa werden vervoerd. Het schip voer met ICP-papieren, wat tot een diplomatieke rel tussen Italië en Nederland leidde. Om toekomstige conflicten te voorkomen, paste het ministerie het certificaat aan, waardoor het niet langer door de Nederlandse staat werd erkend. Veel zeilers wisten echter van niets en kwamen nietsvermoedend vast te zitten in buitenlandse wateren.

Op zichzelf is dit al een goed verhaal, zou je zeggen. Maar gaandeweg komen de journalisten er ook achter dat het certificaat – ondanks het ontbreken van officiële erkenning – een welkom instrument is voor de georganiseerde misdaad om onder de radar te blijven. De papieren worden gebruikt voor belastingontduiking, witwassen en drugssmokkel.

Controle op de certificaten is gebrekkig. Het ICP wordt uitgegeven door het watersportverbond, de koepelorganisatie van alle zeil- en surfverenigingen. De organisatie is geen partij voor bendes die met behulp van postbusfirma’s hun ware identiteit weten te verhullen. Ook het ministerie controleert de aanvragen niet. Als de directeur van het Watersportverbond hoort waar de certificaten van zijn organisatie voor gebruikt worden, is hij met stomheid geslagen: ‘Daar schrik ik echt van. Dat is verschrikkelijk.’

Nederland brengt de Europese voedselveiligheid in gevaar 

Het Financieele Dagblad 

Peter Teffer — Dankzij de Europese eengemaakte markt kunnen producten vrij over het hele continent bewegen. De veiligheidsstandaarden die bij die producten horen, zijn op Europees niveau geharmoniseerd.

Het toezicht is echter in veel gevallen nog altijd nationaal geregeld, wat betekent dat elk van de 27 lidstaten een product kan certificeren of controleren. Dat is een van de belangrijke onderhandelingspunten in het Brexitproces: kan de EU erop vertrouwen dat als de grenzen open blijven voor allerlei producten, het Verenigd Koninkrijk streng controleert op onze EU-standaarden?

Maar ook zonder Brexit is het systeem van Europese regels en nationale controle kwetsbaar. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de goedkeuring van medische mondkapjes, schreef ik onlangs in een artikel.

Wat blijkt namelijk: het toezicht in de EU is net zo krachtig als de zwakste lidstaat. Nederlandse consumenten moeten dus vertrouwen op Zweedse toezichthouders, Poolse, Griekse, Roemeense, en ga zo maar door. Maar andersom geldt hetzelfde. En nu blijkt op gebied van voedselveiligheid juist Nederland een behoorlijke zwakke schakel te zijn. 

Het Financieele Dagblad schreef dat het personeelstekort bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zo ernstig is, ‘dat de voedselveiligheid in gevaar is en Nederland niet voldoet aan Europese toezichtseisen’. Dat heeft concrete gevolgen, blijkt uit een rapport van Deloitte: ‘Consumenten met een voedselallergie lopen volgens Deloitte extra gevaar, omdat de NVWA weinig tijd heeft om producten te controleren op sporen van gluten of pinda's’, aldus het FD. Ook de controle op babyproducten en kinderspeelgoed zou in Nederland ‘ondermaats’ zijn. 

Oorzaak? Een fusie, die in plaats van kostenbesparingen juist voor kostenstijgingen zorgde, en bezuinigingen uit de periode van kabinet Rutte-I, die nog altijd niet helemaal gerepareerd zijn.

De echte winnaar van de Amerikaanse verkiezingen: drugs

Buzzfeed News

Bart de Koning — Vergeet rode en blauwe staten, schrijft Buzzfeed: bij deze verkiezingen gaat het in de VS om de ‘groene’ staten. Het viel misschien niet zo op door de nagelbijtend spannende race tussen Trump en Biden, maar er heeft een kleine progressieve revolutie plaatsgevonden in de Verenigde Staten. 

Naast verkiezingen voor de president, het Huis van Afgevaardigden en de Senaat mochten Amerikaanse kiezers zich dinsdag immers ook over andere onderwerpen uitspreken. Het resultaat: in New Jersey, Arizona, Montana en South Dakota hebben de burgers ervoor gekozen om het recreatief gebruik van cannabis te legaliseren. Kiezers in South Dakota en Mississippi, doorgaans toch vrij conservatieve staten, hebben daarnaast ook besloten medisch gebruik van cannabis te legaliseren.

Het verst gingen de kiezers in Oregon: daar is voor het eerst in de Amerikaanse geschiedenis het bezit van kleine hoeveelheden harddrugs, zoals heroïne, cocaïne en meth, niet langer strafbaar. Ook het therapeutisch gebruik van paddo’s is er nu legaal.

Cannabis is nu nog maar in drie staten volledig illegaal. Met de vijf nieuwe staten erbij kan de bedrijfstak met 9 miljard dollar groeien, verwachten analisten.

Voorstanders van de legalisering verwachten alleen al in Oregon een besparing van 100 miljoen dollar: er komt extra belasting binnen en het scheelt de politie zinloze arrestaties van drugsgebruikers — arrestaties die vooral onder minderheden plaatsvinden.

Terwijl de Amerikanen dus in hoog tempo het oorspronkelijke Nederlandse gedoogbeleid overnemen, gaat ons land stug de andere kant op. Peter Noordanus, de voorzitter van het Strategisch Beraad Ondermijning, kwam onlangs met een ‘pact voor de rechtsstaat’ om de drugscriminaliteit de komende tien jaar fors te reduceren. Dat is nog nooit ergens gelukt. We zetten de popcorn dus vast klaar.

Parijs bouwt sociaal om gentrificatie tegen te gaan

France 24

Peter Hendriks — Bij Franse sociale huisvesting denken Nederlanders al snel aan torenflats en een samenballing van sociale problematiek in de banlieues, maar er is meer aan de gang in het sociale segment. Vooral de socialiste Anne Hidalgo, sinds 2014 burgemeester van Parijs, heeft sociale huisvesting in haar stad tot speerpunt gemaakt: ze wil de enorme gentrificatie in Parijs tegengaan.

In 2025 moet 25 procent van de woningen in Parijs sociaal zijn; voor 2030 is het doel 30 procent. Parijs is daardoor ambitieuzer dan de Franse wet voorschrijft: in Franse steden moet in 2025 25 procent sociaal zijn. Sinds 2001 zijn er in de stad 100.000 sociale eenheden bijgekomen. 

Hidalgo streeft naar gemengde wijken, waarin sociale woningen deel uitmaken van woonprojecten voor alle sociale lagen. Goedkoop is het allemaal niet: Hidalgo heeft in haar ruim zes jaar als burgemeester 3 miljard euro aan sociale woningbouw besteed. Dat is gegaan naar nieuwbouw, transformaties en renovatie. Frankrijk kent geen investerende corporaties.

Sociale huur in Parijs ligt onder de 10 euro per vierkante meter per maand.

KLM is niet de enige die offers moet brengen

Deutsche Welle

Dennis l’Ami — Terwijl de discussie over de salarissen van piloten van luchtvaartmaatschappij KLM in Nederland in de afgelopen weken hoog opliep, gaat het er net over de grens een stuk rücksichtloser aan toe. Lufhansa, een van de grootste vliegers van Europa, is gedwongen diep te snijden in het eigen personeelsbestand en dat van haar Lufhansa-dochters, mede onder druk van steunprogramma’s.

In het derde kwart van 2020 leed het bedrijf een verlies van 2 miljard euro. Een kwartaal eerder was dit al 1,7 miljard. Als gevolg hiervan schrapt Lufthansa 22.000 banen, ook bij dochterondernemingen als Brussels Airlines, Swiss Airlines en Austrian Airlines. Eurowings, een prijsstunter die volledig eigendom is van Lufthansa, zal helemaal verdwijnen.

Door de acute teruggang in het aantal vluchten wordt de vloot per direct (en permanent) verkleind met minstens 100 vliegtuigen. 20 procent van het management zal verdwijnen, samen met nog eens zo’n 1000 administratieve posities. 

Lufthansa is vooralsnog veilig door de financiële injectie van zo’n 9 miljard euro die  de Duitse overheid eerder dit jaar verstrekte. Een van de daaraan gekoppelde voorwaarden is dat de overheid haar veto mag uitspreken over een eventuele verkoop aan een buitenlandse onderneming. Zo is de luchtvaart ook in Duitsland niet langer een kwestie voor de vrije markt.

Een einde aan hoge winstuitkeringen in de zorg?

Skipr / Het Brabants Dagblad

Judith Spanjers — De afgelopen maanden heb ik honderden jaarrekeningen van zorgaanbieders doorgenomen. Uit mijn onderzoek blijkt dat veel zorgbedrijven hoge winsten maken. Sommigen keerden de afgelopen jaren miljoenen aan winst uit. Ook als bedrijven geen hoge winst maken, kan er veel zorggeld bij de eigenaar terechtkomen, onder andere via managementvergoedingen. Wat vooral opviel, was dat bijna alle bedrijven meerdere gelieerde bv’s hebben. Hierdoor is ondoorzichtig waar het zorggeld naartoe vloeit.   

Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is aan het kijken wat er gedaan kan worden aan excessieve winsten, en hoe de verantwoording transparanter kan. Deze week stuurde minister Van Ark (Medische Zorg en Sport) een brief naar de Tweede Kamer met daarin de laatste stand van zaken. Hierbij presenteerde ze ook het rapport naar de mogelijke inperking van winstuitkeringen. 

Zorgnieuwssite Skipr beschrijft de uitkomsten van het onderzoek van SEO Economisch Onderzoek en BDO. Het algemene uitgangspunt is dat zorginstellingen pas dividend uit zouden mogen keren als zij financieel gezond zijn. De onderzoekers denken aan een norm op basis van rentabiliteit (het rendement op geïnvesteerd vermogen) óf op basis van het winstpercentage.

De onderzoekers noemen ook mogelijke nadelen. De prikkel om kosten te besparen zou verkleinen als de winstuitkering ingeperkt wordt. Ook zouden wachtlijsten toenemen, omdat ondernemers minder belang hebben om meer cliënten te helpen.

Opvallend is dat stichtingen in het onderzoek buiten beschouwing zijn gelaten. In mijn onderzoek viel het juist op dat er een aantal aanbieders zijn die via een stichting een totaal rookgordijn op kunnen trekken in hun jaarrekening, door bijvoorbeeld bijna de volledige omzet door te zetten naar gelieerde bv’s. Als de winstuitkering wordt beperkt, zullen zorgaanbieders wellicht trucs bedenken om zorggeld op een andere manier door te sluizen. Dus behalve de aanpak van winstuitkering, zal er een breder pakket nodig zijn om te voorkomen dat zorgaanbieders in korte tijd miljonair kunnen worden.

Gezien de trage aanpak van zorgfraude is het afwachten wanneer de Tweede Kamer hierover een besluit zal nemen. De gemeente Den Bosch besloot deze week in ieder geval alvast dat zorgaanbieders die vanaf 2022 een contract krijgen, niet meer dan 5 procent winst mogen maken. Hogere winsten mag een aanbieder niet als salaris, dividend of als management- of beheervergoeding uitkeren. De gemeente gaat ook jaarrekeningen laten controleren door externe deskundigen.

Overigens: de wethouder kwam tot dit besluit naar aanleiding van onderzoek dat ik voor Follow the Money en het Brabants Dagblad uitvoerde naar zorgwinsten in de regio Tilburg, samen mert de eerdere zorgcowboylijsten van Follow the Money.

De messen worden geslepen voor een nieuw Schots referendum

BBC News

Sebastiaan Brommersma — Met het politieke geweld in de VS zou je het bijna vergeten, maar over minder dan twee maanden is Brexit een feit. En met de deadline in aantocht, groeit de roep om onafhankelijkheid in Schotland.

In 2014 besloten de Schotten in een door David Cameron uitgeschreven referendum in het Verenigd Koninkrijk te blijven. De gelegenheid om in de EU te blijven speelde toen voor veel Schotten een beslissende rol. Spoiler alert: het sentiment is veranderd. Uit liefst tien opiniepeilingen die sinds juni zijn gehouden in het land van whiskey en kilts volgt dat een meerderheid van de inwoners inmiddels voor een vertrek is. Het gemiddelde voor een ‘leave’ schommelt daarbij rond de 54%. 

Volgens Alistair Jack, de Minister voor Schotland in het kabinet van Boris Johnson, hoeven de Schotten voorlopig echter niet op medewerking uit Londen te rekenen. In een interview met de BBC gaf hij desgevraagd aan dat ieder verzoek tot een ‘indyref2’ (de term voor een mogelijk tweede referendum) door de regering in Londen ‘een generatie lang’ zal worden afgewezen. Een periode die volgens de Schotse staatssecretaris zomaar ‘25 tot 40 jaar’ kan duren. 

Jack loopt daarmee vooruit op de verkiezingen in Schotland in 2021, waarbij onafhankelijkheid en een nieuw referendum een grote rol gaan spelen. Dat lijkt volgens Jack dus bij voorbaat kansloos. Maar Nicola Sturgeon, Eerste Minister van Schotland en voorstander van onafhankelijkheid, is niet onder de indruk: ‘The people of Scotland will decide the future of Scotland.’ Gesterkt door de peilingen maakt zij Indyref2 expliciet onderdeel van het verkiezingsprogramma van haar Scottish National Party (SNP). Om daar met gevoel voor actualiteit aan toe te voegen: ‘I think we are seeing played out in another part of the world today that politicians don't get to stand against democracy.

De woorden van Jack leiden er ondertussen wel toe dat men in Schotland ook over een Plan B nadenkt, voor het geval een nieuw referendum er niet komt. De kant van het Catalaanse-referendum wil de SNP liever niet op, maar duidelijk is wel dat men aanstuurt op een serieuze discussie over onafhankelijkheid en zich niet zomaar zal laten afschepen.

Het lijkt er dus op dat, als de politieke storm aan de andere kant van de oceaan is gaan liggen, we ons hier op kunnen maken voor een nieuwe — ditmaal aan de andere kant van het kanaal.

‘Nevenfuncties Wageningse hoogleraren weinig transparant’

Foodwatch

Vincent Harmsen — De ‘gouden driehoek’ wordt het ook wel genoemd: de hedendaagse verwevenheid tussen universiteiten, de overheid en het bedrijfsleven. Nu kennisinstellingen in Nederland steeds vaker met bedrijven samenwerken, is transparantie van groot belang om belangenverstrengeling te voorkomen, of in ieder geval inzichtelijk te maken. 

Consumentenorganisatie Foodwatch stelt echter op basis van eigen onderzoek dat dit bij Wageningen Universiteit te wensen overlaat. Foodwatch bekeek de nevenfuncties van de bijzonder hoogleraren voeding. Van de 24 hoogleraren hadden 13 hun nevenfuncties netjes vermeld op de website van de universiteit. In 5 gevallen gaat het om functies bij commerciële ondernemingen zoals Nutricia, FrieslandCampina en Unilever. Maar bij 11 van de 24 hoogleraren (46 procent) werden de werkzaamheden niet (allemaal) vermeld. Bij 8 van deze 11 gaat het om nevenfuncties bij commerciële bedrijven, waaronder BASF, Corbion en Unilever.

‘Transparantie is voor WUR belangrijk,’ liet de universiteit in een reactie op Twitter weten. ‘We gaan opnieuw naar de data kijken naar aanleiding van het verhaal van Foodwatch.’

Banken aan de voorkant 'groen', aan de achterkant roetzwart 

Portflio.earth

Arne van der Wal – Nu de klimaat- en de biodiversiteitscrisis steeds harder aan de poort rammelen, profileren ook de banken zich graag als ‘groen’. Ze beperken niet alleen hun eigen CO2-uitstoot – aan de Zuidas geen rokende schoorstenen! –  maar leveren naar eigen zeggen ook een bijdrage aan het tegengaan van klimaatverandering door het financieren van anderen die investeren in het verlagen van hun ecologische voetafdruk. Zo dragen de banken actief bij aan het herstel van onze planeet, is de boodschap. Hun geld heelt. 

Het klinkt goed. Het is alleen niet waar. In 2019 staken de banken 2,6 biljoen dollar in sectoren die volgens de meeste wetenschappers juist de belangrijkste drijvende krachten achter de vernietiging van biodiversiteit zijn. Denk aan overbevissing, ontbossing, ontginning van natuurlijke bronnen, grootschalige landbouw en veeteelt, etc. Dat blijkt uit het onderzoek ‘Bankrolling Extinction’ van de organisatie Portfolio.earth.

De banken, zo is de conclusie, financieren vooral de destructie van de natuur — en daarmee het leven op onze planeet. Voor wie geïnteresseerd is in de rol van banken in onze economie en ecologie, is dit in een buitengewoon interessant rapport. Het is via de link hierboven te downloaden als pdf.

De onderzoekers stellen vast dat de banken tot nu toe nauwelijks verantwoording hebben afgelegd over hun rol in het beschadigen van ecosystemen over de hele wereld. Ondanks hun mooie woorden en beloftes doen ze dat nog steeds niet. De transparantie over hun investeringen is ver te zoeken, laat staan dat er wat wordt gemeld over de negatieve impact ervan. Portfolio.earth heeft in zijn onderzoek – waaraan ook het Nederlandse onderzoeksinstituut Profundo heeft bijgedragen – alle investeringen van de 50 grootste banken onder de loep genomen, waaronder Rabobank en ING. De Nederlandse boerenleenbank heeft een aparte vermelding in het rapport. Het is niet de grootste financier ter wereld van de landbouwsector – dat zijn Bank of America, Citigroup en JPMorgan Chase – maar het is wel de bank die het grootste percentage heeft van aan voedselproductie gerelateerde investeringen ten opzichte van haar balanstotaal. Landbouw en visserij zijn de belangrijkste veroorzakers van verlies aan biodiversiteit; in 2019 werd er door de onderzochte banken 380 miljard dollar in geïnvesteerd.

FTM geselecteerd

Onze verhalen brengen regelmatig iets teweeg in de samenleving. Ook deze week dook FTM weer op in Kamervragen en publicaties elders. Zo schreven de Asser Courant en Dagblad van het Noorden over de gemeente Assen, die als eerste het Wob-verzoek inzake de Shell Papers inwilligde. 

Het nieuws dat de leiding van Waternet een vernietigend onderzoeksrapport verzweeg – hetgeen Sebastiaan Brommersma begin deze week onthulde – verscheen in vakblad H20 en op security.nl. Ook werden er vragen over gesteld in de Tweede Kamer en bij het Waterschap Amstel Gooi en Vecht.

Daarnaast zijn er Kamervragen gesteld naar aanleiding van het artikel van Mira Sys en Birte Schohaus over de opslag van giftig blusschuim. Staatssecretaris Van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) liet weten achter een onafhankelijk onderzoek naar de kwestie te staan. En daarmee zijn we er nog niet, want ook over het artikel van Vincent Harmsen over handelsverdrag CETA kwamen Kamervragen.

Redactie
Redactie
Gevolgd door 698 leden