Gaat de UvA op de centjes letten?

    Onder druk van het studentenprotest heeft het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam een (financieel) onderzoek ingelast. UvA-medewerker Reijer Hendrikse en Rodrigo Fernandez wijzen op de grootste pijnpunten en pleiten voor een deep case study. 'Opdat de semipublieke sector zich niet langer gewillig laat uitwonen.'

    De acties van de Amsterdamse studenten zijn meer dan geslaagd. De Nieuwe Universiteit (DNU) heeft veel losgemaakt binnen de academische gemeenschap – in Amsterdam, in Nederland en daarbuiten. Met dank aan het autoritaire optreden van het College van Bestuur heeft DNU een brede opstand weten te mobiliseren tegen het kille ‘rendementsdenken’ binnen de Universiteit van Amsterdam. Massale bijval van studenten, medewerkers, burgers, belangenorganisaties, politieke partijen en de gevestigde media was hun deel, tot de Telegraaf aan toe.

    Inkoppen

    De voorzet van de studenten was dan ook fenomenaal. De bal hangt inmiddels hoog in de lucht. Maar of de actievoerders – waaronder honderden UvA medewerkers verzameld onder de naam RethinkUvA – het balletje in de komende periode ook gaan inkoppen is nog lang niet beslist. De problemen zijn aangekaart en erkend, de eisen zijn gesteld en deels gehonoreerd, maar het bewerkstelligen van daadwerkelijke verandering zal voorlopig nog even op zich laten wachten.
    'of de actievoerders het balletje in de komende periode ook gaan inkoppen is nog lang niet beslist'
    Voor de docenten van RethinkUvA begint het nu pas echt. Er zijn de afgelopen weken flinke beloften gedaan en concessies gemaakt door het CvB. Zo worden er twee onafhankelijke commissies samengesteld door de actievoerders – DNU,Humanities Rally en Rethink UvA – en de bestaande medezeggenschapsorganen – de Centrale Ondernemings- en Studentenraad (COR, CSR), en de Algemene Studentenvereniging Amsterdam (ASVA) – om de academische financiën en bestuursstructuur door te lichten. Momenteel werken deze partijen aan het samenstellen van twee mandaten die de onderzoeksrichting en voorwaarden inzichtelijk moeten maken. In beide gevallen is dit niet eenvoudig.

    Schuldenlast

    Betreft de financiën zijn er bijvoorbeeld flink wat vragen waarop er geen snel of eenduidig antwoord te verwachten valt. Een paar voorbeelden: wat is de precieze impact van de grote schuldenlast voor de vastgoedontwikkeling op het primaire proces? Hoe (wie, wat, waar en waarom) is deze situatie ontstaan en hoe (wie, wat, waar en waarom) heeft dit zich de afgelopen jaren op deze manier ontwikkeld? Wat kunnen we op de korte en lange termijn doen om de impact van deze en andere financiële verplichtingen op onderwijs en onderzoek te minimaliseren? De diffuse interne budgetallocatie, constant onderhevig aan veranderingen, verdient in dit onderzoek ook veel aandacht. En zo zijn er nog een handvol vragen te verzinnen die niet eenvoudig te beantwoorden zijn.

    Archipel

    Universitaire geldstromen, activa en passiva zijn constant onderhevig aan schommelingen, net als de boekhoudregels die de chaos inzichtelijk dienen te maken. De UvA is een dynamische archipel van talloze bv’tjes die op uiteenlopende manieren met elkaar vervlochten zijn. Het precieze reilen en zeilen van de UvA holding – de centrale financiële machinekamer – blijft één groot mysterie. Vervolgens is de interne UvA nucleus – met of zonder het AMC? – weer financieel vervlochten met een reeks externe instellingen als de HvA en de VU, of bedrijven als ASML. En zo kunnen we nog wel even doorgaan. Voor een gedegen antwoord op de bovengenoemde vragen moeten de variërende geconsolideerde jaarcijfers van de afgelopen twintig jaar eigenlijk uit elkaar getrokken worden, om ze vervolgens op één of andere manier vergelijkbaar en inzichtelijk te krijgen. Kortom, je hebt behoorlijk wat expertise, tijd en geld nodig om een gedegen financieel onderzoek uit te kunnen voeren.

    Crowdfunding

    Het is in de eerste plaats zaak een competente commissie samen te stellen. Het CvB heeft beloofd dat de commissieleden gecompenseerd zullen worden voor hun diensten. Maar de commissie zal ook geregeld expertise van buitenaf nodig hebben om de juiste vragen te kunnen stellen, specifieke bevindingen te duiden of de complexe cijferbrij te controleren en interpreteren. Ook hiervoor dienen middelen vrijgemaakt te worden. Mocht het CvB niet bereid zijn dit te financieren dan doen de actievoerders en medezeggenschapsorganen er verstandig aan om middels crowdfunding zelf een potje te maken om boekhoudkundige, financiële of juridische expertise in te huren om de historische en huidige financiële keuzes van het CvB door te lichten.
    'alle financiële risico’s, verplichtingen en ontwikkelingen die een potentiële impact hebben op de balans en jaarrekening van de UvA moeten in aanmerking kunnen komen voor het onderzoek'
    Zo bezien moet het mandaat voor financieel onderzoek op dit moment zo breed en open mogelijk worden vormgegeven, ten einde het onderzoek gedurende het in kaart brengen van de problematiek preciezer in te kleuren. Dit brengt op dit moment een aantal voorwaarden met zich mee: zo moeten alle financiële risico’s, verplichtingen en ontwikkelingen die een potentiële impact hebben op de balans en jaarrekening van de UvA in principe in aanmerking kunnen komen voor het onderzoek. Gelukkig heeft het CvB ‘volledige financiele openheid’ beloofd in het bekende tienpuntenplan. Dit betekent dat ook de UvA holding doorgelicht moet worden. Met andere woorden, geen tegenwerking of holding up van de kant van het CvB, maar holding en centraal archief openstellen voor onderzoek. Eigenlijk is het duidelijk. Hoe het mandaat, de commissie en het uiteindelijke onderzoek er ook uit zal zien, er is op dit moment maar één echte sleutelvoorwaarde voor gedegen onderzoek: dat is dat het CvB volledig meewerkt.

    Woestijn

    Dit CvB kan haar beschadigde reputatie ten goede keren door de commissies structureel te ondersteunen. Er is veel te winnen met dit financiële onderzoek: het landschap van de semipublieke sector – onderwijsinstellingen, woningcorporaties, ziekenhuizen, et cetera – is sinds het uitbreken van de crisis deels verworden tot een gefinancialiseerde woestijn geplunderd door banken. Ook het MKB kan hier over meepraten. Belastingbetalers, spaarders en pensioengerechtigden mogen de financiële rotzooi nog altijd opruimen. Ook de UvA lijkt in financieel opzicht niet in veilige haven. Sterker nog, ons eerdere paper over de financialisering van de UvA lijkt met terugwerkende kracht nogal mild. De meest recente conceptbegroting schetst een dramatisch beeld.
    'het landschap van de semipublieke sector is sinds het uitbreken van de crisis deels verworden tot een gefinancialiseerde woestijn geplunderd door banken'
    Er kunnen talloze lessen getrokken worden uit deze vastgoedavonturen, lessen die de UvA ver overstijgen. Laten we er dan ook een ongeëvenaarde deep case study van maken – een studie die de financiële roes en hoofdpijn die het huidige tijdsgewricht kenmerken daadwerkelijk op de korrel neemt. Lets follow the money - all the way. Opdat we, zeven jaar na het uitbreken van de crisis, ein-de-lijk eens lering gaan trekken uit die zaken die zo hopeloos fout zijn gegaan. Opdat de semipublieke sector zich niet langer gewillig laat uitwonen; opdat de universiteit haar traditionele rol als tegenmacht weer oppakt; opdat studenten en medewerkers hun werkzaamheden op hun eigen manier kunnen gaan invullen in plaats van slaafs de perverse logica van de manager en financier te volgen; opdat we als samenleving paal en perk stellen aan de verregaande macht van de financiële sector. Dit is geen wens maar bittere noodzaak.

    Vastgoedbaas als partner

    Het is nu aan het CvB om de eerder gemaakte beloften in te lossen. Hans Amman, de huidige vastgoedbaas van de UvA, moet partner zijn in dit onderzoek – geen tegenstander. Behalve een onbedoeld pedant toontje lijkt het er gelukkig op dat je Amman in financieel opzicht weinig kan verwijten. The damage was already done. Ook Amman schijnt van mening te zijn dat de UvA in het verleden veel te optimistisch is geweest met het opwaarderen van de vastgoedportfolio en de bijkomende verdubbeling van de afschrijvingstermijn om de leencapaciteit flink op te krikken. Met andere woorden, de UvA nam te veel risico aan de vooravond van de financiële crisis. Het is niet onwaarschijnlijk dat er meer van dit soort sleutelmomenten aan te wijzen zijn in het financiële handelen van het post-democratische CvB. Hoog tijd deze geschiedenis in kaart te gaan brengen. Een paar weken geleden riep de licht geïrriteerde Amman docenten en studenten als een schoolmeester toe dat de UvA toch ‘echt op de centjes moet letten’. Als representant van het losgezongen CvB dat er gedurende de afgelopen decennia een ondoorzichtige financiële puinhoop van heeft gemaakt is deze houding natuurlijk volstrekt misplaatst. Maar goed, we hebben en deal. En ook deze belofte maakt schuld. Laten we dat vanaf nu echt gaan doen. **** Reijer Hendrikse is als financieel geograaf verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Rodrigo Fernandez is postdoc onderzoeker aan Katholieke Universiteit Leuven en associate researcher bij SOMO.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Reijer Hendrikse

    Reijer Hendrikse is als financieel geograaf en politiek econoom verbonden aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Reijer stu...

    Volg Reijer Hendrikse
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren