© Marten van Dijl / Milieudefensie

    De Groningse gaswinning wordt de komende vijf jaar gereguleerd op basis van wat nattevingerwerk. Dat vindt tenminste de Belgische geoloog Manuel Sintubin. Volgens hem is de wetenschappelijke onderbouwing voor het nieuwe winningsplafond — 24 miljard kubieke meter gas per jaar — zeer twijfelachtig. Wat is er mis mee?

    Minister Henk Kamp van Economische Zaken maakte vorige week vrijdag het nieuwe concept-gasbesluit bekend. Het kabinet heeft besloten dat er de komende vijf jaar nog maar 24 miljard kubieke meter (m3) gas per jaar mag worden gewonnen in Groningen. Dit is een afname van 3 miljard ten opzichte van de huidige 27 miljard kuub per jaar. Hiermee volgt het kabinet het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM). Wel wordt een uitzondering gemaakt voor koude winterjaren, waarin nog eens maximaal 6 miljard kuub extra gas mag worden opgepompt om de leveringszekerheid te waarborgen.

    Veel politieke partijen waren voorzichtig blij met het nieuwe besluit, al misten zij wel een duurzame visie op de toekomst. De Groningse SP-gedeputeerde Eelco Eikenaar sprak van een ‘overwinning voor de Groningers.' Volgens hem toont de verlaging aan dat het protest van burgers effect heeft gehad, al had hij wel graag gezien dat de gaskraan ook de komende jaren nog verder dichtgedraaid zou worden. Jan Vos van de PvdA noemde het besluit een stap in de goede richting. ‘Minder winnen betekent minder bevingen en meer veiligheid,' zei hij.

    Er wordt een schijn-veiligheid gecreëerd die niet wetenschappelijk is onderbouwd

    De Belgische hoogleraar Manuel Sintubin betoogt echter dat er met deze verdere verlaging van de gasproductie een schijnveiligheid wordt gecreëerd die niet wetenschappelijk is onderbouwd. Volgens hem is het verband tussen de verlaagde gaswinning en een verhoogde veiligheid helemaal niet zo direct als het lijkt. Sintubin is als hoogleraar geodynamica verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven, en daarmee een van de zeer weinige, onafhankelijke stemmen in het Nederlandse gasdebat.

    Bierviltjes-beleid

    De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) kwam enkele weken terug met een nieuw gaswinningsplan van 27 miljard kuub per jaar. Toezichthouder SodM vond dit aan de hoge kant en kwam afgelopen week met een alternatief advies aan de minister van 24 miljard kubieke meter. Sintubin — die de gasproblematiek in Groningen al langere tijd vanaf de zijlijn volgt — bestudeerde de wetenschappelijke onderbouwing van dit alternatieve advies (onder andere op zijn weblog) en viel in een enorme verbazing. ‘Die 24 miljard kuub is nooit gemodelleerd! Gasproducent NAM heeft drie modellen geleverd: 21, 27 en 33 miljard kuub per jaar. En het SodM heeft simpelweg het gemiddelde van de laagste twee gemodelleerde voorspellingen als advies genomen. Het is niet meer dan wat nattevingerwerk op de achterkant van een bierviltje.’


    Manuel Sintubin, hoogleraar geodynamica

    "Die 24 miljard kuub is nooit gemodelleerd! Het SodM heeft simpelweg het gemiddelde van de laagste twee NAM-scenario's als advies genomen"

    Het SodM schrijft in zijn advies aan de minister dat het een interpolatie heeft gemaakt van de laagste twee scenario’s. Volgens de toezichthouder zou dit nieuwe niveau van 24 miljard kuub niet leiden tot hogere aantallen bevingen dan in 2015. Bovendien zou een reductie in seismische activiteit te verwachten zijn als er zonder fluctuaties wordt gewonnen. Daarmee is 24 miljard kuub een ‘onderbouwde keuze,’ aldus het SodM.

    Sintubin geeft echter aan dat deze interpolatie slechts het resultaat is van het intekenen van een arbitrair rood lijntje tussen de twee NAM-modellen. Bij het SodM lijkt de redenering simpelweg te zijn geweest dat 21 miljard kuub te laag was, maar 27 miljard kuub weer te hoog.

    24 miljard lijkt een politieke middenweg te zijn geweest

    ‘Er worden aannames gemaakt die niet echt bewezen zijn.’ Sintubin doelt onder andere op het idee dat een vlakke productie — zonder al te veel schommelingen — minder seismiciteit zou veroorzaken. ‘Dat is nog lang niet goed bewezen,’ aldus de hoogleraar.

    21 miljard kubieke meter zou bij strenge winters kunnen leiden tot meer fluctuatie, omdat er mogelijk bijgepompt moet worden. Maar bij 27 miljard kuub zou er geen sterk signaal worden afgegeven naar de Groningers dat hun zorgen serieus worden genomen. 24 miljard lijkt dus een politieke middenweg te zijn geweest.

    Gerommel in de marge

    Volgens Sintubin is het hele uitgangspunt van de SodM-analyse verkeerd. Het SodM beoogt namelijk het aantal aardbevingen per jaar met een magnitude van 1,5 of meer op de schaal van Richter te verminderen. Daarbij wordt 2015 als referentiejaar genomen. Maar het SodM houdt daarmee geen rekening met grote klappers van bijvoorbeeld 3,6 op de schaal van Richter — zoals in Huizinge in 2012. ‘We tasten nog volledig in het duister over een mogelijke big one. Wat zijn de kansen op zo’n grote beving? En met welke magnitude? Dat is allemaal koffiedik kijken.’

    Sintubin beargumenteert dat de analyse daarom vooral zou moeten uitgaan van het seismisch moment. Dat is een maat voor de totale hoeveelheid energie die vrijkomt bij een aardbeving. Als je daarnaar kijkt, is de keuze tussen 21 of 27 miljard kubieke meter gas maar wat gemorrel in de marge. Een zware aardbeving bevat namelijk veel meer seismische energie dan heel veel lichte bevingen bij elkaar.

    ‘De focus op die aantallen bevingen is een foute focus’

    ‘De focus op die aantallen bevingen is een foute focus,’ aldus Sintubin. ‘Je moet onderzoeken wat het totale aanvaardbare budget aan seismische energie is.’ Volgens de hoogleraar maakt het huidige ‘gegoochel met cijfers’ het werk van de NAM heel gemakkelijk. Zij mogen straks namelijk 24 miljard kuub gas exploiteren, zonder zich druk te hoeven maken om de seismische activiteit.

    ‘Je zou de NAM eigenlijk een jaarlijks budget aan seismische energie moeten geven. En als het budget voor dat jaar verbruikt is, moet ook de winning voor dat jaar stoppen. Dan wordt de exploitant echt gedwongen om zo te gaan exploiteren dat er zo weinig mogelijk seismiciteit wordt veroorzaakt.’

    Dat wil niet zeggen dat dit direct leidt tot minder schade, haast Sintubin te zeggen. ‘Het omzetten van seismiciteit naar schade is een heel complex verhaal, dat niet één op één te relateren is.’

    Uit het advies van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM)

    "De NAM geeft er onvoldoende blijk van dat het voorkomen en beperken van schade voor hen een leidend criterium is bij de productie"

    Beter voorkomen dan genezen?

    Ondanks het nattevingerwerk is het advies van het SodM op bepaalde punten vernietigend voor de NAM. Zo schrijft de toezichthouder: ‘Het voorkomen en beperken van schade zouden het uitgangspunt moeten zijn bij de productie. De NAM geeft er onvoldoende blijk van dat dit ook voor hen een leidend criterium is. De NAM legt de nadruk op mitigerende maatregelen in plaats van preventieve maatregelen ter beperking van schade en het verlagen van risico.’

    Sintubin: ‘Het SodM is hier heel kritisch op de NAM. Ze voeren een hele scherpe analyse van het winningsplan uit. En de NAM faalt volgens die analyse op alle fronten. Eigenlijk zou het SodM op basis daarvan moeten zeggen: “Dit is onvoldoende. Kom maar terug met een nieuw plan, en tot die tijd draaien we de gaskraan dicht.” Het advies van 24 miljard kuub dat ze geven, strookt [echter, red.] totaal niet met die kritische analyse. In feite geven ze een blanco cheque om de komende vijf jaar op de huidige voet verder te gaan.’

    De vraag is in hoeverre de overheid en de toezichthouder zich de kritiek van de Onderzoeksraad hebben aangerekend het afgelopen jaar

    De kritiek van het SodM lijkt een herhaling van de vernietigende kritiek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) uit 2015. De Onderzoeksraad constateerde toen dat de veiligheid van Groningers tot 2013 nooit een rol heeft gespeeld in de besluitvorming omtrent de aardgaswinning. De vraag is nu echter niet alleen in hoeverre de NAM, maar ook in hoeverre de overheid en de toezichthouder zelf zich die kritiek van de OVV hebben aangerekend het afgelopen jaar. Zo valt te betwijfelen of de veiligheid van bewoners wel leidend is in de besluitvorming als deze is gebaseerd op geologisch nattevingerwerk.

    Meer kritiek

    Sintubin is niet de enige met kritiek op de besluitvorming. In mei kwam actiegroep Milieudefensie al met een uitgebreide analyse van het gaswinningsplan zoals dat door de NAM was ingediend bij de minister. Zij concludeerden toen dat de leveringszekerheid en optimale productie in het hele plan van de NAM nog steeds prioriteit kregen boven de veiligheid.

    Onafhankelijke toetsing van de NAM-onderzoeken is pas eind volgend jaar mogelijk

    Ook constateerde Milieudefensie dat het winningsplan nog niet goed en volledig onderbouwd was, omdat verschillende cruciale onderzoeken ontbraken. Er is al eerder kritiek geweest op de kwaliteit en onafhankelijkheid van het wetenschappelijk onderzoek naar de gevolgen van de gaswinning. Onder andere de Onderzoeksraad voor Veiligheid merkte in haar rapport uit 2015 op dat een ‘fundamenteel onderzoeksprogramma’ naar de gevolgen van de gaswinning hard nodig was, en dat een ‘kritische houding ten opzichte van de kennisontwikkeling’ nog ontbrak.

    De minister geeft in zijn besluit van afgelopen vrijdag aan dat een onafhankelijke toetsing van de NAM-onderzoeken noodzakelijk is. Dit zal echter pas eind volgend jaar mogelijk zijn. Desondanks neemt Kamp nu al wel zijn besluit, terwijl een herziening hiervan pas in 2021 weer mogelijk is. SP-gedeputeerde Eikenaar vindt dit 'buitengewoon teleurstellend.' Wat hem betreft moet het winningsplafond niet voor 5 jaar vastliggen en ook de komende jaren verder omlaag.

    De mythische 12 miljard

    Een ander belangrijk punt van kritiek is dat een scenario van 12 miljard kubieke meter gas volledig ontbreekt in de analyses van de NAM en het SodM. In 2012 concludeerde de toezichthouder dat er bij een plafond van 12 miljard kuub gas uit het Groningen-veld mogelijk geen bevingen meer van boven 1,5 op de schaal van Richter zouden voorkomen.

    Volgens Sintubin is dit zogenaamd ‘veilige’ niveau een eigen leven gaan leiden. ‘De mythische 12 miljard noem ik dat.’ Veel belangengroepen hameren erop dat de gaskraan dichtgedraaid moet worden naar 12 miljard kuub per jaar om de Groningers voldoende veiligheid te garanderen. Dit scenario is echter nooit — publiekelijk — doorgerekend. Sintubin geeft aan dat zo’n scenario een hoop over de betrouwbaarheid van het gebruikte NAM-model zou kunnen leren. Het verbaast hem dan ook dat die 12 miljard niet is doorgerekend en dat het SodM daar niet expliciet om vraagt. ‘Als de effecten van het niveau van 12 miljard dichtbij die van 21 of 27 miljard kuub liggen, zou dat kunnen suggereren dat het model de werkelijkheid niet goed stimuleert. Wetenschappelijk zou dat heel interessant zijn,’ aldus de hoogleraar.

    Gasverslaving

    Milieudefensie heeft aangegeven dat de gaswinning in Groningen nog voor 2020 terug kan naar die 12 miljard kubieke meter, zonder de leveringszekerheid in gevaar te brengen. Hierbij baseren zij zich op een rapport van onderzoeksbureau ECN, dat eerder al in opdracht van Greenpeace berekende dat het technisch mogelijk is om de gasvraag in Nederland in totaal met 11 tot 16,5 miljard kuub per jaar omlaag te brengen.

    Volgens Milieudefensie hebben de Groningers dan ook niets aan de huidige verlaging naar 24 miljard kuub. ‘Dit niveau ligt nog altijd ver boven de aardbevingsbestendige norm,’ aldus Ike Teuling, campagneleider energie bij Milieudefensie. Daarnaast ontbreekt een plan om het Nederlandse gasverbruik versneld te verminderen. ‘Ook vanwege de urgente omschakeling naar een fossielvrije energievoorziening moeten we zo snel mogelijk van onze gasverslaving af: eerst naar 12 miljard kuub. En in 2030 naar 0.’

    Milieudefensie roept Groningers en alle Nederlanders op om bezwaarschriften in te dienen tegen het concept-gasbesluit

    Teuling vindt dat minister Kamp niet verder kijkt dan zijn ambtstermijn lang is. Milieudefensie roept Groningers en alle Nederlanders dan ook op om bezwaarschriften in te dienen tegen het concept-gasbesluit.

    De NAM zelf gaf in een reactie op het kabinetsbesluit aan dat dit wederom een belangrijk moment voor alle betrokkenen is. Volgens het gasbedrijf geeft dit ontwerpbesluit ‘een stuk duidelijkheid en stabiliteit'.

    De reactie van de Groninger Bodem Beweging (GBB) was echter markant tegenovergesteld. De belangenvereniging van gedupeerde Groningers zegt dat er ‘opnieuw Russische roulette met de Groningers wordt gespeeld'. De politieke en financiële belangen staan nog altijd voorop, aldus de GBB.

    Het kabinet neemt uiterlijk voor 1 oktober van dit jaar een definitief besluit over het nieuwe winningsplan. 

    Dit artikel is tot stand gekomen met de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Bart Crezee

    Milieuwetenschapper en schrijft over olie- en gasboringen, de energietransitie en klimaatverandering.

    Volg Bart Crezee
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Aardgas in Groningen

    Gevolgd door 528 leden

    Naar aanleiding van tips van lezers is Follow the Money gedoken in de ondoorzichtige wereld van de Groningse gaswinning en de...

    Volg dossier