Aardgasopslag in Rehden, Noord Duitsland. De opslag behoort tot Gazprom Germania, 09 maart 2022.

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa? Lees meer

Het is oorlog in Europa: met de Russische invasie van Oekraïne is voor het eerst sinds 1968 een Europees land binnengevallen. Welke gevolgen heeft dit conflict voor Nederland en Europa?

In dit dossier zoeken we uit wat de geldstromen van en naar Rusland ons vertellen. We analyseren de rol die Nederland speelt in het schaakspel van de Russische machthebbers en schatrijke oligarchen – van Groningen, de Zuidas tot en met Den Haag.

73 artikelen

Aardgasopslag in Rehden, Noord Duitsland. De opslag behoort tot Gazprom Germania, 09 maart 2022. © Lino Mirgeler / DPA photo

Gazprom kondigt afscheid van Duitse en Nederlandse vestiging aan

1 Connectie

Organisaties

Gazprom
6 Bijdragen

Gazprom kondigt vandaag aan de ‘deelname’ in een aantal Europese dochterondernemingen te zullen ‘staken’. Daaronder valt ook het in ’s Hertogenbosch gevestigde Gazprom Energy, dat gas levert aan Nederlandse gemeenten en waterschappen. Die wilden van de contracten af om de Russische staatskas niet langer te spekken. Of de stap van het moederbedrijf betekent dat Nederlandse gasbetalingen nu niet meer naar Rusland vloeien, is onduidelijk.

De verwarring is groot bij analisten en bij Duitse media. PJSC Gazprom kondigt op zijn website aan de ‘deelname te staken’ in de Duitse vestiging Gazprom Germania. Dat lijkt te betekenen dat het Russische moederbedrijf het 100 procent aandeel in zijn Duitse dochter van de hand doet.

Dit zou directe consequenties hebben voor Gazprom Energy, de Nederlandse Gazprom-dochter. Dat valt via het Engelse Gazprom Marketing & Trading namelijk onder Gazprom Germania. Gazprom Energy, gevestigd in ’s Hertogenbosch, levert in Nederland gas aan de zakelijke markt, met name aan gemeenten en waterschappen.

In een gezamenlijk statement laten de Duitse, Engelse en Nederlandse vestigingen weten dat ze hun klanten gewoon gas zullen blijven leveren. Gazprom Energy koopt – net als concurrenten Greenchoice en De Vrije Energie Producent – gas op de groothandelsmarkt in. Op die manier kan het de gasvolumes dekken die het contractueel aan klanten, dus ook gemeenten, moet leveren.

Eerder brachten Follow the Money en The Investigative Desk de gascontracten van gemeenten en waterschappen in kaart. Toen bleken zo’n 120 gemeenten gas in te kopen bij Gazprom Energy. Na de start van de oorlog tegen Oekraïne wilden veel van hen van hun contracten af. Ze wilden voorkomen dat zij via gasbetalingen de Russische staat zouden financieren en zo de Russische oorlogsmachine in stand hielden.

Uit ons onderzoek bleek dat het juist verstandiger was aan de contracten vast te houden. Gemeenten hadden die goedkoop afgesloten, op een moment dat de gasprijs laag stond. Die contracten opzeggen zou betekenen dat zij tegen veel hogere prijzen gas op de groothandelsmarkt moeten inkopen. Die groothandelsmarkt wordt naar schatting voor 15 procent gevoed door Russisch gas – door Gazprom dus. De Russische energiereus zou flink kunnen profiteren van die hogere prijzen.

De Duitse minister van Economische Zaken overweegt de Duitse dochter van Gazprom te onteigenen en nationaliseren

Dat PJSC Gazprom nu aankondigt afscheid te nemen van de Europese vestigingen, betekent mogelijk een oplossing voor het morele dilemma van de lokale bestuurders. Bronnen binnen de gaswereld denken dat wanneer het moederbedrijf de aandelen van de hand doet, de inkomsten uit de gasverkoop niet meer naar Rusland vloeien.

Welke stap PJSC Gazprom precies zet, is nog niet duidelijk. In het statement zegt het Engelse Gazprom Marketing & Trading geen uitspraken te doen over de nieuwe eigenaarsstructuur. Bij onze pogingen om opheldering te krijgen, kwamen we in Nederland, Engeland en Duitsland dan ook voor een dichte deur te staan. 

Het valt niet uit te sluiten dat de aankondiging van Gazprom een vlucht naar voren is, bedoeld om nationalisatie van zijn dochterondernemingen te voorkomen. Gisteren meldde de Duitse krant Handelsblatt namelijk op basis van overheidsbronnen dat minister Habeck van Economische Zaken overweegt de Duitse dochter van Gazprom te onteigenen en nationaliseren, samen met het dochterbedrijf van een ander Russische staatsgasbedrijf, Rosneft. Rosneft, eigenaar van Poetin-vertrouweling Igor Sechin, is goed voor 12 procent van de olieverwerking in Duitsland.

Duitsland is voor 40 procent van zijn gasbehoefte afhankelijk van Rusland. De Gazprom-dochters lopen het gevaar geraakt te worden door nieuwe overheidssancties of sancties van het bedrijfsleven: Handelsblatt meldt bijvoorbeeld dat veel Amerikaanse banken al weigeren zaken met Gazprom of diens dochters te doen. Failissementen door betalingsproblemen zouden de energiezekerheid van onze oosterburen in gevaar kunnen brengen, wat een eventuele nationalisatie moet rechtvaardigen.

De Duitse vestigingen van Gazprom beleven zodoende een turbulente week. De Europese Commissie liet de Duitse mededingingsautoriteit woensdag nog invallen uitvoeren bij ‘verschillende bedrijven’ die actief zijn op de Duitse gasmarkt. Persbureau Reuters meldde op basis van een anonieme insider dat het om de Gazpromdochters Gazprom Germania en Wingaz ging.

De invallen zijn onderdeel van een onderzoek naar mogelijke overtredingen van de Europese concurrentieregels. Dat onderzoek kondigde de commissie al in oktober aan, nadat Polen Gazprom ervan had beschuldigd opzettelijk de gasprijzen op te drijven door de aanvoer te beperken. De Europese Commissie benadrukt nu dat een inval nog niet betekent dat bedrijven daadwerkelijk schuldig zijn en waarschuwt dat de resultaten van het onderzoek lang op zich kunnen laten wachten.

Toch lijkt het moeilijk de invallen los te zien van de storm rondom de Europese gasleveranties, en met name de betaling daarvoor. Vladimir Poetin heeft de afgelopen weken meermaals gedreigd alleen nog roebels te accepteren voor Russisch gas, om zo zijn munt overeind te houden en zijn oorlogskas te kunnen vullen. Donderdag zwakte hij die eis iets af met een decreet dat betalingen via een Russische bank vereist. Afnemende landen hadden één dag om zo’n betaalrekening in gebruik te nemen; deden ze dat niet, dan zou hun gastoevoer stoppen.

Dat dreigement lijkt een nieuwe ronde te zijn geweest in het machtsspel tussen de Europese Unie en Poetin. Ook dit keer zwakte Poetin op het laatste moment zijn eisen af: Europa heeft tot halverwege april om de betalingen door te voeren. Van paniek op de gasmarkt is dan ook geen sprake. De prijskoers op de TTF, de grootste Europese gashandelsmarkt, blijft stabiel.