Gastauteur Marten de Wind richt een monument op voor Dimitris Christoulas, die drie jaar geleden zelfmoord pleegde als verzetsdaad tegen de 'austerity' die zijn land vernietigt. De goede oplossing komt uit IJsland, constateert De Wind.

    Ja, Griekenland is de EU ingerommeld. Ja, de Griekse overheid heeft jarenlang een veel te rooskleurig beeld geschetst van het begrotingstekort en de staatsschuld. Ja, de problemen met corruptie en cliëntelisme reiken veel verder dan de elite, de oligarchie. Maar wat voor lijkenpikker moet je zijn om het Griekse volk tot de laatste eurocent uit te knijpen? Hoever moet je gaan met een land waar het gemiddelde loon rond de 600 Euro ligt, de werkloosheid zo'n 25 procent is en die onder jongeren schommelt rond de 50 procent? Waar de economie sinds het begin van de crisis met een kwart is gekrompen? Jeroen Dijsselbloem wist het vorig jaar nog zeker: we gaan door tot de Trojka tevreden is.

    Dimitris Christoulas

    Vier april, 2012. Athene. Dimitris Christoulas schiet zichzelf dood, vlak bij het Griekse parlement. Rellen breken uit. Bij de afscheidsceremonie spreekt zijn dochter Emi van een politieke daad. Dimitris staat niet alleen. Als zelfmoord een onvermijdelijk gevolg zou zijn van een economische crisis, dan zou dat het zoveelste tragische bijverschijnsel zijn van barre tijden. Maar dat is niet zo. David Stuckler en Sanjay Basu schreven er een boek over: The Body Economic: Why Austerity Kills. Stuckler en Basu bestudeerden grote hoeveelheden gegevens van over de hele wereld, van de ‘Great Depression’ tot de eindtijd van de Sovjet Unie, van de financiële crisis in Azië tot de huidige grote recessie. Ze komen tot de conclusie dat economische schokken niet zonder meer leiden tot meer ziekte of een toename in zelfmoorden. Het zijn de politieke keuzes die in zo'n situatie letterlijk dodelijk kunnen zijn.

    Malaria is terug

    Twee uitersten. Aan de ene kant Griekenland, waar zich een ramp voltrekt in de volksgezondheid. Sinds 2008 is er rigoureus bezuinigd op de gezondheidszorg, onder druk van de Trojka, bestaande uit het IMF, de Europese Commissie en de Europese Centrale Bank. Duizenden artsen en verpleegkundigen werden ontslagen, terwijl ziekenhuisopnames de pan uitrezen, kindersterfte schrikbarend toenam, evenals drugsgebruik en het aantal zelfmoorden. Voor het eerst sinds de jaren zeventig werd er weer malaria geconstateerd. Aan de andere kant IJsland, waar in 2008 een hevige bankencrisis uitbrak. Drie grote banken vielen om, de staatsschuld explodeerde, de werkloosheid ook en de munt stortte in. Maar in plaats van fors te gaan snijden in uitgaven, deed de IJslandse regering iets anders: ze liet de bevolking stemmen over het IMF recept van strenge bezuinigingen. Een overweldigende meerderheid koos voor geleidelijke aflossing van de schulden. Intussen is de IJslandse economie goeddeels hersteld, terwijl de medische zorg op peil bleef en er geen toename was van het aantal zelfmoorden. Dimitris Christoulas was geen bankier, grootaandeelhouder of scheepsmagnaat. Hij was gepensioneerd apotheker. Net als zoveel anderen, zag hij zijn pensioen door zijn machteloze vingers glippen. Hij zag het niet zitten om in zijn levensavond vuilnisbakken af te struinen om aan eten te komen.

    Scheidslijn

    In 2010 werd de eerste noodhulp aan Griekenland verstrekt. Sindsdien is het aandeel van banken in de Griekse schuld sterk teruggelopen. Open Europe – een denktank met als missie hervorming van de Europese Unie -  becijferde begin dit jaar dat meer dan driekwart van de schuld nu bij de publieke sector ligt. Een ruime verdubbeling sinds 2011. De publieke sector. Dat is Dimitris. Dat is mijn buurvrouw. Dat ben ik zelf. Er loopt een scheidslijn door Europa. Die scheidslijn is er niet één tussen het rijke noorden en het arme zuiden. Niet één tussen een Neuro en een Zeuro. Het is er één tussen een zich verrijkende bovenlaag, hier én in Griekenland; en een wegzakkende middenklasse, hier én in Griekenland.

    Breinvlucht

    Zeven april, 2012. Athene. Emi Christoulas: 'Je vond het onacceptabel dat ze onze vrijheid, democratie en waardigheid om zeep helpen. Je kon niet accepteren hoe ze hardvochtig de strop van economische starheid en apartheid aanhaalden. […] Je kon niet accepteren hoe Griekenland haar kinderen niet erkende en de kinderen hun land niet herkenden. […] Je besloot de angst, de dood, de herinnering en het verdriet van onze kapotte levens te worden.' Dimitris was 77 toen hij er een eind aan maakte, ruim 3 jaar geleden. Veel jonge Grieken hebben sindsdien een minder definitieve, maar toch ook radicale keus gemaakt en verlaten hun land, in de hoop ergens anders een beter bestaan op te bouwen. Schattingen lopen uiteen van 180.000 tot 200.000 hoogopgeleide jongeren die voornamelijk naar het Verenigd Koninkrijk en – ironisch genoeg – naar Duitsland vertrokken. Deze brain drain kon op termijn nog wel eens grotere problemen opleveren dan die andere kapitaalvlucht die Griekenland al maanden teistert. Het land verliest zo zijn jongste, beste en meest briljante mensen. Dat is ook Marco Veremis, een jonge en succesvolle Griekse zakenman niet ontgaan. In de Financial Times schreef hij begin vorige maand een stuk waarin ook hij signaleert dat steeds meer jonge, hoogopgeleide Grieken hun heil ergens anders zoeken. Veremis werpt zich op als spreekbuis van een ontgoochelde middenklasse. Een middenklasse die dacht dat het wel goed zat met Griekenland in de EU. Een middenklasse die wars was van de politiek en zich letterlijk en figuurlijk met zijn eigen zaken bemoeide. Hij springt in de bres voor wat hij noemt de 'stemmen van de reële economie, de internationaal georiënteerde mensen en bedrijven' en benadrukt export als 'de enige duurzame hoop voor herstel'. Aan de andere kant plaatst Veremis 'de populisten en fanaten' die volgens hem in Athene de boventoon voeren sinds de slachting van de traditionele partijen die beweerden het midden te vertegenwoordigen. Hij waarschuwt voor de 'irrationele, isolationistische politiek die mijn land heeft overspoeld'. Dijsselbloem zou trots op hem zijn. Met geen woord rept Veremis echter over mensen als Dimitris Christoulas. Geen woord over de vele Grieken die heel goede redenen zagen om een alternatief te eisen.

    EU-elite ondergraaft fundamenten Europa

    25 januari dit jaar. Syriza haalt met 149 zetels net geen absolute meerderheid in het Griekse Parlement. Er moet een eind komen aan de Griekse tragedie. Er moet een weg uit de dooretterende crisis gevonden worden. In de starre logica van de technocratische EU-elite betekent dat verder ‘hervormen’. Het betekent strenger bezuinigen op gezondheidszorg en sociale zekerheid. Het betekent het verder ondergraven van de fundamenten van Europa. David Stuckler en Sanjay Basu opperen echter een alternatief, op basis van hun onderzoek. Stuckler: 'Wanneer we mensen en hun welzijn centraal stellen bij economisch herstel, helpt dat onze economie sneller weer op de rails te zetten. Met duurzame voordelen voor de samenleving. In goede tijden blijkt dat een verstandige keus. In slechte tijden een dringende noodzaak.' Geef de Griekse regering dus de tijd, de ruimte én het benodigde geld om het land weer op poten te zetten. Niet gratis en voor niets.

    IJsland

    Maar eerst moet de corruptie aangepakt worden. De kapitaalvlucht, de belastingontwijking en –ontduiking. Eerst moet er geïnvesteerd worden in gezondheidszorg en werkgelegenheid. Eerst moet het Griekse volk weer adem kunnen halen. Pas dan kan gewerkt worden aan het aflossen van schuld.   Lees meer over Griekenland en de EU in het Griekenland in Europa dossier van Follow The Money

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Gastauteur

    Gevolgd door 294 leden

    FTM.nl biedt opiniemakers de gelegenheid om – op uitnodiging – een bijdrage aan maatschappelijke discussies te leveren.

    Volg Gastauteur
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    Griekenland in Europa

    Gevolgd door 272 leden

    Wat moeten wij - Europa, Nederland - toch met Griekenland? Die vraag komt terug met de regelmaat der seizoenen. Dezelfde vrag...

    Volg dossier