Geen eerherstel voor Scheringa

DNB misbruikte inderdaad zijn macht tegen DSB, maar de "leugenachtige" Dirk Scheringa zal geen eerherstel krijgen, aldus Pieter Lakeman

Dirk Scheringa wil dus EERHERSTEL. Om eerherstel te krijgen bereidt hij een civiele procedure tegen De Nederlandsche Bank voor. Dat bleek op 2 februari, toen hij bij Pauw & Witteman aanschoof (hij had al eerder een strafklacht tegen DNB ingediend maar die was niet expliciet onder EERHERSTEL ingekaderd). Scheringa is van mening dat De Nederlandsche Bank enkele dagen voor het faillissement van DSB Bank haar bevoegdheden heeft misbruikt en dat DSB daardoor bijna een miljard aan liquiditeiten kwijt raakte. De Nederlandsche Bank zou op die manier het faillissement van zijn bank hebben willen forceren. De rechter zou nu moeten verklaren dat DNB onrechtmatig heeft gehandeld. En met die verklaring zou de eer van Dirk zijn hersteld.

Hoe vreemd het ook moge klinken, het is waar dat De Nederlandsche Bank, onder leiding van Nout Wellink, haar bevoegdheden heeft misbruikt. Dat zal Scheringa wel kunnen aantonen vermoed ik. Wellink verlaagde de kredietlimiet van DSB Bank bij de ECB op basis van het willekeurige en ongemotiveerde idee dat de debiteurenportefeuille die DSB aan de ECB in pand had gegeven plotseling nog maar de helft waard was. Maar krijgt Scheringa, wanneer de rechter hem tegen DNB in het gelijk stelt, daardoor eerherstel? Ik denk van niet. De rest van zijn verhaal klopte namelijk niet.

Scheringa: ongeschikt
Ten eerste de stelling dat Nout Wellink DSB Bank failliet wilde laten gaan. Het tegendeel was oorspronkelijk het geval. Wellink was op 1 oktober 2009 zo gefrustreerd door de bankrun die tot het faillissement van DSB zou leiden dat hij een strafrechtelijk onderzoek naar deze interventie mijnerzijds opportuun achtte. Daaruit kan toch moeilijk worden afgeleid dat Wellink DSB Bank failliet wilde hebben. Ook achteraf gezien moet vrijwel uitgesloten worden geacht dat Wellink dat wilde. Tenslotte is met het aftreden van Wellink ook de gehele ‘laat maar waaien’-Wellink cultuur van DNB overboord gekieperd en is Wellinks reputatie door het faillissement van DSB blijvend aangetast.

In de loop van 2009, ruim drie jaar nadat Wellink c.s. een volwaardige bankvergunning aan DSB Bank hadden verleend, begreep Wellink eindelijk dat de ethiek en kunde van Scheringa onvoldoende waren om een bank te leiden. Sinds dat licht bij Wellink was ontstoken, wilde hij slechts dat Scheringa geen functie en geen invloed meer zou hebben binnen zijn bank, en desnoods van zijn aandelen afgeholpen zou worden. Volgens de Commissie Scheltema had De Nederlandse Bank Scheringa reeds in 2005 reeds ongeschikt moeten verklaren.

Scheringa heeft gelijk wanneer hij zegt dat DNB de Europese kredietkraan voor DSB heeft dichtgedraaid maar Wellink ging pas op maandag 5 oktober tot deze actie over, pas na dat hem duidelijk was geworden dat geen enkele bank een reddingsactie wilde ondersteunen.


De DSB-interventie van Pieter Lakeman


Optisch wegmasseren
Ook de stelling dat het faillissement van DSB Bank onnodig was, is onjuist. Scheringa vertelde in de uitzending dat de solvabiliteit van zijn bank voldoende was. Dat was volstrekt bezijden de waarheid. DSB Bank had een zwaar negatief vermogen, en leed stevige verliezen. Deze werden onder meer optisch weggemasseerd door eigen obligaties beneden de nominale waarde in te kopen en vervolgens voor de nominale waarde in de balans te zetten.

Uit het eerste curatorenverslag bleek dat het solvabiliteitstekort een half miljard euro was toen de bank failliet ging. Daarbij was nog niet in aanmerking genomen dat DSB Bank vele honderden miljoenen euro's schadevergoeding aan haar klanten moest betalen. Dat enorme solvabiliteitstekort was gemaskeerd doordat DSB Bank haar vorderingen veel te hoog in de boeken had staan. Toen curatoren die vorderingen weer normaal gingen waarderen werd het zichtbaar.

Dirk was ‘heel blij dat diegenen die zich gedupeerd voelen heel goed geholpen worden door de curatoren die hele goede vergoedingen gaan doen’. Let op de woordkeus: niet diegenen die gedupeerd zijn maar diegenen die zich gedupeerd voelen. Het is absurd te veronderstellen dat curatoren vergoedingen geven aan mensen die zich alleen maar gedupeerd voelen. Curatoren hebben inderdaad al meer dan 350 miljoen euro toegekend aan de slachtoffers van Scheringa maar dat kwam juist dóór het faillissement, dus door de bankrun waar Scheringa indertijd zo boos over was. Zonder faillissement geen curatoren en zonder curatoren geen 350 miljoen schadevergoeding (wat overigens aanzienlijk te weinig is en waar nog heel wat processen uit zullen volgen). Scheringa was wel blij maar verzweeg dat hij zelf slechts 26 miljoen schadevergoeding aan zijn slachtoffers had aangeboden.

Geen schadevergoeding
Scheringa dacht ook aan de mogelijkheid om schadevergoeding van De Nederlandsche Bank te eisen omdat zijn aandelen DSB Bank door het faillissement waardeloos waren geworden.

Dat lijkt een onbegaanbaar traject. Voor schadevergoeding moet je wel schade hebben. De aandelen DSB Bank waren in september 2009 al waardeloos maar bovendien waren die aandelen ondergebracht in DSB Beheer en ook die aandelen waren waardeloos. Scheringa zal normaal gesproken dan ook geen schadevergoeding van DNB kunnen ontvangen.

Zijn betoog was echter voornamelijk gericht op eerherstel. Zoals bekend hebben Rutger Jan Schimmelpenninck en Ben Knüppe, de curatoren van DSB Bank, ooit bekend gemaakt dat ze de rol van Dirk Scheringa, zijn vriend Robin van Linschoten en vele anderen, bij de ondergang van DSB Bank gaan onderzoeken. Hun rapport is nog niet verschenen maar uit de timing van Scheringa zou je bijna de indruk krijgen dat hij al weet dat hij door curatoren vrijgepleit zal worden. Ook zijn vriendelijke woorden richting curatoren wijzen in die richting. Dat zou heel bizar zijn. Maar het zou ook een publicitaire blunder zijn om nu al op “eerherstel” aan te dringen terwijl curatoren zijn “eer” nog moeten aanranden. Laten we hopen dat hij deze blunder inderdaad heeft gemaakt.

Een leugen
Scheringa maakte verder handig gebruik van een vergissing van Witteman die naar de verkoop van woekerpolissen (beleggingspolissen) informeerde in plaats van naar de verkoop van koopsompolissen (de krankzinnig dure en onnodige overlijdensrisicoverzekeringen die samen met een consumptief crediet werden verkocht) te vragen. Scheringa kon op deze vraag naar waarheid antwoorden dat hij marktconform geopereerd had en van de 7 miljoen verkochte woekerpolissen alleen zijn aandeel van 2 procent had geleverd. Toen Pauw de vergissing van Witteman herstelde en alsnog informeerde naar de verkoop van koopsompolissen antwoordde Scheringa wederom dat hij slechts 2 procent marktaandeel had maar ditmaal was het antwoord een leugen. Het aansmeren van onnodige en veel te dure koopsompolissen was een specialisme van DSB Bank, iets dat andere banken zeer aanzienlijk minder deden.

In verband met zijn vroegere activiteiten presenteerde Scheringa overigens een interessante stelling. Hij zei namelijk: "Een bemiddelaar bemiddelt voor de banken. De bank heeft de verantwoordelijkheid." Deze erkenning komt goed van pas voor de vele slachtoffers die tegen curatoren gaan procederen omdat zij geen genoegen willen nemen met de onvoldoende schadevergoeding die Schimmelpenninck c.s. aanbieden.

Wellicht wordt Dirk nog eens nuttig voor de samenleving
Tot slot kwam Scheringa, onder het motto 'Je helpt het bedrijfsleven', ook te spreken over zijn nieuwe bedrijf Dirk Scheringa Factoring (DS Factoring). Met dat bedrijf koopt hij vorderingen van het midden- en kleinbedrijf tegen gereduceerde prijs en incasseert deze voor de volle prijs bij de debiteuren. Dit was volgens Scheringa geen dienstverlening maar business, lees handel in vorderingen. Deze argumentatie is natuurlijk bedoeld om toezicht van DNB op afstand te houden. Dienstverlening zou immers financiële dienstverlening zijn en door dat te erkennen lok je natuurlijk wel toezicht uit.

Met zijn factoring maakt hij handig gebruik van de liquiditeitsnood van zijn toekomstige cliënten. Scheringa zal relatief veel financieel uitgeholde bedrijven als klant krijgen en relatief veel klanten van Scheringa zullen met factoring hun faillissement vooruit trachten te schuiven. Aangezien Scheringa de gezonde vorderingen koopt, loopt hij zelf geen risico bij en eventueel faillissement van zijn klanten. Maar voor de leveranciers van zijn klanten blijft dan niets over. De factoringactiviteiten van Scheringa zullen bij het vooruitschuiven van faillissementen aanzienlijk meer schade veroorzaken dan wanneer zij subiet failliet gaan (zie Failliet op krediet; de rol van de banken in Nederland, het boek dat ik samen met Pauline van de Ven schreef).

Toen ik onlangs aan minister De Jager en aan de financiële commissie van de Tweede Kamer vroeg een wetswijziging door te voeren waardoor factoringactiviteiten onder toezicht van De Nederlandse Bank komen te staan (dat lijkt na het vertrek van Wellink wel een verantwoord voorstel) was daar nog geen belangstelling voor.

Scheringa verkoopt niet uitsluitend leugenachtige praatjes. Wanneer hij zou zeggen dat andere banken door het in pand nemen van debiteuren vrijwel hetzelfde doen als hij met zijn factoringmaatschappij zou hij gelijk hebben. Banken kunnen in Nederland bij faillissementen aanzienlijk meer zekerheden uitponden dan in de ons omringende landen mogelijk is. Daardoor gaan Nederlandse banken langer door met het financieren van kansloze bedrijven, helpen daardoor mee faillissementen vooruit te schuiven en vergroten daardoor de maatschappelijke schade. Wanneer deze misstanden te zijner tijd bij DS Factoring zichtbaar worden is dat misschien aanleiding om ook de uit de hand gelopen zekerheidsverstrekking aan normale banken alsnog wettelijk te beperken. Misschien dat de politiek dan wel zal ingrijpen. Dan zou Scheringa zijns ondanks nog iets nuttigs voor de gemeenschap betekend hebben.

Pieter Lakeman
Pieter Lakeman
Introductie behoeft hij nauwelijks. Lakeman (1942) studeerde natuurkunde en econometrie aan de Universiteit van Amsterdam. Na...
Gevolgd door 46 leden