Abortuskliniek CASA en bestuurder Bert van Herk worden niet strafrechtelijk vervolgd. Het Openbaar Ministerie heeft het onderzoek naar mogelijke subsidiefraude gestaakt. Weliswaar is er gerommeld met declaraties, maar het was ook onduidelijk wat gedeclareerd mocht worden. Het OM ziet daarom af van strafvervolging; dat maakt het Openbaar Ministerie vandaag bekend.

    Ron Leenders was nog maar kort aangetreden als bestuurder van de CASA-klinieken toen hij eind 2016 met zijn ontdekkingen over de boekhouding van de CASA-klinieken de Nederlandse abortuszorg op zijn kop zette. Volgens hem had de keten van zeven abortusklinieken ten onrechte miljoenen aan zorg gedeclareerd bij verzekeraars en de overheid. Er zouden op grote schaal fouten zijn gemaakt bij het registreren en declareren van zorg. CASA verstuurde declaraties van behandelingen die werden uitgevoerd door een kliniek die medisch specialistische zorg aanbood. Hierdoor declareerden zij een hoger tarief dan voor een gewone behandeling.

    Leenders stapte naar de raad van toezicht en alarmeerde de Nederlandse Zorgautoriteit, het ministerie van Volksgezondheid en zorgverzekeraars. Casa bleek niet bestand tegen de claims die na de onthullingen van Leenders volgden. Toen uit onderzoek van VWS bleek dat Casa in 2015 meer dan 6 ton te veel subsidie had gekregen, deed het ministerie van Volksgezondheid aangifte van fraude. De keten ging, ondanks een aantal reddingspogingen, eind 2017 failliet.Daarop dook de Recherche Zorgfraude van de inspectie SZW in de archieven van Casa: ze spitten het declaratieproces door, bestudeerden interne e-mails en spraken met betrokkenen, ambtenaren en gynaecologen. De rechercheurs keken voor het onderzoek naar alle subsidies die Casa tussen 2012 en 2015 van het College van Zorgverzekeringen ontving, en doorzochten kantoren en de woning van een bestuurder van Casa.

    ‘Gemaakte afspraken kunnen ook in het voordeel van verdachte worden uitgelegd’

    Het OM concludeert nu dat de organisatie te veel subsidie heeft aangevraagd en ontvangen door meerdere consulten en behandelingen in rekening te brengen voor één hulpvraag, maar kan niet vaststellen dat er sprake was van opzet. Het OM kan subsidiefraude daarom niet bewijzen en seponeert de zaak.

    In een gesprek met FTM licht persofficier Eveline Smit toe dat het besluit om CASA niet te vervolgen, voor een deel heeft te maken met een bijeenkomst in 2011, waarbij de organisatie van abortusklinieken, Casa, het College van Zorgverzekeringen en het ministerie van Volksgezondheid aanwezig waren. De afspraken die toen zijn gemaakt over bekostiging van consulten kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden, concludeert het OM na gesprekken met betrokken partijen. ‘Gemaakte afspraken kunnen ook in het voordeel van verdachte worden uitgelegd,’ stelt Eveline Smit. Het OM is daarom ‘van oordeel dat het ontstaan van onduidelijkheid in de gegeven omstandigheden niet aan de verdachte in strafrechtelijke zin kan worden tegengeworpen’.

    Juridische twijfels

    Ook keek het OM naar de declaratieafspraken die Casa Medical, de medisch-specialistische tak van Casa, tussen 2010 en 2016 met STAR Medisch Diagnostisch Centrum (STAR-MDC) had. Het Rotterdamse laboratorium voerde gynaecologische onderzoeken uit, zoals controleren of een spiraaltje goed zit. Hoewel de vrouwen door hun huisarts naar STAR werden verwezen en de behandelingen op de locatie van STAR werden uitgevoerd, was het CASA Medical die de verrichtingen bij de zorgverzekeraar declareerde. Als verondersteld aanbieder van medisch-specialistische zorg kon CASA Medical meer geld voor deze verrichtingen declareren. Volgens het OM betaalden de zorgverzekeraars 1,8 miljoen euro te veel. De winst werd gedeeld door de twee zorgaanbieders.

    De declaratieafspraken die Casa en STAR met elkaar maakten, noemt Smit een ‘randgeval’: uit het onderzoek blijkt dat in de praktijk niet altijd duidelijk is wanneer er precies sprake is van het overnemen van een behandeling door een medisch specialist (en dus een hogere vergoeding mag worden gedeclareerd).

    Wel noemt het OM de overeenkomst ‘ongebruikelijk’

    Toen Casa en STAR in mei 2010 een overeenkomst sloten, waren ze zich volgens het OM bewust van de ‘juridische twijfels’ rond de declaratieconstructie. ‘Daaruit blijkt dat men steeds zoekende is geweest’, zegt Smit. Casa en STAR legden de constructie op verschillende momenten voor aan juristen, gynaecologen en zorgverzekeraars. Eén jurist raadde de constructie af. Dat andere geraadpleegde deskundigen dat niet deden, weegt het OM nu zwaar mee in het besluit om de instellingen en hun bestuurders niet te vervolgen. Wel noemt het OM de overeenkomst die Casa met Star had ‘ongebruikelijk’. Persofficier Smit: ‘Ze hadden zorgvuldigheid moeten en kunnen betrachten en en de Nederlandse Zorgautoriteit om advies moeten vragen.’ Maar al met al vindt zij de zaak niet zwaar genoeg voor een strafrechtelijke vervolging.

    Achtergrond

    FTM volgde samen met radioprogramma Argos de ondergang van de Casa-abortusklinieken op de voet. FTM beschreef hoe afspraken van cliënten werden afgezegd en complexe behandelingen niet konden doorgaan, nadat Leenders had besloten de contracten die CASA Medical in 2017 met zorgverzekeraars zou sluiten, niet te ondertekenen. Tegen FTM en Argos zei Leenders over die keuze: ‘Ik heb op enig moment besloten die contracten niet te tekenen, omdat ik te grote vraagtekens had.’ Ook bracht FTM in kaart welke rol toezichthouders speelden, dook FTM in het systeem achter de ‘moordende concurrentie’ tussen de abortusinstellingen onderling, en documenteerden we hoe de vele pogingen om CASA voor de ondergang te behoeden in november 2017 eindigden in een faillissement.

    Curator Marc Udink, verantwoordelijk voor de afwikkeling van het faillissement, stelde al eerder dat er van fraude geen sprake was.

    Zorgverzekeraars kondigden al eerder aan gezamenlijk meer dan 6 miljoen euro van de failliete CASA Klinieken terug te willen vorderen, de complete omzet van het bedrijf vanaf 2012 tot aan de dag van het faillissement. Deze claims staan los van het strafrechtelijk onderzoek. Volgens een schatting van accountskantoor KPMG in een rapport, dat in oktober 2017 door de Volkskrant werd ingezien, werden zorgverzekeraars mogelijk voor een totaalbedrag van 8,8 miljoen opgelicht. Na onderzoek door de Inspectie raamt het OM het mogelijk nadeel van de onjuiste subsidieaanvragen echter op circa 2 miljoen. Het nadeel van de verkeerde declaraties wordt geschat op 1,8 miljoen euro.

    Het OM heeft de resultaten van het onderzoek naar Casa met het ministerie gedeeld opdat zij kunnen afwegen of het nodig is om maatregelen te nemen.

    Reacties

    Met het besluit van het ministerie is ook oud-bestuurder Bert van Herk vrijgepleit, die vijftien jaar lang de klinieken leidde. Leenders zag hem als ‘het brein’ achter de fraude. Van Herk erkende eerder al tegenover FTM en Argos dat een deel van de zorg niet door specialisten werd geleverd, maar ontkende dat er onder zijn leiding gefraudeerd werd: ‘Wij dachten, als een sterilisatie door een basisarts mag worden gedaan, waarom een spiraalplaatsing dan niet?’

    De woordvoerder van CZ, een van de grote zorgverzekeraars, zegt: ‘Wij hebben bij de curator een claim ingediend omdat wij stellen dat er sprake was van onrechtmatigheden. Het gaat om een bedrag van 1,7 miljoen euro. De curator heeft onze claim geaccepteerd. Daarmee is CZ dus een van de schuldeisers in de boedel.’
     
    Een woordvoerder van het ministerie van VWS laat weten: ‘VWS heeft inmiddels alle abortusklinieken ingelicht over hoe dit in de wet- en regelgeving staat, dus de onduidelijkheid in de uitvoeringspraktijk kan sinds 2019 niet meer bestaan.’

    Deel dit artikel, je vrienden lezen het dan gratis

    Over de auteur

    Nina Rijnierse

    Redactiestagiair bij Follow The Money; studeert Journalistiek en Media aan de Universiteit van Amsterdam.

    Volg Nina Rijnierse
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Over de auteur

    Siem Eikelenboom

    Gevolgd door 538 leden

    Werkte eerder als onderzoeksjournalist bij Zembla, Nova en het Financieele Dagblad, waar hij meewerkte aan de Panama Papers.

    Volg Siem Eikelenboom
    Verbeteringen of aanvullingen?   Stuur een tip
    Annuleren
    Dit artikel zit in het dossier

    De ondergang van de CASA-abortusklinieken

    CASA was een keten van abortusklinieken. Van alle 31.000 abortussen in ons land werd ruim de helft door CASA uitgevoerd. Op 8...

    Volg dossier